III SA/Łd 647/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w osobie: Sędziego NSA – Teresy Rutkowskiej po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. M. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego postanawia odrzucić skargę R.A. III SA/Łd 647/10 Uzasadnienie W ramach prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. postępowania egzekucyjnego wobec P. M., na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], przekazanych do realizacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. (dalej: ZUS I Oddział w Ł.), obejmujących nieuregulowane składki z tytułu ubezpieczeń społecznych za okres od lutego 1998 r. do grudnia 1998 r., zobowiązany złożył do organu egzekucyjnego wniosek "o wyłączenie spod egzekucji komorniczej" zajętego prawa majątkowego z uwagi na ich przedawnienie. Wniosek ten organ egzekucyjny potraktował jako wniosek o umorzenie. Organ egzekucyjny wystąpił w związku z tym do ZUS I Oddział w Ł. o ustosunkowanie się do zarzutu wygaśnięcia zobowiązań. ZUS I Oddział w Ł. postanowieniem z dnia [...] (znak [...]) nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do P. M. W powyższym postanowieniu organ zawarł pouczenie o treści: "Zgodnie z art. 83c ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity z 2009 r. Dz.U. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) na powyższe postanowienie zażalenie nie przysługuje". Na powyższe postanowienie P. M. (dalej: skarżący) wniósł w dniu 9 listopada 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę, wnosząc o "oddalenie postanowienia ZUS...". Mając na uwadze, iż przedmiotowa skarga została złożona bezpośrednio do Sądu, przekazano ją organowi, którego działań dotyczyła, celem złożenia odpowiedzi na skargę. ZUS I Oddział w Ł. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest niedopuszczalna. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ustawa p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej powierzona sądom administracyjnym obejmuje, gdy chodzi o postępowanie administracyjne, postanowienia, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Wyraźnie zatem, w ramach przywołanego przepisu ustawodawca zakreślił, w odniesieniu do postanowień, ramy ich zaskarżalności do sądu administracyjnego, wyznaczając tym samym zakres kognicji Sądu w odniesieniu do postanowień. Dlatego też, w pierwszej kolejności niezbędne staje się w niniejszej sprawie odniesienie się do kwestii dopuszczalności zaskarżenia zakwestionowanego postanowienia. Przypomnieć należy, że pismem z dnia 5 sierpnia 2010 r., adresowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P., strona wniosła o "wyłączenie spod egzekucji komorniczej" zajętego prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym. Zgodzić się należy przy tym, iż wniosek strony był w istocie wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego, gdyż ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) [dalej: u.p.e.a.] nie przewiduje instytucji "wyłączenia spod egzekucji", i tak też został potraktowany powyższy wniosek przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Stosownie do treści art. 59 § 3 u.p.e.a., w przypadkach, o których mowa w § 1 i § 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (...). Z kolei przepis § 4 powołanego przepisu stanowi, że postanowienie to wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. Na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym (art. 59 § 5 u.p.e.a.). Art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. określa jedną z przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z treścią tego przepisu postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Niewątpliwie stwierdzenie przedawnienia dochodzonych należności jest objęte dyspozycją powołanego przepisu i stanowiłoby podstawę umorzenia postępowania. Wskazać przy tym należy, że stosownie do treści powołanej regulacji, co prawda organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, niemniej jednak jest on obowiązany do chociażby sprawdzenia, czy obowiązek ten nie wygasł. Z powołanego przepisu wynika również, że obowiązek sprawdzenia ciąży na organie egzekucyjnym, a ustawodawca nie przewidział związania stanowiskiem wierzyciela w tej kwestii. Świadczy o tym także zapis w § 5, gdzie zapisano, iż na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zażalenie zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym. Zatem stanowisko wierzyciela w sprawie umorzenia na podstawie art. 59 u.p.e.a., o ile takie zostanie wyrażone (a przepisy nie stanowią o obowiązku uzyskania stanowiska wierzyciela), podlegać musi samodzielnej ocenie organu egzekucyjnego. Postanowienie wydane przez Dyrektora Oddziału ZUS w sprawie stanowiska wierzyciela mogłoby ewentualnie stanowić jedynie element postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez właściwy organ egzekucyjny. Co do zasady, na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela, a takim jest postanowienie będące przedmiotem skargi w sprawie niniejszej, stronie przysługuje zażalenie. Wyjątek od tej reguły przewiduje jednak art. 83c ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. z 2009 r. Dz.U. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Przepis ten stanowi bowiem, że od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień ZUS w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Regulację zawartą w powołanym przepisie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należy uwzględnić także przy analizie użytego w art. 3 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. sformułowania "postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie", wyznaczającego zakres kognicji sądu administracyjnego. Skoro w konkretnym przypadku określona kwestia nie jest rozstrzygana postanowieniem, na które służy zażalenie, to w świetle wskazanego członu art. 3 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. niedopuszczalne będzie złożenie skargi do sądu administracyjnego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2006r. sygn. akt II GSK 352/2005). Tylko bowiem w odniesieniu do postanowień, w stosunku do których ustawodawca przewidział możliwość ich zaskarżenia, możliwe jest również wyczerpanie w toku postępowania przed organami środków zaskarżenia, co jest warunkiem niezbędnym do wywiedzenia skargi do sądu administracyjnego. Skoro zatem zaskarżone postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. z dnia [...] w sprawie stanowiska wierzyciela co do wyrażenia zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego nie jest postanowieniem mieszczącym się w dyspozycji art. 3 § 2 pkt 3 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to uznać należało, iż nie podlega ono tym samym kontroli wykonywanej przez sąd administracyjny. W tej sytuacji wniesienie skargi należało uznać za niedopuszczalne, a samą skargę, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało odrzucić. R.A.