III SA/Łd 680/07

Dnia 12 grudnia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Protokolant asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2007 roku na rozprawie sprawy ze skargi M. K. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby 1. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w P. z dnia [...] Nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. III SA/Łd 680/07 UZASADNIENIE Orzeczeniem Nr [...] Komendant Powiatowy Policji w P. na podstawie art. 135j ust. 1 w zw. z art. 133 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (Dz.U. z 2007r., Nr 43, poz. 277) po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego w sprawie przeciwko M. K. obwinionemu o to, że w dniu [...] stawił się, zgodnie z grafikiem, do służby w Komendzie Powiatowej Policji w P., będąc w stanie po użyciu alkoholu i zgłosił gotowość do jej podjęcia, naruszając dyscyplinę służbową tj. o czyn z art. 132 ust. 3 pkt 6 ustawy o Policji, uznał. M. K. winnym popełnienia zarzucanego mu czynu i wymierzył karę dyscyplinarną "wydalenia ze służby". Uzasadniając podstawy orzeczenia Komendant wyjaśnił, iż w dniu [...] Naczelnik Sekcji Kryminalnej KPP w P. J. W., pełniący służbę z ramienia kierownictwa, podczas odprawy do służby nocnej poddał obwinionego M. K. badaniu stanu trzeźwości. Decyzje swą uzasadnił podejrzeniem braku dyspozycji do służby, która objawiała się w wyglądzie zewnętrznym strony i woni alkoholu z ust. W wyniku przeprowadzonego badania, przy użyciu urządzenia kontrolno-pomiarowego ustalono, iż stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu o godz. 21:42 wynosiło 0,40 mg/l, natomiast o godz. 21.56 w ilości 0,46 mg/l. Wobec uzyskania wyniku wskazującego na stężenie rosnące, M. K. nie został dopuszczony do służby, zaś o zdarzeniu zostali powiadomieni przełożeni strony. W dniu [...] wszczęte zostało postępowanie dyscyplinarne w związku z naruszeniem dyscypliny służbowej, w tym też dniu M. K. przesłuchany w charakterze obwinionego przyznał się do zarzucanego mu czynu i pouczony o przysługujących mu uprawnieniach odmówił złożenia wyjaśnień do protokołu. Jednocześnie spośród policjantów KPP w P. wskazał obrońcę w osobie. K.J., który wyraził na to zgodę i uczestniczył w przesłuchaniu. Następnie w dniu [...]. obwiniony zapoznał się z aktami sprawy, dodatkowo wyjaśnił okoliczności mające wpływ na popełnienie przez niego zarzucanego mu czynu naruszenia dyscypliny służbowej poprzez stawienie się do służby po użyciu alkoholu. Poinformował, że w związku z zaistniałą sytuacją w dniu [...] podjął leczenie odwykowe. Reasumując Komendant Powiatowy wskazał, iż po przeprowadzeniu analizy całokształtu ustalonego w sprawie stanu faktycznego i zebranego materiału dowodowego wina obwinionego nie budzi wątpliwości. Stawienie się do służby w stanie po użyciu alkoholu stanowi okoliczność obciążającą i wpływa na zaostrzenie kary. Dodał, iż podjęcie leczenia odwykowego dopiero po ujawnieniu się problemu i zawieszeniu w czynnościach, nie stanowi okoliczności łagodzącej w zakresie oceny jego czynu. W odwołaniu od powyższego orzeczenia M. K. wniósł o jego uchylenie, wymierzenie niższej kary oraz przywrócenie do służby. Uzasadniając postawione wnioski podniósł, iż dotychczas nigdy nie był karany, nie były prowadzone przeciwko niemu żadne postępowania dyscyplinarne, natomiast dwukrotnie był nagradzany za zatrzymanie sprawców na gorącym uczynku i w bezpośrednim pościgu. Wyjaśnił, iż w dniu [...] o godz. 22:00 miał rozpocząć służbę, w tym też dniu do godz. 9:00 spożywał alkohol, o godz. 21:30 stawił się do służby, pobrał notatnik służbowy i po jego rozpisaniu udał się do Naczelnika Sekcji Kryminalnej KPP .J. W. na odprawę. W drodze do znajdującego się na drugim piętrze pokoju Naczelnika doznał zawrotów głowy i po krótki odpoczynku udał się do niego celem uzyskania zwolnienia z służby w tym dniu. Po dojściu na miejsce, po krótkiej rozmowie funkcjonariusz prowadzący odprawę stwierdził, iż poczuł woń alkoholu i przeprowadził badanie na trzeźwość. W pierwszym badaniu, z którego nie został dokonany wydruk alkometr wskazał 0,44 mg/l, następnie 0,40 mg/l i 0,46 mg/l. Dodał, iż w tym dniu owszem stawił się do służby jednak z uwagi na dolegliwości zdrowotne nie pobrał broni służbowej i nie podjął czynności służbowych jak również nie podpisał listy obecności. Swoje problemy alkoholowe obszernie uzasadnił kłopotami rodzinnymi, podkreślił, iż rozpoczął leczenie odwykowe. Orzeczeniem z dnia [...] Komendant Wojewódzki Policji w Ł. na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 134 pkt 6 ustawy o Policji utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu powtórzył dotychczasowy przebieg postępowania, podejmowane w nim czynności i stanowiska obu stron. Podkreślił, iż w świetle zgromadzonego w sprawie materiału wina obwinionego w zakresie naruszenia dyscypliny służbowej określonej w art. 132 ust. 3 pkt 6 ustawy o Policji nie budzi żadnych wątpliwości i została potwierdzona zgromadzonym materiałem, nadto funkcjonariusz przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu. Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazał, iż do dnia doręczenia stronie orzeczenia Komendanta Powiatowego Policji w P. strona nie kwestionowała rozbieżności wyników badania. Wyjaśnił, iż zgodnie z ustaloną judykaturą opartą na badaniach i opiniach lekarskich, w krajowych warunkach, zawartość alkoholu we krwi przekraczająca 0,2 promila stanowi dowód stanu wskazującego na użycie alkoholu, a zawartość alkoholu we krwi równa lub przekraczająca 0,5 promila stanowi dowód stanu nietrzeźwości. Konieczne jest zatem co najmniej dwukrotne przeprowadzenie badania, co pozwoliło na porównanie wyników i ustalenie czy stężenie alkoholu we krwi rośnie, maleje czy nie zmienia się. Przeprowadzone badania wskazały na tendencję rosnącą, zaś obwiniony nie żądał pobrania krwi na zawartość alkoholu mimo, iż był pouczony o takiej możliwości. Organ odwoławczy podkreślił, że za utrzymaniem zaskarżonego orzeczenia przemawia fakt, iż funkcjonariusz dopuścił się naruszenia dyscypliny służbowej będąc policjantem w okresie 3 letniej służby przygotowawczej. Nadto zatajenie przez stronę swej niedyspozycji wynikającej ze stanu nietrzeźwości oraz podjęcie określonych działań w zakresie zgłoszenia swojej gotowości do służby stanowi o lekceważącym podejściu do obowiązków służbowych, co jest niedopuszczalne w odniesieniu do funkcjonariusza Policji, od którego oczekuje się skutecznego i prawidłowego działania oraz przestrzegania innych przepisów normatywnych i zasad. Reasumując wskazał, iż dodatkową okolicznością obciążającą jest fakt, iż strona zdając sobie sprawę ze swojego stanu fizycznego i problemów alkoholowych podęła próbę przystąpienia do służby a tym samym naraziła siebie, partnera z patrolu, kolegów i przełożonych na konsekwencje związane z ujawnieniem w czasie pełnienia służby faktu pozostawania pod wpływem alkoholu przez pełniącego służbę funkcjonariusza. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. K. wniósł o uchylenie orzeczenia Komendanta Wojewódzkiego Policji w Ł. z dnia [...] Strona podniosła, iż wybiórczo został przeanalizowany stan faktyczny sprawy, bowiem udając się na odprawę nie pobrał broni służbowej ani środków przymusu bezpośredniego, co zdaniem skarżącego świadczy o tym, iż nie zgłosił on gotowości do służby , bo jej warunkiem jest między innymi posiadanie stosowanego wyposażenia i jest to sprawdzane na odprawie. Nadto nie podpisał w tym dniu listy obecności. Skarżący nie zgodził się z ustaleniami organów administracji w zakresie stwierdzenia tendencji wzrostowej wskazań alkometru. Powyższym ustaleniom organów przeczą uzyskane kolejno wyniki trzech uzyskanych pomiarów. W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w Ł. wniósł o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnił, iż pojęcie "gotowości do służby" należy oceniać przez pryzmat takich faktów jak: stawiennictwo funkcjonariusza w miejscu pełnienia służby w umundurowaniu służbowym, rozpisany notatnik służbowy, uczestnictwo w odprawie, oświadczenie o braku przeciwwskazań do pojęcia służby złożone przełożonemu. Natomiast brak podpisu na liście obecności nie może być traktowany jako okoliczność uzasadniająca brak gotowości do jej pełnienia w kontekście zachowań funkcjonariusza. Również niepobranie broni służbowej, czy środków bezpośredniego przymusu nie świadczą o braku gotowości, gdyż zapewne bezpośrednio przed przystąpieniem do służby strona pobrałaby broń. Organ wskazał również, iż kwestionowana przez stronę tendencja wzrostowa wskazań alkometru nie może być brana pod uwagę przy ocenie oczywistości ( potwierdzonej dowodami w postaci wydruku z badania alkometrem i zeznaniami świadków), znajdowania się w chwili rozpoczynania służby w stanie po użyciu alkoholu. Organ odwoławczy podkreślił, iż sam skarżący w dniu [...] przyznał się do popełnienia zarzucanego mu w postępowaniu dyscyplinarnym czynu, zaś wymierzenie najsurowszej kary dokonane zostało zgodnie z art. 134h ust. 1 i 2 ustawy o Policji. Na rozprawie w dniu 12 grudnia 2007r. skarżący wyjaśnił, iż nie potrafi wskazać aktu prawnego, z którego wynikałby obowiązek posiadania przez funkcjonariusza stawiającego się do służby pełnego wyposażenia tj. broni, środków przymusu bezpośredniego, legitymacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej wskazane. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) obowiązującej od 1 stycznia 2004r. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. W świetle zaś art. 1 § 2 tejże ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kognicja Sądu ograniczona jest do oceny legalności kwestionowanego skargą aktu lub czynności organów administracji publicznej i obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. dalej p.p.s.a.), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.). Rozpatrując złożoną skargę w tak zakreślonej kognicji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd dopatrzył się uchybień, których skutkiem jest uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Zaskarżone orzeczenia wydane zostały w oparciu o przepisy ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (Dz.U. z 2007r., Nr 43, poz. 277) regulujące m.in. przebieg postępowania dyscyplinarnego, których naruszenia dopatrzył się Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji. W toku postępowania dyscyplinarnego prowadzonego w stosunku do skarżącego organy w sposób niedopuszczalny ograniczyły stronie prawo do obrony, pouczając obwinionego o uprawnieniach przysługujących mu na podstawie przepisu art. 135 f ust. 1 pkt 4 ustawy o Policji w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 marca 2007r. w sprawie sygn.akt K 47/05 ogłoszonym w dniu 2 kwietnia 2007r. (Dz.U. Nr 57, poz. 390) uznał przepis art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy o Policji za sprzeczny z przepisem art. 42 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W myśl normy prawnej zawartej w art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy o Policji, obowiązującej do dnia 2 kwietnia 2007r., w toku postępowania dyscyplinarnego obwiniony ma prawo do ustanowienia obrońcy za jego zgodą spośród policjantów. Natomiast zgodnie z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP każdy, przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne, ma prawo do obrony we wszystkich stadiach postępowania, może on w szczególności wybrać obrońcę lub na zasadach określonych w ustawie korzystać z obrońcy z urzędu. Trybunał Konstytucyjny uznał, iż odebranie funkcjonariuszowi uprawnienia do ustanowienia obrońcą w postępowaniu dyscyplinarnym profesjonalnego pełnomocnika uniemożliwia realizowanie istotnego elementu prawa do obrony, zagwarantowanego każdemu przez powołany przepis art. 42 ust. 2 Konstytucji RP. Ponadto wskazał, że art. 42 Konstytucji RP znajduje zastosowanie do oceny nie tylko regulacji o stricte karnym charakterze, ale też odpowiednio do innych regulacji o represyjnym charakterze. Niewątpliwie znajdują też one zastosowanie do podstaw i procedury odpowiedzialności dyscyplinarnej. W ślad za doktryną Trybunał Konstytucyjny podniósł, iż zjawisko karania nie ogranicza się wyłącznie do sfery państwowego prawa karnego, zaś najbliższe prawu karnemu jest prawo dyscyplinarne, które wprost uważać można za szczególną gałąź czy rodzajową odmianę prawa karnego. Przepis art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy o Policji został uchylony z dniem ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego tj. z dniem 2 kwietnia 2007r. i od tego dnia każdy obwiniony policjant miał prawo korzystać z pomocy profesjonalnego obrońcy. W niniejszej sprawie postępowanie dyscyplinarne przeciwko M. K.zostało wszczęte postanowieniem Komendanta Powiatowego Policji w P. w dniu [...], zatem niewątpliwie w dacie, w której przepis art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy o Policji już nie obowiązywał. Jednakże pomimo powyższego, przedmiotowe postanowienie zawierało pouczenie, z którego wynikało dla obwinionego prawo ustanowienia obrońcy za jego zgodą wyłącznie spośród policjantów. Obwiniony ma prawo oczekiwać w trakcie postępowania dyscyplinarnego pouczeń ze strony organu prowadzącego, w zakresie przysługujących mu uprawnień, w żadnym zaś przypadku nie może być pouczany błędnie, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Skarżący został pouczony o możliwości wyznaczenia swym pełnomocnikiem wyłącznie innego policjanta, co też uczynił. W związku z błędnym pouczeniem strona została pozbawiona możliwości wyznaczenia swym obrońcą profesjonalnego pełnomocnika. Niewątpliwie zaś powierzenie obrony innemu funkcjonariuszowi nie gwarantuje, nawet przy dołożeniu najwyższej staranności, takiego jej poziomu, który może zapewnić profesjonalny obrońca. Ponadto funkcjonariusz jest usytuowany w określonej strukturze, w warunkach podległości służbowej, co może nie być obojętne dla sposobu wykonania obrony obwinionego. Wprawdzie powoływany przepis art. 135f ust. 1 pkt 4 ustawy o Policji nie stanowi bezpośredniej podstawy rozstrzygnięcia w sprawie, jest bowiem przepisem stricte procesowym, jednakże nie można wykluczyć sytuacji, iż ustanowienie profesjonalnego obrońcy mogłoby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Uchybienia w powyższym zakresie stanowią naruszenie normy określonej w art. 134i ust. 6 pkt 8 w związku z art. 135f ust. 3 ustawy o Policji. Powołane przepisy wskazują, iż postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego powinno zawierać pouczenie o uprawnieniach przysługujących obwinionemu w toku postępowania, określają także zakres uprawnień obrońcy obwinionego. Reasumując należy podnieść, iż odebranie funkcjonariuszowi uprawnienia do ustanowienia profesjonalnego obrońcy, z uwagi na błędne pouczenie w tym zakresie, uniemożliwiło stronie realizację prawa do obrony poprzez brak możliwości skorzystania z pomocy i wiedzy takiego pełnomocnika. Ponownie rozpoznając sprawę organy są więc zobowiązane do przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego z uwzględnieniem obowiązujących przepisów w zakresie prawa do obrony, poprzez udzielenie prawidłowego pouczenia o przysługujących obwinionemu w tym względzie uprawnieniach. Organy winny mieć również na uwadze, iż uprawnienie strony do wyznaczenia pełnomocnika rodzi w stosunku do organu określone obowiązki. Zgodnie z art. 135f ust. 3 ustawy o Policji ustanowienie obrońcy uprawnia go do działania w całym postępowaniu dyscyplinarnym, nie wyłączając czynności po uprawomocnieniu się orzeczenia, jeżeli nie zawiera ograniczeń. Nadto w myśl ust. 6 tego artykułu orzeczenia, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma, wydane w toku postępowania dyscyplinarnego, doręcza się obwinionemu oraz obrońcy, jeżeli został ustanowiony. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że organy nie stosowały się również do postanowień powyższych przepisów. Należy stanowczo podkreślić, że brak jest w aktach sprawy dowodu doręczenia obrońcy obwinionemu zarówno orzeczenia I instancji jak i orzeczenia organu odwoławczego również doręczenia postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych. Konsekwencją ustanowienie pełnomocnika jest zaś obowiązek organu doręczania mu wszelkiej korespondencji i informowania go o wszelkich czynnościach postępowania. Od chwili doręczenia organowi dokumentu pełnomocnictwa, pełnomocnik powinien być zawiadamiany o wszystkich czynnościach i wzywany do udziału w nich, co zapewnia prawidłowy udział strony w postępowaniu, o czym stanowią powołane już przepisy art. 135f ust. 3 i ust. 6 w/w ustawy. W toku ponownie prowadzonego postępowania organy winny mieć na uwadze również te unormowania prawne tak, aby prawo do obrony było w pełni zrealizowane we wszystkich swych aspektach. Z uwagi na wykazane powyżej uchybienie ograniczające stronie prawo do obrony przedwczesna byłaby ocena merytoryczna zaskarżonych orzeczeń. W świetle art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przesłanką zastosowania unormowania zawartego w tym przepisie jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności, ale także w aktach lub czynnościach je poprzedzających. Sąd uznał, że wobec naruszenia opisanych wyżej przepisów postępowania już na etapie postępowania przed organem I instancji i zważywszy na charakter i zakres tych naruszeń - dla końcowego załatwienia sprawy niezbędne było wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno rozstrzygnięcia organu odwoławczego jak i organu I instancji Wobec powyższego, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono stosownie do art. 152 cytowanej ustawy. T.P.