III SA/Łd 695/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Rutkowska /spr./, Asesor Małgorzata Łuczyńska, Protokolant: asystent sędziego Krzysztof Rybicki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2005 r. przy udziale - - - - - - sprawy ze skargi M.B. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie dodatku służbowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję personalną Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. z dnia [...] nr [...], 2) zasądza na rzecz M.B. od Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Ł. kwotę 255 (dwieście pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3) orzeka, że do czasu uprawomocnienia się wyroku zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją personalną z dnia [...] Dyrektor Aresztu Śledczego w Ł. na podstawie przepisu § 4 ust. 2 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2002 roku w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 14, póz. 137) obniżył M.B. z dniem l maja 2004 roku dodatek służbowy z powodu zmiany przesłanek jego otrzymywania w dotychczasowej wysokości. W uzasadnieniu Dyrektor Aresztu Śledczego wyjaśnił, że zgodnie z § 4 ust. 2 powołanego rozporządzenia wysokość dodatku służbowego uzależniona jest m.in. od oceny wyników i poziomu wykonywanych obowiązków służbowych. W związku ze stwierdzeniem nieprawidłowości w wywiązaniu się przez skarżącego z obowiązków służbowych, które znalazło odzwierciedlenie w przeprowadzonej z nim rozmowie dyscyplinującej w dniu 14 kwietnia 2004 roku obniżył skarżącemu dodatek służbowy z kwoty 190 zł do 90 złotych miesięcznie. Od powyższej decyzji M.B. odwołał się do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Ł. zarzucając naruszenie § 4 ust. 2, 3, 4 wskazanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2002 r. oraz art. 107 § l i 4 k.p.a.. Żądając uchylenia decyzji podnosił, że w jego ocenie nie zostały spełnione przesłanki do obniżenia dodatku służbowego, zgodnie bowiem z powołanym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości dodatek służbowy ulega obniżeniu w razie stwierdzenia w opinii służbowej faktu nie wywiązania się przez funkcjonariusza z obowiązków służbowych na zajmowanym stanowisku służbowym, bądź prawomocnego ukarania funkcjonariusza karą dyscyplinarną. Odwołujący się wyjaśnił, że w jego przypadku nie wystąpiła żadna z powyższych przesłanek, gdyż w ciągu 10 -letniej służby otrzymywał opinie pozytywne i nie został w tym czasie ukarany karą dyscyplinarną. Rozmowa dyscyplinująca z dnia 14 kwietnia 2004 roku, na którą powołał się Dyrektor Aresztu Śledczego, nie może być uznana w ocenie skarżącego za taką karę. Skarżący stwierdził także, że nie pogorszyły się jego wyniki uzyskiwane w czasie służby, posiadane kwalifikacje zawodowe, a zakres wykonywanych zadań służbowych uległ zwiększeniu bowiem od początku 2004 roku został wyznaczony do pełnienia obowiązków zastępcy dowódcy zmiany. Skarżący nie zgodził się także z zarzutem niedopełnienia obowiązków służbowych poprzez zaniechanie sporządzenia protokołu przeszukania celi oraz wniosków dyscyplinarnych wobec osadzonych zakłócających spokój w nocy z 31 marca na l kwietnia 2004 roku sformułowanym w protokole z rozmowy dyscyplinującej. Wskazał, iż wobec stwierdzenia naruszenia przez osadzonych porządku i zakłócenia spokoju w porze nocnej dokonał odpowiedniego wpisu w książce przebiegu służby oraz zgłosił ten fakt zastępcy dowódcy zmiany, który przeprowadził z osadzonymi rozmowę i stwierdził, że nie jest zasadnym sporządzanie wniosków dyscyplinarnych. Okręgowy Dyrektor Służby Więziennej w Ł. decyzją z dnia [...], wy daną na podstawie art. 138 § l pkt l k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że podstawą merytoryczną podjęcia decyzji o obniżeniu dodoatku służbowego stało się ustalenie, w wyniku postępowania wyjaśniającego, że M.B. wykonując obowiązki oddziałowego podczas służby nocnej z dnia 31 marca na l kwietnia 2004 r. nie dopełnił obowiązku udokumentowania czynności służbowych wymaganych przepisami i ustalonymi zasadami tj. nie sporządził protokołu przeszukania celi nr 26 oraz wniosków dyscyplinarnych wobec osadzonych w tej celi, za nie wykonanie poleceń przełożonych, używanie grzałki własnej konstrukcji oraz zakłócenie spokoju w oddziale mieszkalnym. Funkcjonariusz Służby Więziennej pełniący tak jak skarżący służbę na stanowisku oddziałowego ma bowiem obowiązek dokumentować fakt naruszenia przez osadzonych nakazów lub zakazów nie tylko w formie zapisu w książce przebiegu służby, ale również indywidualnych wniosków dyscyplinarnych. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Ł. stwierdził, że zgodnie z § 4 ust. 2 wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2002 roku wysokość dodatku jest uzależniona między innymi od wyników uzyskiwanych w służbie. Natomiast ocena wyników osiąganych przez funkcjonariusza w służbie należy do przełożonego. Dyrektor Aresztu Śledczego w Ł. jako przełożony w sprawach osobowych skarżącego uznał, że stwierdzone uchybienia w sposobie pełnienia służby stanowią o obniżeniu wyników osiąganych przez skarżącego i dają podstawę do obniżenia wysokości dodatku służbowego. Skargę na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Ł. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył M.B., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji podnosząc, że dyrektor zakładu karnego może skazanemu wymierzyć karę dyscyplinarną z urzędu, na podstawie opisu zdarzenia zawartego w książce przebiegu służby . Nie jest konieczne sporządzenie wniosku dyscyplinarnego przez przełożonego skazanego. W jego ocenie, decyzja o zaniechaniu sporządzenia wniosku dyscyplinarnego była całkowicie uzasadniona z punktu widzenia celów wykonywania kary określonych w art. 67 k.k.w. Podkreślił też, że Dyrektor Aresztu Śledczego także nie orzekł o zastosowaniu kar wobec osadzonych co oznacza, że w jego ocenie nie zaistniały przesłanki do ich zastosowania choć jednocześnie jego ukarał za zaniechanie sporządzenia wniosku dyscyplinarnego. W jego ocenie zaskarżona decyzja wydana została bez podstawy prawnej oraz w oparciu o błędnie zinterpretowany stan faktyczny. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Ł. wniósł ojej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w rozstrzyganej sprawie była ocena zgodności z prawem decyzji Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej w Ł. mocą której skarżącemu został obniżony dodatek służbowy. Nie przesądzając rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie należy stwierdzić, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, art. 77, i art. 107 par. 3 kpa w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia organów administracyjnych obu instancji w sprawie niniejszej stanowił przepis § 4 ust 2 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2002 r. w sprawie dodatków o charakterze stałym do uposażenia zasadniczego funkcjonariusz}' Służby Więziennej (Dz. U. Nr 14 póz. 137). Zgodnie z § 4 ust. l rozporządzenia, funkcjonariuszowi przysługuje dodatek służbowy w wysokości do 50% otrzymywanego uposażenia zasadniczego i dodatku za stopień. Wysokość tego dodatku, w myśl § 4 ust. 2 uzależniona jest od wyników uzyskiwanych w służbie, posiadanych kwalifikacji zawodowych oraz charakteru i zakresu wykonywanych zadań służbowych, a w szczególności powierzenia nowych lub dodatkowych zadań albo obowiązków służbowych. Przypadki obniżenia dodatku służbowego uregulowane zostały w § 4 ust 3 i 4 rozporządzenia. W myśl ust. 3 powołanego przepisu dodatek służbowy przysługujący funkcjonariuszowi służby więziennej obniża się w razie: l/ stwierdzenia w opinii służbowej faktu niewywiązywania się przez funkcjonariusza z obowiązków służbowych na zajmowanym stanowisku służbowym, 2/ prawomocnego ukarania funkcjonariusza karą dyscyplinarną. Zgodnie zaś z przepisem § 4 ustęp 4 dodatek służbowy może być obniżony także w razie zmiany albo ustania przesłanek jego otrzymywania, o których mowa w ust. 2 . Analiza treści § 4 rozporządzenia wskazuje, że w ust. 3 określone zostały dwa przypadki, w których obniżenie dodatku służbowego jest obligatoryjne, natomiast w ust. 4 wskazane są okoliczności, które gdy zaistnieją, jedynie umożliwiają organowi obniżenie dodatku służbowego. Dodatek służbowy może być obniżony jeżeli zmienią się lub ustaną: wyniki uzyskiwane przez funkcjonariusza w służbie, - jego kwalifikacje zawodowe charakter i zakres wykonywanych przez niego zadań służbowych i obowiązków. W uzasadnieniu decyzji obniżającej dodatek służbowy organy administracyjne wskazały na stwierdzone nieprawidłowości w wywiązywaniu się przez funkcjonariusza z obowiązków służbowych, potwierdzone przeprowadzeniem z nim w dniu 14 kwietnia 2004 roku rozmowy dyscyplinującej. W świetle przedstawionych okoliczności, nie zachodził więc żaden z przypadków obligatoryjnego obniżenia dodatku służbowego wskazany w ust. 3. Przeprowadzenie ze skarżącym rozmowy dyscyplinującej nie jest bowiem tożsame ze stwierdzeniem w opinii służbowej faktu niewywiązywania się z obowiązków służbowych na zajmowanym stanowisku, rozmowa taka nie jest także równoznaczna z prawomocnym ukaraniem karą dyscyplinarną, gdyż nie