III SA/Łd 687/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Sędziowie Sędzia WS Monika Krzyżaniak Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant Asystent sędziego Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2014 r. sprawy ze skargi S.G. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o wymeldowaniu oraz stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi J.P. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu S. G. i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi J.P. z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewoda [...] odmówił S. G. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta [...]i z dnia [...] r. o wymeldowaniu z pobytu stałego w lokalu nr [...]przy ul. [...] [...]w Ł. oraz stwierdził, że odwołanie S. G. od wskazanej decyzji zostało wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 129 § 2 K.p.a. W uzasadnieniu organ drugiej instancji podniósł, że postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania S. G. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul.[...] [...] w Ł. zostało wszczęte na wniosek M. W., który nabył to mieszkanie w drodze licytacji. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta [...] orzekł zgodnie z żądaniem wnioskodawcy uznając, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dawał podstawy do stwierdzenia, że w stosunku do S. G. spełniona została przesłanka opuszczenia lokalu w rozumieniu z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.). Decyzja ta została zgodnie z art. 40 § 1 K.p.a. wysłana listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na wskazany przez skarżącego adres do korespondencji: [...], [...] [...] [...], Ł [...], skrytka pocztowa[...]. Jednakże w dniu 28 czerwca 2011 r. nastąpił jej zwrot do organu. W dniu 10 czerwca 2014 r. wpłynęła do Wojewody [...], za pośrednictwem Prezydenta Miasta [...] prośba S. G. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji wraz z odwołaniem. W motywach prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania strona nie wskazała żadnej konkretnej przyczyny, z powodu której nie złożyła odwołania w ustawowym terminie. Wnioskodawca jedynie wyjaśnił, że jest inwalidą I grupy i wymaga stałej i wszechstronnej pomocy. Ponadto zakwestionował wiarygodność akt sprawy dotyczących jego wymeldowania twierdząc, że są one dowodem na zamierzone niszczenie jego osoby za religijne i polityczne przekonania. Stanowią także dowód na głęboko zakrojoną korupcję. Odmawiając skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, organ drugiej instancji stwierdził, że wskazane wyżej okoliczności są niewystarczające do uznania, że uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn niezależnych od strony. Decyzja Prezydenta Miasta [...] o wymeldowaniu mimo wysłania jej na wskazany przez wnioskodawcę adres do korespondencji nie została przez niego podjęta, na skutek czego nastąpił jej zwrot do nadawcy. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że w dniu 13 czerwca 2011 r. w skrytce pocztowej adresata umieszczono zawiadomienie o pozostawieniu decyzji do odbioru w Urzędzie Pocztowym. Z powodu niepodjęcia przez adresata awizowanej przesyłki, w dniu 28 czerwca 2011 r. nastąpił jej zwrot do nadawcy. W związku z tym organ drugiej instancji uznał, że decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona stronie w dniu 27 czerwca 2011 r. Organ drugiej instancji wskazał następnie, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawca dowiedział się o decyzji już w dniu 9 września 2011 r. Odnosząc się natomiast do kwestii uchybienia terminu do wniesienia odwołania, organ drugiej instancji podkreślił, że decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona skarżącemu w dniu 27 czerwca 2011 r. Zatem czternastodniowy termin przewidziany w art. 129 § 2 K.p.a. do wniesienia odwołania biegł od dnia 28 czerwca 2011 r. i upłynął w dniu 11 lipca 2011 r. Strona wniosła odwołanie w dniu 10 czerwca 2014 r., a więc po upływie przypisanego terminu. W tej sytuacji odwołanie pozostawia się bez rozpatrzenia, wskutek czego decyzja organu pierwszej instancji stała się ostateczna w administracyjnym toku instancji (art. 16 § 1 K.p.a.). W skardze na powyższe postanowienie S. G. wniósł o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1. art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niedostateczne i niedokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności nieuwzględnienie stanu zdrowia skarżącego, jego sytuacji życiowej, a także faktu działania bez profesjonalnego pełnomocnika uzasadniające ustalenie braku winy skarżącego w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r.; 2. art. 58 § 1 K.p.