III SA/Łd 65/14

Dnia 4 września 2014 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 4 września 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T.S. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T.S. na uchwałę Rady Gminy Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy lf III SA/Łd 65/14 Uzasadnienie T.S. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o ustanowienie mu adwokata, w sprawie z jego skargi na uchwałę Rady Gminy Ł. z dnia [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego. Jak wynika ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwiema córkami. Rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 39,5 ha, z którego dochód określono na 3300 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący otrzymuje dietę radnego w kwocie 260 zł oraz świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek na jedną z córek w wysokości 1153 zł. Wykazał także oszczędności w kwocie 340 000 zł oraz kredyt na prowadzenie i rozwój gospodarstwa w kwocie 223 000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że w obecnej sytuacji nie jest w stanie ponieść kosztów wynajęcia adwokata. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex nr 75481). Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom. Okolicznością determinującą negatywne rozpatrzenie wniosku skarżącego jest fakt posiadania przez niego zasobów pieniężnych w kwocie 340 000 zł. Posiadanie środków finansowych w kwocie znacznie przewyższającej wysokość kosztów wynajęcia adwokata pozwala sądzić, że ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, może przeznaczyć na honorarium dla profesjonalnego pełnomocnika. Innymi słowy fakt, że skarżący posiada znaczne oszczędności, pozwala uznać, że pokrycie kosztów wynajęcia we własnym zakresie pełnomocnika nie będzie się dla wnioskodawcy wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. lf