III SA/Łd 697/05

Dnia 9 lutego 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska,, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Protokolant Asystentka sędziego Dominika Janicka, po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...], Nr [...], 2. przyznaje radcy prawnemu S.K. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego A w Ł. przy Al. A 15 A lok. 36, kwotę 293 ( dwieście dziewięćdziesiąt trzy ) złote obejmującą stawkę podatku od towarów i usług przewidzianych dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług przewidzianych dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącej S.S. i kwotę powyższą nakazuje wypłacić radcy prawnemu S.K. z funduszów Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, 3. orzeka, że do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku zaskarżona decyzja podlega wykonaniu. III SA/Łd 697/05 UZASADNIENIE Wnioskami z dnia 31 stycznia 2005r. S.S. wystąpiła do Wójta Gminy w P. o przyznanie stypendium szkolnego na okres od 1 stycznia 2005r. do 30 czerwca 2005r. dla swoich córek: A.S., S.S. i E.S. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wójt Gminy P., działając na podstawie art. 90d, 90e, 90m i 90n ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (tj. Dz. U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) oraz § 9 Uchwały Nr XXXI/381/05 Rady Gminy w Parzęczewie z dnia 31 marca 2005r. w sprawie Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Parzęczew (Dz. Urz. W. Ł. Nr 143, poz. 1441), przyznał S.S. świadczenie pomocy materialnej o charakterze socjalnym tj. stypendium szkolne na uczniów: E.S., S.S. i A.S. w kwocie 3·80=240 za okres od 01.05 do 30.06.2005r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zgodnie z art. 90d ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty i § 3 stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Organ dodał, iż miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia, uprawniająca do ubiegania się o stypendium nie może być większa niż 316 zł. Wobec tego, iż z akt sprawy wynika, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wynosi 104,17 zł, a liczba członków rodziny wspólnie zamieszkujących i gospodarujących wynosi 5 osób, organ orzekł jak w sentencji. W odwołaniu od powyższej decyzji W.S. podniosła, iż zgodnie z nowelizacją ustawy z dnia 16.12.2004r. stypendium szkolne na uczniów powinno zostać przyznane za okres od 01.01.2005r., jak wynika to z wniosku, a nie od 01.05.2005r. Zdaniem składającej odwołanie decyzja nie jest adekwatna do oczekiwań wnioskodawcy i nowelizacji ustawy. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa., art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) oraz art. 90d, 90e, 90m, 90n ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (tj. Dz. U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572) i § 1 i 6 Uchwały Nr XXXI/381/05 Rady Gminy w Parzęczewie z dnia 31 marca 2005r. w sprawie Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Parzęczewie, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zgodnie z treścią § 6 uchwały Rady Gminy w Parzęczewie z dnia 31 marca 2005r. w sprawie Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy P. wysokość stypendium szkolnego bez względu na formę w jakiej jest udzielane nie może być niższe miesięcznie niż 80% (...), o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, tym samym minimalna wysokość stypendium wynosi 44,80zł. Podano, iż nie ma wątpliwości, że rodzina Państwa S. znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż jak wynika z akt sprawy łączny dochód wynosi 520,88 zł, co w przeliczeniu na członka 5 osobowej rodziny daje kwotę 104,17 zł. Oznacza to, iż rodzina S. spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 90d ust. 7 ustawy o systemie oświaty i dlatego organ I instancji przyznał stypendium szkolne w wysokości 80 zł na jedno dziecko. Kolegium podniosło, iż organ administracji rozpatrując wnioski o pomoc korzysta ze swobodnej oceny potrzeb wnioskodawcy na tle sytuacji na swoim terenie tzn. mając na uwadze wysokość środków przewidzianych w budżecie na te cele, liczbę osób wymagających wsparcia oraz ich sytuację życiową. Dodało, iż liczba osób spełniających określone kryteria jest większa niż kwota przeznaczona do rozdysponowania na stypendia, dlatego pierwszeństwo w uzyskaniu stypendium szkolnego mają uczniowie o najniższych dochodach w rodzinie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższe rozstrzygnięcie wniosła S.S. i wskazała, iż stypendium szkolne przyznano za okres 01.05.2005 – 30.06.2005, a nowelizacja ustawy o systemie oświaty dawała możliwość przyznania stypendium od dnia 01.01.2005, tak jak wnioskowała. Podniosła, iż organ administracji I instancji, mając na uwadze wysokość środków przewidzianych w budżecie na ten cel, świadomie ograniczył w tej kwestii środki finansowe. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniosło, iż art. 90d ust. 11 ustawy o systemie oświaty stanowi, że jeżeli forma stypendium szkolnego tego wymaga, stypendium szkolne może być realizowane w okresach innych niż miesięczne lub jednorazowo, z tym że wartość stypendium szkolnego w danym roku szkolnym nie może przekroczyć łącznie dwudziestokrotności kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Z uwagi na spełnienie kryterium dochodowego przez rodzinę Państwa S., organ I instancji przyznał świadczenie pomocy materialnej o charakterze socjalnym tj. stypendium w kwocie 3·80=240 za okres od 01.05 do 30.06.2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie Sąd, oceniając legalność zaskarżonego aktu, stwierdził, iż organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania administracyjnego - art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą podjętego w sprawie rozstrzygnięcia jest przepis art. 90d ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (tj. Dz. U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.). Stanowi on, iż stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. W myśl ustępu 2 tego przepisu, stypendium szkolne może być udzielane uczniom w formie: 1) całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą; 2) pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników. Stosownie do ustępu 5 i 6 art. 90d ustawy o systemie oświaty, stypendium szkolne może być także udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2, a w przypadku uczniów szkół ponadgimnazjalnych także w formie, o której mowa w ust. 4, nie jest możliwe, natomiast w przypadku słuchaczy kolegiów, o których mowa w ust. 3, udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2 i 4, nie jest celowe. Stypendium szkolne może być udzielone w jednej lub kilku formach jednocześnie. Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, Nr 99, poz. 1001 i Nr 273, poz. 2703), natomiast miesięczna wysokość dochodu, o której mowa w ust. 7, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy, o której mowa w ust. 7, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3. Zgodnie z ustępem 9 tego przepisu, stypendium szkolne nie może być niższe miesięcznie niż 80 % kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, z późn. zm.) i nie może przekraczać miesięcznie 200 % kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Stypendium szkolne jest przyznawane na okres nie dłuższy niż od września do czerwca w danym roku szkolnym, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - na okres nie dłuższy niż od października do czerwca w danym roku szkolnym. Jeżeli forma stypendium szkolnego tego wymaga, stypendium szkolne może być realizowane w okresach innych niż miesięczne lub jednorazowo, z tym że wartość stypendium szkolnego w danym roku szkolnym nie może przekroczyć łącznie dwudziestokrotności kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych - osiemnastokrotności kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – ustęp 11 artykułu 90d. Nie ulega wątpliwości, iż decyzja podejmowana w trybie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi, na podstawie przepisu ustawy, możliwości dokonania wyboru jednego z dopuszczonych prawem rozstrzygnięć w indywidualnej sprawie administracyjnej. We wszystkich jednak przypadkach uznania administracyjnego nie może być mowy o dowolności działania organu, o zwolnieniu od dochodzenia prawdy obiektywnej i z obowiązku uzasadnienia faktycznego oraz prawnego podjętej decyzji. Odstąpienie od uzasadnienia decyzji administracyjnej może mieć miejsce tylko w wyraźnie określonych prawem przypadkach. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, a kontrola takich decyzji zmierza do ustalenia czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydawaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Kwestionowane przez skarżącą rozstrzygnięcie tym kryteriom nie odpowiada. Wbrew powyższym zasadom, organ ograniczył uzasadnienie decyzji przyznającej stypendium szkolne dla córek skarżącej za okres odmienny od wskazanego przez nią we wnioskach z dnia 31 stycznia 2005r., do ogólnych stwierdzeń, nieodnoszących się do konkretnych okoliczności sprawy. Mimo, iż z wniosków skarżącej wyraźnie wynika, iż prosi ona o przyznanie stypendium szkolnego za okres od 1 stycznia 2005r do 30 czerwca 2005r. organ pierwszej instancji przyznał S.S. świadczenie pomocy materialnej o charakterze socjalnym tj. stypendium szkolne za okres od 01.05 do 30.06.2005. Zarówno w rozstrzygnięciu Wójta Gminy P., jak i decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., brak jest uzasadnienia na okoliczność nieuwzględnienia w całości wniosków skarżącej. Z sentencji i uzasadnienia tych decyzji nie wynika, czy organy odmawiają przyznania skarżącej stypendium szkolnego za okres od 1 stycznia 2005r do 30 kwietnia 2005r. oraz czy stypendium, które zostało przyznane za okres od 01.05 do 30.06.2005 ma charakter miesięczny czy też jednorazowy. Natomiast z brzmienia ustępu 11 do art. 90d ustawy o systemie oświaty wyraźnie wynika, iż stypendium szkolne może być realizowane w okresach innych niż miesięczne, jedynie wtedy, gdy forma stypendium szkolnego tego wymaga. Powyższe oznacza, iż zasadą jest przyznawanie tego stypendium w okresach miesięcznych. Z uzasadnienia decyzji obu instancji w ogóle nie wynika, jakiego rodzaju (miesięczne czy jednorazowe) stypendium szkolne zostało przyznane dla córek skarżącej. Nie ma również przytoczonych żadnych okoliczności, które pozwalały by traktować, iż przyznane na wniosek skarżącej stypendium ma charakter jednorazowy. Brak jest również w tych decyzjach jakiegokolwiek uzasadnienia co do wysokości przyznanego stypendium szkolnego. Stosownie do ustępu 9 art. 90d ustawy o systemie oświaty, wysokość stypendium szkolnego nie może być niższa niż 80% kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, tj. kwoty 44 zł 80 gr. Wobec tego, jeżeli stypendium przyznane dla córek skarżącej ma formę miesięczną i udzielone zostało na okres od 01.05 do 30.06.2005r., czyli na okres dwóch miesięcy, to jego wysokość dla jednej córki powinna wynosić 89 zł 60 gr, a dla trzech 268 zł 80 gr, a nie 240 zł, jak orzeczono w utrzymanej w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Nawet gdyby uznać, iż przyznane skarżącej stypendium ma formę jednorazową, to w ocenie Sądu, z przepisów ustawy o systemie oświaty nie wynika, by wysokość stypendium realizowanego w okresach innych niż miesięczne mogła być niższa od kwoty określonej w ust. 9 tego przepisu. Ograniczenie się przez organy obu instancji do przytoczenia treści przepisów ustawy o systemie oświaty i stwierdzenia, iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącej rocznie wynosi 104,17 zł, co oznacza, że rodzina Państwa S. spełnia kryteria dochodowe do przyznania stypendium szkolnego w wysokości 80 zł na jedno dziecko, jest zdaniem Sądu niewystarczające w świetle art. 107 § 3 k.p.a. Dopełnienie obowiązku wyrażonego w tym przepisie nabiera szczególnej wagi wówczas, gdy organ administracji działa w granicach uznania administracyjnego. Ze względu na możliwy do podniesienia zarzut niewłaściwego korzystania z uznania administracyjnego, obowiązki w zakresie uzasadnienia decyzji są większe wobec organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego aniżeli w przypadku orzekania w ramach ustawowego związania. Na tę okoliczność wielokrotnie zwracało uwagę orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Obie decyzje wydane w niniejszej sprawie dotknięte są brakiem należytego, adekwatnego do okoliczności sprawy i wniosków skarżącej, uzasadnienia faktycznego i prawnego. Z przedstawionych wyżej względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia z dnia [...] Nr [...]. Uwzględniając treść art. 152 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, Sąd stwierdza, iż do czasu uprawomocnienia się wyroku zaskarżona decyzja podlega wykonaniu. O wynagrodzeniu radcy prawnego Sąd orzekł stosownie do art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i § 15 pkt 1 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.). Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji publicznej winny przede wszystkim odnieść się w treści swoich rozstrzygnięć do wniosków skarżącej i należycie uzasadnić ewentualną odmowę przyznania jej stypendium szkolnego za okres przez nią wskazany. Z uzasadnienia decyzji powinno także wynikać, czy przyznane dla córek skarżącej stypendium realizowane jest w formie miesięcznej czy też nie oraz dlaczego stypendium ma taką a nie inną wysokość. Ponadto, jeżeli stypendium realizowane jest w okresach innych niż miesięczne, organy winny wykazać, iż forma przyznanego dzieciom skarżącej stypendium szkolnego właśnie tego wymaga.