III SA/Łd 689/24

Dnia 12 grudnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2024 roku sprawę ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 26 lipca 2024 roku nr 1001-IUCKOD-2.4811.1778.2024.2 w przedmiocie odmowy uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą oddala skargę. Decyzją z 26 lipca 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: DIAS w Łodzi) odmówił uwzględnienia sprzeciwu M. D. (dalej: strona, skarżący) od wezwania DIAS w Łodzi z 20 czerwca 2024 r. do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wezwaniem z 20 czerwca 2024 r. DIAS w Łodzi nałożył na M. D., na podstawie art. 37ge oraz art. 37gf ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 2483 ze zm.) - dalej: "ustawa o autostradach", obowiązek wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł w związku z nieuiszczeniem opłaty za przejazd z 1 grudnia 2021 r. o godzinie [...] pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] na płatnym odcinku autostrady A2 węzeł Stryków. Od ww. wezwania strona wniosła sprzeciw, w którego treści wskazała, że przedmiotowy pojazd został użyczony innej osobie i ona winna być stroną postępowania o zapłatę za przejazd autostradą. Do sprzeciwu strona załączyła kserokopię paszportu osoby władającej pojazdem w dniu zdarzenia. Przywołaną na wstępie decyzją z 26 lipca 2024 r. DIAS w Łodzi odmówił uwzględnienia powyższego sprzeciwu. W uzasadnieniu decyzji DIAS w Łodzi przytaczając treść art. 37a ust. 7-13 i 28 oraz art. 37ge ust. 1, 5 i 6 oraz ustawy o autostradach wyjaśnił, że powyższe regulacje mają zastosowanie w przypadku przejazdu autostradą rozpoczętego przed 1 lipca 2023 r., na mocy art. 9 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1193) - dalej: "ustawa zmieniająca", stanowiący, że w przypadku przejazdu autostradą na zasadach określonych w ustawie zmienianej w art. 1 rozpoczętego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. DIAS w Łodzi wskazał dalej, że od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r. za przejazd autostradą można było zapłacić za pomocą: • e-biletu autostradowego - wydawanego elektronicznie w aplikacji e-TOLL PL BILET lub w aplikacji partnerów systemu e-TOLL albo wydawanego w punktach stacjonarnych (bilet papierowy) u partnerów systemu e-TOLL (na stacjach paliw PKN Orlen S.A. oraz GRUPY LOTOS S.A.), • przez aplikację e-TOLL oraz urządzenia pokładowe ZSL lub OBU - opłata w aplikacji naliczana była na podstawie danych geolokalizacyjnych pojazdu, które były transmitowane do systemu e-TOLL. Dalej DIAS w Łodzi podniósł, iż przepisy ustawy o autostradach, w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2023 r. nie wskazuje na to, aby organ Krajowej Administracji Skarbowej prowadzący postępowanie był zobowiązany do prowadzenia postępowania wobec podmiotu, który nie jest właścicielem pojazdu i przemieszczał się autostradą. Katalog podmiotów zobowiązanych do wniesienia opłaty za przejazd autostradą ma charakter zamknięty. W przypadku braku danych użytkownika pojazdu w CEPiK, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, jest uprawniony do prowadzenia postępowania wobec właściciela pojazdu, bez konieczności poszukiwania użytkownika, z którym właściciel zawarł umowę. Zgodnie z ww. przepisami to M. D., jako właściciel pojazdu, był zobowiązany do wniesienia należnej opłaty za przejazd płatnym odcinkiem autostrady A2 z 1 grudnia 2021 r. Organ podkreślił, że umowa użyczenia pojazdu świadczy jedynie o korzystaniu z pojazdu, natomiast nie o przeniesieniu przez właściciela prawa użytkowania pojazdu na inny podmiot w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. DIAS wskazał, że mimo, że w złożonym sprzeciwie strona wskazała użytkownika pojazdu z 1 grudnia 2021 r., to ustawa o autostradach nie pozwala na zastosowanie jej wobec tego użytkownika w zakresie wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za ten przejazd. Z ewidencji CEPiK jednoznacznie wynika, że strona nie dokonała rejestracji użytkownika pojazdu korzystającego na podstawie umowy użyczenia. Tym samym wskazany korzystający nie jest użytkownikiem pojazdu w rozumieniu przepisu art. 37a ust. 7 pkt 3 ustawy o autostradach. Skargę na powyższą decyzję DIAS w Łodzi złożył do sądu M. D. , zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uznania okoliczności przemawiających za tym, że to nie skarżący jest podmiotem faktycznie zobowiązanym do uiszczenia opłaty dodatkowej, o której mowa w art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach, tylko faktycznie korzystający z pojazdu o nr rej. [...], w sposób ciągły na podstawie umowy cywilnoprawnej - użyczenia, tj. wykonujący umowę faktyczny użytkownik pojazdu; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach poprzez błędne uznanie, że użytkownikiem pojazdu może być jedynie podmiot wskazany przez właściciela w Centralnej Ewidencji Pojazdów. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organu II instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: "p.p.s.a.", uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala art. 151 p.p.s.a. Przeprowadzona przez sąd, według wskazanych kryteriów, kontrola legalności wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 26 lipca 2024 r. odmawiająca uwzględnienia sprzeciwu strony skarżącej od wezwania organu do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą. Z przyjętych za podstawę wyrokowania niespornych ustaleń faktycznych, stanowiących jednocześnie podstawę wydania zaskarżonej decyzji wynika, że 1 grudnia 2021 r. o godzinie [...] na płatnym odcinku autostrady A2, węzeł Stryków, zarejestrowano przejazd będącego własnością skarżącego pojazdu marki o numerze rejestracyjnym [...] o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 3,5 t. bez uiszczonej opłaty za przejazd autostradą płatną. Wskazać należy, że skarżący w toku postępowania ani w skardze wniesionej do sądu nie zakwestionował powyższego stanu faktyczny w zakresie okoliczności związanych z przejazdem autostradą płatną bez uiszczenia opłaty. Strona skarżąca stanęła jednak na stanowisku, że nie powinna zostać obciążony opłatą dodatkową, gdyż co prawda wskazany samochód jest jej własnością, ale strona swój pojazd użyczyła innej osobie, która w tym dniu dokonała przejazdu bez uiszczenia opłaty. Na dowód powyższego strona przedstawiła kserokopię paszportu użytkownika pojazdu. W ocenie sądu stanowisko skarżącego jest nieprawidłowe. Zgodnie z art. 37a ust. 1 przywołanej powyżej ustawy o autostradach płatnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu dokonania spornego przejazdu, tj. 1 grudnia 2021 r. za przejazd autostradą są pobierane opłaty. Stosownie do art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach płatnych do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, pobieranej przez Szefa KAS, jest zobowiązany: 1) właściciel pojazdu albo 2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 450, ze zm.), albo 3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - zwany dalej "wnoszącym opłatę". Podkreślić w tym miejscu należy, że posiadacz pojazdy, o którym mowa w art. 37a ust. 7 pkt 2) ustawy o autostradach płatnych to posiadacza pojazdu zarejestrowanego zgodnie z art. 73 ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym, tj. pojazdu powierzonego przez zagraniczną osobę fizyczną lub prawną podmiotowi polskiemu i zarejestrowanego na terytorium Polski. Z kolei użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 37a ust. 7 pkt 3) ustawy o autostradach płatnych to użytkownik pojazdu na podstawie umowy leasingu, o rejestrację którego wnioskował leasingodawca, pod warunkiem zgłoszenia jego danych przez leasingodawcę do Centralnej Ewidencji Pojazdów (CEP). Odwołanie się przez ustawodawcę do danych gromadzonych w CEP, wobec porządkującej funkcji wskazanej ewidencji oraz treści i pewności ujawnianych w niej danych o istotnym charakterze z punktu widzenia identyfikowania pojazdu przemieszczającego się autostradą, zapewnia efektywność powszechnego systemu poboru opłat za przejazd pojazdu płatnym odcinkiem autostrady. Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, może być wniesiona w sposób przewidziany dla opłaty elektronicznej na podstawie danych geolokalizacyjnych przekazanych z urządzeń lub systemów, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (art. 37a ust. 8 ustawy o autostradach płatnych). Przejazd autostradą, na której jest pobierana opłata, o której mowa w ust. 7, może być również wykonywany na podstawie biletu na jeden przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zwanego dalej "biletem autostradowym", wydanego przed rozpoczęciem tego przejazdu. Opłata za przejazd autostradą, o której mowa w ust. 7, jest pobierana w momencie wydania biletu autostradowego (art. 37a ust. 9 ww. ustawy). Nadto, w myśl art. 37a ust. 28 pkt 1 ww. ustawy kierujący pojazdem: 1) nie rozpoczyna przejazdu autostradą lub jej odcinkiem w przypadku braku: a) ważnego biletu autostradowego lub b) prawidłowo funkcjonującego urządzenia lub systemu, o których mowa w art. 13i ust. 3a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS; 2) podczas przejazdu autostradą lub jej odcinkiem nie może mieć w pojeździe zakrytych lub ozdobionych tablic rejestracyjnych lub nie może mieć z przodu lub z tyłu pojazdu znaków, napisów lub przedmiotów, które ograniczają czytelność tych tablic, oraz nie może umieszczać na pojeździe tablic rejestracyjnych w innych miejscach niż konstrukcyjnie do tego przeznaczone. Natomiast