III SA/Łd 689/16

Dnia 11 października 2016 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 11 października 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku I. C. i P.C. prowadzących działalność gospodarczą A w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi I.C. i P.C. prowadzących działalność gospodarczą A. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. lf III SA/Łd 689/16 Uzasadnienie I.C. i P.C. prowadzący działalność gospodarczą A w W. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie ich od wpisu od skargi (częściowe zwolnienie od kosztów sądowych) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący mieszkają w 150-metrowym domu i utrzymują się z działalności gospodarczej (sklep i bar), z której zadeklarowali łącznie 3000 zł dochodu. Z podatkowego zeznania rocznego za 2014 r. wynika, że firma skarżących (posiadają udziały po 50%) osiągnęła z działalności gospodarczej przychód w wysokości 556 527,51 zł, co przy kosztach rzędu 548 503 zł dało dochód w kwocie 8 024,51 zł (po 4012,26 zł na każdego z małżonków). W 2015 r. przychód firmy skarżących wyniósł 492 819,74 zł, koszty uzyskania przychodów – 485 696,38 zł, a dochód – 7 123,36 zł (po 3561,68 zł na każdego z małżonków). Ze deklaracji VAT-7K wynika, że w 2016 r. firma skarżących wykazywała następujące kwoty uzyskane z dostawy towarów (na potrzeby podatku od towarów i usług): w 1 kwartale – 108 369 zł, w 2 kwartale – 103 919 zł. Z przedstawionych dokumentów wynika także, że skarżący na dzień 11 lipca 2016 r. posiadali zaległości podatkowe: należność główna 42 717,52 zł plus odsetki w wysokości 22 993,98 zł, zobowiązania wobec ZUS: kwota główna 171 935,10 zł i odsetki 120 580,35 zł oraz zobowiązania wobec dwóch firm w łącznej kwocie 8700 zł. W dniu 14 lipca 2016 r. skarżący zawarli także z bankiem porozumienie w sprawie spłaty zadłużenia z tytułu pożyczki hipotecznej zawartej w lipca 2001 r. Łączna kwota zadłużenia z tego tytułu wnosiła na dzień zawarcia porozumienia 7129,67 euro, którego spłata ma nastąpić w 107 ratach nie mniejszych niż 100 euro do kwietnia 2025 r. Mimo wezwania referendarza sądowego z dnia 8 września 2016 r. , skarżący nie przedstawili wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w tym obowiązkowego rachunku prowadzonego na potrzeby działalności gospodarczej). Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex nr 75481). Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynili zadość tym wymaganiom. Najważniejszą okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że łączna wysokość dochodów skarżących kształtuje się na poziomie 3000 zł netto. Działalność gospodarcza skarżących generuje w 2016 r. wysokie przychody sięgające ponad 100 000 zł kwartalnie oraz ok. 500 000 zł rocznie (lata 2014 i 2015). Oznacza to, że działalność skarżących działa prężnie i znajduje się w bardzo dobrej kondycji. W ocenie referendarza sądowego osiągane przez skarżących dochody są w zupełności wystarczające na uiszczenie wpisu sądowego od skargi wynoszącego w niniejszej sprawie 720 zł. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Kolejną kwestią rzutującą na negatywne załatwienie wniosku skarżących jest niedostarczenie, mimo wezwania referendarza sądowego, wyciągów i wykazów z rachunków bankowych skarżących, w tym rachunku prowadzonego na potrzeby działalności gospodarczej. Informacje te pozwoliłby w najpełniejszy sposób zbadać przepływy finansowe w majątku skarżących, co z kolei umożliwiłoby obiektywną ocenę ich możliwości płatniczych. Zaniechanie wykonania obowiązku dostarczenia wymaganych przez referendarza dokumentów nie pozwala na taką ocenę, co oznacza niespełnienie przez wnioskodawców warunków do przyznania prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. lf