III SA/Łd 676/24

Dnia 23 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, , po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 12 lipca 2024 roku nr SKO.4192.245.24 w przedmiocie odmowy umożliwienia przeglądania akt sprawy oddala skargę. Postanowieniem z 12 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy postanowienie Starosty Łaskiego z 14 czerwca 2024 r. odmawiające A. M. przeglądania akt sprawy dotyczącej rejestracji pojazdu marki Neufeld NVS (przyczepa ciężarowa), nr identyfikacyjny [...] rok produkcji 1970. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z 17 marca 2021 r. Starosta Łaski dokonał - na wniosek M. M.- rejestracji pojazdu marki Neufeld NVS (przyczepa ciężarowa), nr identyfikacyjny [...], wydając dowód rejestracyjny nr [...] oraz tablice rejestracyjne nr [...]. Podstawę wydania przedmiotowej decyzji stanowiła m.in. decyzja Starosty Nyskiego z 24 maja 2018 r. 22 września 2021 r. do organu wpłynęła decyzja Starosty Nyskiego z 13 września 2021 r. uchylająca decyzję tego organu z 24 maja 2018 r. o rejestracji przedmiotowej przyczepy i odmawiająca jej zarejestrowania. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że pierwotna rejestracja pojazdu marki Neufeld NVS nastąpiła w oparciu o umowę kupna-sprzedaży, która okazała się fałszywa, co wynika z wyroku Sądu Rejonowego w Ł. II Wydział Karny z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt [...]. Po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego Starosta Łaski decyzją z 29 listopada 2021 r., uchylił swoją decyzję o rejestracji pojazdu marki Neufeld NVS z 17 marca 2021 r. i odmówił rejestracji przedmiotowego pojazdu. Decyzja powyższa została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu decyzją z 17 stycznia 2022 r. wydaną w wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez M. M.. Wnioskiem z 10 czerwca 2024 r. A. M., zwrócił się do Starosty Łaskiego o umożliwienie wglądu w akta sprawy dotyczące przyczepy Neufeld NVS, która była zarejestrowana pod nr rej. [...] oraz wykonanie fotokopii. We wniosku tym wskazał, że jest współwłaścicielem pojazdu. Postanowieniem z 14 czerwca 2022 r. Starosta Łaski odmówił wnioskodawcy udostępnienia akt sprawy argumentując, że nie był on stroną postępowania dotyczącego rejestracji pojazdu Neufeld NVS, nr rej. [...], ani postępowania wznowieniowego, a tym samym nie może mieć wglądu w akta sprawy, który przysługuje tylko stronom postępowania. A. M. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wskazując, że jest stroną postępowania i dlatego nieprawidlowo odmówiono mu wglądu w akta sprawy. Skarżący wskazał, że przyczepa Neufeld NVS jest przedmiotem sprawy o podział majątku. Jego prawo do udziału w postępowaniu dotyczącym przyczepy bezpośrednio wpływa na jego interesy majątkowe, ponieważ wynik tego postępowania może decydować o wartości majątku, który zostanie podzielony. W ocenie wnioskodawcy fakt, że M. M. oraz J. S. zostali skazani za przywłaszczenie przyczepy, dodatkowo potwierdza jego prawo do ochrony swoich interesów prawnych i majątkowych. Dwie decyzje rejestracji przyczepy Neufeld NVS zostały uchylone na wniosek skarżącego, co bezpośrednio wskazuje na jego zaangażowanie oraz uznanie jego interesu prawnego przez organy administracyjne. Na tej podstawie skarżący wniósł o uznanie za stronę postępowania oraz umożliwienie wglądu w akta sprawy. Przywołanym na wstępie postanowieniem z 12 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało w mocy postanowienie Starosty Łaskiego z 14 czerwca 2024 r. W uzasadnieniu organ II Instancji wskazał, że zgodnie z art. 73 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. D.U. z 2024 r., poz. 572) – dalej "k.p.a." uprawnienie do przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów oraz żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, zastrzeżone zostało wyłącznie dla strony postępowania. Dostęp do akt sprawy posiadają zatem wyłącznie podmioty będące stronami w postępowaniu głównym, czyli takim, które zmierza do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej. Postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od postępowania głównego. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania głównego, to także i kręgu stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego. Organ dysponujący aktami sprawy obowiązany jest zatem dokonać oceny, czy podmiot żądający udzielenia dostępu do akt sprawy ma status strony w postępowaniu głównym. Kolegium podniosła, że stroną postępowania zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej z 17 marca 2021 r. oraz decyzji z 29 listopada 2021 r. wydanej w wyniku wznowienia postępowania była wyłącznie M. M., zatem jedynie ona posiada uprawnienie dostępu do akt sprawy na podstawie art. 73 k.p.a. Uprawnienia tego nie posiada wnioskodawca, bowiem nie został uznany przez Starostę Łaskiego za stronę przedmiotowych postępowań. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zarówno decyzja Starosty Łaskiego z 29 listopada 2021 r., jak i wcześniejsza decyzja Starosty Nyskiego z dnia 13 września 2021 r., były wydane w wyniku postępowania wszczętego z urzędu, a nie na wniosek strony, co jednoznacznie wynika z ich treści. Organ podkreślił także, że postępowanie w przedmiocie udostępnienia akt sprawy nie może stanowić dodatkowej drogi weryfikowania prawidłowości przyznania przez organ administracji publicznej określonej osobie statusu strony w postępowaniu głównym. Na ostateczne postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu skargę do sądu administracyjnego złożył A. M. wskazując, iż od samego początku jest stroną tego postępowania. M. M. wprowadziła w błąd organy. Ze zgromadzonego materiału dowodowego w aktach sprawy [...], wynika bezspornie, że J. S. podawał się za właściciela przyczepy, której nie kupił. Sporna przyczepa Neufeld jest przedmiotem sprawy o podział majątku. Przyczepa ta nie została przez skarżącego nikomu sprzedana. Na tej podstawie skarżący wniósł o uznanie go za stronę postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy zaznaczyć, że ze względu na przedmiot skargi, sprawa została rozpoznana przez sąd w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów – zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu działając w granicach sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a) sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą nie dopatrzył się w działaniu organów nieprawidłowości zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i w procesie subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod zastosowane w sprawie przepisy prawa. W myśl art. 73 § 1 k.p.a., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (art. 73 § 2 k.p.a.). Z kolei zgodnie z art. 74 § 2 k.p.a., odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek i odpisów, uwierzytelnienia takich odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Jak podkreśla się w doktrynie i judykaturze udostępnianie akt sprawy w postępowaniu administracyjnym, uregulowane w art. 73 i art. 74 k.p.a., jest przejawem jawności względnej (wewnętrznej) postępowania administracyjnego. Poza zakresem powyższej regulacji pozostaje tzw. jawność zewnętrzna. Art. 73 § 1 k.p.a. gwarantuje stronie prawo wglądu w akta sprawy oraz sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów w każdym stadium postępowania, również po jego zakończeniu. Zakres jawności akt sprawy w postępowaniu administracyjnym jest jednak ograniczony podmiotowo. Z uprawnień wynikających z przepisów rozdziału 3 działu II k.p.a. mogą korzystać jedynie strony postępowania administracyjnego i – na tych samych zasadach – podmioty (uczestnicy) na prawach strony. Podmioty te mogą również żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania im z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ich ważnym interesem (por.: Knysiak – Sudyka H. [w]: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, WKP 2019 r., LEX/el; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 3161/19 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego zapewniają stronie postępowania czynny udział w każdym stadium postępowania (art. 10 k.p.a.), co oznacza m.in. możliwość przeglądania akt sprawy oraz umożliwienia sporządzania z nich notatek (art. 73 § 1 k.p.a.). W przypadku złożenia wniosku o zapoznanie się z aktami konkretnej sprawy organ administracji odmówi na podstawie art. 74 § 2 k.p.a. tego prawa, jeżeli stwierdzi, iż wnioskujący o nie podmiot nie ma przymiotu strony postępowania, którego dotyczy wniosek. Przepisu art. 73 § 1 k.p.a. dotyczy prawa strony postępowania, a nie każdego podmiotu, który żąda wglądu do akt. Jak trafnie w zaskarżonym postanowieniu wskazało SKO postępowanie w przedmiocie udostępnienia akt sprawy ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania zasadniczego. Kręgu stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie stanowi go krąg stron, który organ ustalił na potrzeby postępowania zasadniczego. Również po zakończeniu postępowania zasadniczego, organ nie ustala na potrzeby postępowania w sprawie udostępnienia akt, odrębnie i na nowo kręgu uczestników postępowania zasadniczego (głównego). Niewątpliwie dostęp do akt będą mieli następcy prawni stron postępowania zasadniczego, ale nie nowe podmioty, które wskazują, że takie prawo im przysługiwało, a nie zostało ono przez organ w postępowaniu zasadniczym zrealizowane (por. wyrok NSA z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1589/17 - dostępne w CBOSA). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że z uprawnień przewidzianych w art. 73 k.p.a. może korzystać tylko podmiot uznany za stronę w postępowaniu "głównym", a ponadto, powołany przepis nie stanowi podstawy do weryfikowania kręgu stron ustalonego w tym postępowaniu. Wgląd do akt sprawy mają tylko podmioty uznane przez organ za stronę toczącego się postępowania, a nie podmioty, które uważają, że im także status strony przysługuje lub przysługiwał (w postępowaniach zakończonych). Podmioty takie mają możliwość ochrony swoich praw przez złożenie odwołania od wydanej decyzji w tzw. terminie otwartym. W tej sytuacji organ bądź rozpoznaje odwołanie merytorycznie (uznając że odwołujący jest jednak stroną postępowania), bądź stwierdza niedopuszczalność odwołania, bądź umarza postępowanie odwoławcze. Orzeczenia te podlegają kontroli sądowej. Kiedy zaś decyzja wydana w sprawie jest już ostateczna, strona niesłusznie pominięta w postępowaniu, może domagać się jego wznowienia powołując się na przesłankę określoną w art. 145 § pkt 4 k.p.a. Jeszcze raz podkreślić należy, że nie ma odrębnego katalogu stron na potrzeby postępowania w sprawie udostępnienia akt i odrębnego katalogu stron w postępowaniu zasadniczym. Ani art. 73 i art. 74 k.p.a., ani jakikolwiek inny przepis nie kreuje odrębnego interesu prawnego w sposób odrębny i niezależny od interesu prawnego statuującego strony w postępowaniu zasadniczym (por. wyrok NSA z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1589/17 - dostępne w CBOSA). Tym samym skoro w toku postępowania zasadniczego organ określił krąg stron, to taki krąg i tylko takie strony mogą skorzystać z odrębnego postępowania, jakim jest postępowanie regulowane art. 73 i art. 74 k.p.a. dotyczące udostępnienia akt. Wskazując na powyższe rozważania stwierdzić należało, że w kontrolowanej sprawie skarżący nie uczestniczył jako strona w postępowaniu dotyczącym rejestracji przez Starostę Łaskiego pojazdu marki Neufeld NVS (przyczepa ciężarowa), nr identyfikacyjny [...], ani w postępowaniu wznowieniowym w którym Starosta Łaski decyzją z 29 listopada 2021 r., uchylił swoją decyzję o rejestracji pojazdu marki Neufeld NVS z 17 marca 2021 r. i odmówił rejestracji przedmiotowego pojazdu. Jak prawidłowo przyjęły organy, stroną postępowania prowadzonego w przedmiocie rejestracji powyższego pojazdu zakończonego decyzją z 17 marca 2021 r. była M. M. bowiem postępowanie to prowadzone było na jej wniosek. Z kolei postępowanie wznowieniowe prowadzone było przez organ z urzędu, a nie na wniosek skarżącego w związku z czym status strony w tym postępowaniu przysługiwał również wyłącznie M. M.. W efekcie tego, skarżącemu nie przysługiwało uprawnienie z art. 73 k.p.a., a więc dostępu do akt powyższej sprawy, gdyż nie był on stroną ani następcą prawnym strony zakończonego postępowania. Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w skardze, ponownie podkreślić należy, że art. 73 k.p.a. nie stanowi podstawy do weryfikowania kręgu stron ustalonego w postępowaniu prowadzonym w sprawie rejestracji pojazdu. Wgląd do akt sprawy mają tylko podmioty uznane przez organ za stronę toczącego się postępowania, a nie podmioty, które uważają, że im także status strony przysługuje lub przysługiwał w zakończonym postępowaniu. Nie miały zatem żadnego znaczenia podnoszone okoliczności, wskazujące, że skarżący pozostaje właścicielem przedmiotowej przyczepy, która wchodzi w skład majątku wspólnego i będzie stanowić jego składnik podlegający podziałowi między skarżącego i jego byłą żonę. W świetle powyższych rozważań należy podzielić stanowisko organów obu instancji, że skoro wniosek o udostępnienie akt pochodził od osoby, która nie legitymowała się przymiotem strony w postępowaniu "głównym", to uzasadniona była odmowa ich udostępnienia. W tym stanie rzeczy, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. EC