zgodnie z art. 37ge ust. 1 ustawy o autostradach płatnych za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od wnoszącego opłatę pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł. Zgodnie z art. 37ge ust. 5 ustawy o autostradach płatnych opłaty dodatkowej nie pobiera się, jeżeli w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu autostradą lub jej odcinkiem zostanie wniesiona opłata za ten przejazd, w sposób określony w art. 37a ust. 9. Przepis art. 37a ust. 12 stosuje się, przy czym na bilecie autostradowym wskazuje się datę i godzinę przejazdu oraz autostradę lub jej odcinek, za który nie została wniesiona opłata za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7. Przepis art. 37ge ust. 6 ustawy o autostradach płatnych stanowi, że opłaty dodatkowej nie pobiera się od wnoszącego opłatę, jeżeli na kierującego pojazdem została nałożona kara grzywny, o której mowa w art. 37gi, w drodze mandatu karnego. Zdaniem sądu art. 37a ust. 7 w zw. z art. 37ge ust. 1 i 7 ustawy o autostradach płatnych należy wykładać w ten sposób, że zobowiązuje on do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, jak również pozwala dochodzić opłaty dodatkowej, od podmiotów w nim wskazanych. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejsza podziela stanowisko tutejszego sądu zaprezentowane w wyroku z 14 listopada 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 557/24, (LEX nr 3790419) zgodnie z którym skoro opłata jest pobierana za przejazd pojazdu autostradą, to obowiązek jej uiszczenia - wobec przywołanego powyżej założenia oraz potrzeby identyfikowania pojazdu w relacji do wykonywanego nim przejazdu autostradą lub jej odcinkiem płatnym - jest adresowany do właściciela dopuszczonego do ruchu pojazdu albo do jego użytkownika albo posiadacza, a więc do podmiotów, na które pojazd został zarejestrowany i których dane - podobnie, jak i dane o samym pojeździe - zostały zgromadzone w CEP. Wobec przyjęcia takich właśnie rozwiązań ukierunkowanych na zapewnienie efektywność systemu poboru opłat za przejazd pojazdu autostradą lub jej odcinkiem płatnym, ustawodawca nie bez powodu nie operuje pojęciem "korzystającego z dróg", co nie jest bez znaczenia dla rozumienia art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach płatnych, a co za tym idzie prawidłowego ustalenia kręgu podmiotów zobowiązanych do wniesienia opłaty za przejazd autostradą. W związku z tym, że "wnoszącym opłatę" w rozumieniu art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach płatnych są podmioty enumeratywnie wymienione w tym przepisie, to są one również podmiotami zobowiązanymi do uiszczenia opłaty dodatkowej, a co za tym idzie adresatami wezwania do jej wniesienia (art. art. 37ge ust. 7). A zatem skarżący jako właściciel spornego pojazdu nie mógł uwolnić się od obowiązku poniesienia opłaty dodatkowej za nieopłacony przejazd autostradą powołując się na użyczenie samochodu innej osobie, która dokonała przedmiotowego nieopłaconego przejazdu. W tym miejscu, abstrahując już od oceny czy kserokopia z paszportu innej osoby rzeczywiście potwierdzała, że to nie skarżący lecz użytkownik samochodu eksploatował go w spornym dniu, wskazać należy, że cywilnoprawna umowa użyczenia pojazdu nie może wyłączyć obowiązku z art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach płatnych. W kontrolowanej sprawie nie mieliśmy zaś do czynienia z posiadaczem pojazdu, czy też jego użytkownikiem w rozumieniu art. 37a ust. 7 pkt 2) i 3) ustawy o autostradach płatnych. Końcowo odnosząc się do zarzutów skargi należy także wskazać, że w postępowaniu zainicjowanym sprzeciwem strony skarżącej od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą pojazdem stanowiącym jej własność, organ prawidłowo przyjął, że nie był zobowiązany do przeprowadzania ustaleń w zakresie odnoszącym się do podmiotu, który w 1 grudnia 2021 r. o godz. [...] faktycznie wykonywał przejazd odcinkiem autostrady A2 – węzeł Stryków, bez wniesienia opłaty. Wobec treści przywołanych powyżej przepisów ustawy o autostradach płatnych oraz wyznaczonego nimi zakresu postępowania wyjaśniającego i koniecznych do przeprowadzenia w nim ustaleń, przyjąć należy, że zasadnicze znaczenie w sprawie miało ustalenie odnoszące się do zaistnienia faktycznych podstaw wystawienia wezwania, o których mowa w art. 37ge ust. 1 ustawy o autostradach, a następnie ustalenie adresata tego wezwania, a więc "wnoszącego opłatę", jako podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłaty dodatkowej. Ustaleń tych w sposób prawidłowy organ dokonał. Reasumując wskazać należy, że okoliczności faktyczne zaistniałe w kontrolowanej sprawie uzasadniały nałożenie na skarżącego opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. EC