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r., w sytuacji gdy skarżący uprawdopodobnił, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że ustawodawca nie określił według jakich kryteriów należy oceniać istnienie winy lub jej brak w uchybieniu terminu procesowego. Niewątpliwie okolicznością uzasadniającą przyjęcie braku winy podmiotu dokonującego danej czynności jest zły stan zdrowia takiej osoby, jej niezaradność i nieobycie z przepisami prawa, które to okoliczności istnieją po stronie skarżącego. Nawet w przypadku braku dokumentacji medycznej potwierdzającej powyższe okoliczności organ mógł poczynić ustalenia we wskazanym zakresie zwłaszcza z uwagi na sposób dotychczasowego działania skarżącego przed organem. Skarżący wskazał w motywach swojej prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, że jest inwalidą I grupy i wymaga stałej i wszechstronnej pomocy. Ustalenia w tym zakresie organ wydający decyzję mógł ustalić już na wcześniejszym etapie postępowania i pouczyć skarżącego o możliwości skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, jak i o skutkach niedopełnienia czynności w terminie. Niedopełnienie obowiązków w tym zakresie przez organ administracji publicznej skutkowało naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 K.p.a. Powyższe wskazuje także na brak winy skarżącego w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [..] r. o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] [...]. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012. 270) – dalej p.p.s.a.,) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Podstawę prawną rozstrzygnięcia zarówno w kwestii odmowy przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania, jak i w kwestii stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania stanowią przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267). Przepis art. 129 § 2 K.p.a. mówi, iż w toku postępowania administracyjnego, odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia. Natomiast art. 134 K.p.a. przewiduje konieczność wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania, jeśli odwołanie zostało wniesione po upływie zakreślonego przez prawo terminu. Powyżej powołany przepis nakłada na organy administracji obowiązek przeprowadzenia kontroli danego środka odwoławczego pod względem formalnym. Inaczej mówiąc pierwszą czynnością jaką winien podjąć organ po otrzymaniu odwołania jest sprawdzenie, czy wniesiony środek zaskarżenia jest dopuszczalny i czy został wniesiony w przepisanym terminie. Stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż przysługujący stronie środek zaskarżenia został wniesiony z uchybieniem terminu, powoduje bezskuteczność odwołania czego następstwem jest ostateczność decyzji wykluczająca merytoryczną kognicję organu odwoławczego (patrz B. Adamiak, J. Borkowski " Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz" Wydawnictwo C.H. Beck 2004, str. 584). Wskazać również należy, że kategoryczne określenie "organ odwoławczy stwierdza" oznacza obowiązek organu odwoławczego stwierdzenia uchybienia terminu w sytuacji, gdy odwołanie zostało wniesione po jego upływie. Nie jest to zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 1997 r., SA/Łd 2990/95, Lex nr 29079, wyrok NSA z dnia 29 stycznia 1997 r., SA/Gd 1482/96, Lex nr 29004, wyrok NSA z dnia 15 listopada 1995 r., SA/Ka 2111/94, Lex nr 27060, wyrok NSA z dnia 27 listopada 1996 r., SA/Łd 2665/95, BS 1997, nr 5, poz. 32). Z kolei przepis art. 58 K.p.a. stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. W rozpoznawanej sprawie jako prawidłowe należy ocenić stanowisko organu odwoławczego, że brak jest podstaw do tego, aby przywrócić skarżącemu termin do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji, a samo wniesienie odwołania nastąpiło z uchybieniem terminu. Rozważania w powyższych kwestiach należy rozpocząć od wskazania, że decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r. została doręczona skarżącemu w sposób prawidłowy. Wobec powyższego Wojewoda [...] zasadnie stwierdził, że odwołanie S. G. od powyższej decyzji Prezydenta Miasta [...] wniesione zostało z uchybieniem terminu. Powyższe twierdzenie organ odwoławczy oparł na znajdującej się w aktach sprawy przesyłce poleconej nr R[...], nadanej w dniu 9 czerwca 2011 r. w UP Ł. [...], zawierającej decyzję Prezydenta Miasta[...] z dnia [...] r., skierowanej do S. G. na adres [...] Ł. [...] [...] [...]m.[...], skrytka pocztowa [...], tj. na adres wskazany przez skarżącego w protokole przesłuchania z dnia 12 maja 2011r., który jednocześnie oświadczył, że "nie życzy sobie, aby jakakolwiek korespondencja była do niego wysyłana" – notatka służbowa z dnia 12 maja 2012 r. (k. 20 i 21 akt administracyjnych). Z informacji umieszczonych na kopercie zawierającej powyższą przesyłkę wynika, że była ona dwukrotnie awizowana (w dniu 13 czerwca 2011 r. oraz w dniu 20 czerwca 2011 r. - powiadomienie o pozostawieniu pisma w UP Ł –[...] umieszczono w skrytce pocztowej), a następnie z uwagi na jej niepodjęcie, po upływie czternastu dni zwrócona została w dniu 28 czerwca 2011 r. do nadawcy z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". Wskazać należy, że stosownie do art. 44 § 1 K.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 K.p.a. poczta - w przypadku doręczania pisma przez pocztę - przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 K.p.a.). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 K.p.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 44 § 1 K.p.a., a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 44 § 4 K.p.a.). Wobec powyższego uznać należy, że decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r. została doręczona skarżącemu w trybie art. 44 K.p.a. w dniu 27 czerwca 2011 r. Termin do wniesienia odwołania biegł od dnia 28 czerwca 2011 r. i upłynął w dniu 11 lipca 2011 r. Z prezentaty UM Łodzi Departamentu Obsługi Administracji Wydziału Spraw Obywatelskich umieszczonej na odwołaniu skarżącego wynika, że odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia odwołania, zostało złożone w tym urzędzie w dniu 10 czerwca 2014 roku, a więc z uchybieniem czternastodniowego terminu określonego w art. 129 § 2 K.p.a. Trzeba też wskazać, iż art. 42 § 1 K.p.a. nakazuje doręczenie pism osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Nie można utożsamiać pojęcie "mieszkania" jedynie z miejscem zamieszkania. Jest to, bowiem pojęcie szersze i należy uznać, iż pod pojęciem tym mieści się również adres wskazany przez samą stronę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2000 r. sygn. akt V CKN 1384/00, LEX nr 52395). Skoro więc pismo zostało nadane na adres podany przez skarżącego, to uwzględniając obowiązek nałożony na stronę w art. 41 § 2 K.p.a. i fakt, że okoliczność ta nie była kwestionowana na wcześniejszych etapach postępowania, pomimo wysyłania pism na ten właśnie adres, należało uznać ,iż pismo to zostało prawidłowo zaadresowane w myśl dyspozycji art. 42 § 1 K.p.a. Skoro tak, to wobec wypełnienia przesłanek z art. 44 § 4 K.p.a. nadane pismo, pomimo jego niedoręczenia adresatowi, po jego zwrocie do organu administracyjnego wywołało skutek prawny w postaci przyjęcia fikcji jego doręczenia. Dalej należy wskazać, że kluczową przesłanką instytucji przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie, iż przekroczenie terminu nastąpiło bez winy podmiotu ubiegającego się o jego przywrócenie. Wnoszący podanie musi zatem uprawdopodobnić istnienie okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w przewidzianym przez prawo terminie. Powinien zatem wykazać, że mimo całej staranności nie udało mu się zachować terminu. Wiąże się to z takimi sytuacjami, kiedy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przeszkody powodujące uchybienie terminu powinny mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego oraz trwać przez cały bieg terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej. W rozpoznawanej sprawie skarżący we wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, jako przeszkodę uniemożliwiającą terminowe wniesienie odwołania od decyzji z dnia 8 czerwca 2011 r., podał wyłącznie okoliczności związane z tym, że akta sprawy dotyczące jego wymeldowania są niewiarygodne, są dowodem na zamierzone niszczenie jego osoby. Ponadto wskazał, że jest inwalidą I grupy i wymaga stałej i wszechstronnej pomocy. Na wstępie stwierdzić należy, że doręczenia pism w toku postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją z dnia [...] r., dokonywane w trybie art. 44 K.p.a. same w sobie nie mogą stanowić podstawy do przywrócenia uchybionego terminu, bowiem nie wskazuje ona na brak winy w przekroczeniu zakreślonego przez prawo terminu. Formuła przepisu "doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu (...)" stwarza fikcję prawną doręczenia i oznacza, że bez względu, czy pismo rzeczywiście w ten sposób doszło do rąk adresata, to i tak przyjmuje się prawdziwość twierdzenia o doręczeniu. Owa konstrukcja prawna kształtuje sytuację strony postępowania bez względu na rzeczywisty stan jej świadomości. Tym samym okoliczności związane z brakiem wiedzy o dokonanym doręczeniu, a nawet o toczącym się postępowaniu nie wskazują na brak winy w nieterminowym podejmowaniu czynności procesowych, o ile tylko w sposób prawidłowy zastosowano przepis art. 44 K.p.a. dopuszczając doręczenie zastępcze (subsydiarne). W rozpoznawanej sprawie, pomimo trudności w doręczeniu skarżącemu korespondencji, organ zapewnił mu udział w toczącym się postępowaniu administracyjnym dotyczącym wymeldowania go z przedmiotowego lokalu. We wniosku o przywrócenie terminu skarżący okoliczności tych nie kwestionował. Powołał się natomiast na to, że jest inwalidą I grupy oraz wymaga stałej wszechstronnej pomocy. Nie złożył jednak dokumentów potwierdzających inwalidztwo. W skardze pełnomocnik skarżącego w sposób ogólny powołał się na stan zdrowia strony, wskazując, że organy powinny dokonać ustaleń w tym zakresie i udzielić jej wszelkiej pomocy. Zaś informacje odnoszące się do leczenia psychicznego skarżącego pojawiły się dopiero na rozprawie w dniu 1 października 2014 r. Z dokumentacji lekarskiej z poradni zdrowia psychicznego, załączonej do akt sądowych wynika, że skarżący w wywiadach lekarskich odwoływał się do swojej trudnej sytuacji związanej z utratą mieszkania (powoływał się na wyroki sądu pozbawiające go nieruchomości), a także na utratę prawa do renty. Wizyty w poradni był także w celu uzyskania skierowania na leczenie uzdrowiskowe. Zdaniem sądu, fakt bycia inwalidą I grupy, czy też leczenie się w poradni zdrowia psychicznego z powodu kłopotów związanych z toczącymi się postępowaniami sądowymi, nie przesądza o braku winny skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Z oświadczenia skarżącego z dnia 12 maja 2012 r. nie wynika, że nie wie czego dotyczyło postępowanie administracyjne, wręcz przeciwnie, jego wypowiedzi są jasne i nie budzą wątpliwości. Nie miał także problemów z podaniem adresu do korespondencji, w tym numeru skrytki pocztowej. Z akt sprawy wynika także, że skarżący chciał wziąć udział w wyborach, a więc czynnie uczestniczyć w życiu publicznym i wówczas dowiedział się, iż nie jest już zameldowany w lokalu nr [...] przy [...] [...] Ł. Z pisma strony zatytułowanego "skarga" z dnia 9 września 2011 r., wynika zaś, że jest świadomy swoich działań. Ponadto w piśmie tym podał ten sam adres, który wskazał wcześniej jako adres do korespondencji. Podkreślić też należy, że skarżący nie podejmował kierowanej do niego korespondencji. Zdaniem sądu, oświadczenia skarżącego potwierdzają, że nieodbieranie korespondencji było działaniem celowym, świadomym. Jednocześnie wskazać należy, że skarżący o decyzji o wymeldowaniu dowiedział się we wrześniu 2011r., a odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożył w czerwcu 2014 r. Zarzuty okazały się więc bezpodstawne. Zdaniem sądu, wobec powyższego nie można uznać braku winny strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Przypomnieć w tym miejscu należy, że organ odwoławczy nie może wydać postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, jeżeli strona jednocześnie z odwołaniem złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W takiej sytuacji wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania może nastąpić dopiero po rozpatrzeniu wniosku o przywrócenie terminu. Uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu wyłącza bowiem możliwość wydania postanowienia stwierdzającego jego uchybienie. Ostateczny charakter postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w toku postępowania administracyjnego nie stoi jednak na przeszkodzie wydaniu tegoż postanowienia w przypadku wydania postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nawet bezpośrednio po wydaniu ostatnio powołanego postanowienia. W tak ustalonym stanie faktycznym, w szczególności wobec tego, że uchybienie terminu było niewątpliwe, zaś wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do wniesienia odwołania okazał się bezzasadny, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. k.p