została wymieniona w katalogu kar dyscyplinarnych zawartym w art. 126 ustęp l ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 roku o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 207 z 2002 r. póz. 1761 ze zm.). Zakwestionowany akt administracyjny został oparty na przepisie § 4 ustęp 2 i 4 rozporządzenia ze wskazaniem, że nastąpiła zmiana wyników uzyskiwanych przez skarżącego w służbie, uzasadniająca obniżenia dodatku służbowego. Jedynym dowodem mającym potwierdzać tę zmianę ( na niekorzyść ) jest " Protokół z rozmowy dyscyplinującej /.../" zawierający zarzuty dotyczące jednego zdarzenia jakie miało miejsce w oddziale I w nocy z 31.03 na 1.04 2004 r. w czasie pełnienia służby przez skarżącego. Powołując się wyłącznie na powyższe okoliczności organ I i II instancji ujemnie ocenił sposób wykonywania obowiązków służbowych przez skarżącego i zdecydował o obniżeniu przysługującego mu dodatku służbowego. Organ przy tym nie wyjaśnił i nie uzasadnił, jakie kryteria decydując wynikach uzyskiwanych w służbie przez funkcjonariuszy i w jaki sposób jednorazowe zdarzenie wpłynęło na zmianę tych wyników. Pojęcie "wyniki uzyskiwane w służbie" wiąże się ponadto, zdaniem Sądu, z oceną wykonywania służby przez funkcjonariusza w pewnym okresie czasowym, a uznanie, że nastąpiła zmiana tych wyników wymaga odniesienia tej oceny do innego porównywalnego okresu lub innych przyjętych przez organ założeń. Okoliczności te nie zostały jednak w żaden sposób wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto w skardze do Sądu administracyjnego oraz w toku postępowania administracyjnego skarżący wskazywał, iż przebieg służby "feralnej" dla niego nocy został odnotowany w książce przebiegu służby, a fakt zakłócania przez osadzonych spokoju w porze nocnej został zgłoszony zastępcy dowódcy zmiany, który po przeprowadzeniu rozmowy z osadzonymi podjął decyzję o nie sporządzaniu wniosków dyscyplinarnych wobec osadzonych. Organ II instancji nie przeprowadził jednak postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy powyższe okoliczności miały miejsce, ani nie ustosunkował się do zarzutu skarżącego, iż zaniechał on sporządzenia wniosków dyscyplinarnych, gdyż taką decyzję podjął jego przełożony, choć w aktach administracyjnych znajduje się notatka służbowa z dnia 25 maja 2004 roku sporządzona przez kapitana J.L. potwierdzająca wersję skarżącego, której organ administracji nie odmówił wiarygodności. W tym stanie rzeczy uznać należało, iż organy administracyjne obu instancji nie wyjaśniły w stopniu dostatecznym zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. stanu faktycznego sprawy, a także nie zebrały wyczerpująco i nie rozpatrzyły należycie materiału dowodowego naruszając swoim postępowaniem art. 77 § l i 80 k.p.a.. Na zakończenie wyjaśnić także należy, że użyte w przepisie ust. 4 sformułowanie "dodatek służbowy może być obniżony", wskazuje, iż obniżenie to, w przypadku zmiany albo ustania przesłanek wskazanych w ust. 2, jest fakultatywne i pozostawione zostało swobodnemu uznaniu administracyjnemu. Swobodne uznanie nie oznacza jednak dowolności. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do kontroli uznania administracyjnego pod kątem celowości i słuszności, ale może badać, czy skarżona decyzja mogła być wydana w oparciu o swobodne uznanie organu administracyjnego oraz czy granice owego "luzu decyzyjnego" nie zostały przez organ przekroczone. Uznanie administracyjne może zostać zakwestionowane przez Sąd wówczas, gdy narusza przepisy postępowania administracyjnego dotyczące obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego w sprawie. Nie chcąc narazić się na zarzut dowolności postępowania organ administracji w uzasadnieniu decyzji uznaniowej powinien wskazać fakty uznane za udowodnione, oraz dowody na których oparł się przy wydaniu swojej decyzji. W ocenie Sądu administracyjnego w rozstrzyganej sprawie obniżając dodatek służbowy M.B. organy naruszyły granice swobodnego uznania administracyjnego w ramach, którego obniżenie to nastąpiło. Reasumując powyższe należy stwierdzić, iż decyzja Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzja personalna Dyrektora Aresztu Śledczego z dnia [...] wydane zostały z naruszeniem obowiązującego prawa w szczególności art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 kpa w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 145 § l pkt l c ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, natomiast na podstawie art. 152 powołanej ustawy Sąd wstrzymał wykonanie skażonych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku.