III SA/Łd 72/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Referendarz sądowy – Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] znak [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 72/08 Uzasadnienie A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. (dalej skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] (znak [...]) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. W treści skargi strona sformułowała wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, załączając wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej na druku "PPPr". W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała na trudności finansowe, wynikające – jak to określiła – z istniejącej na rynku konkurencji. Dalej podniosła, że ograniczyła swoją działalność do jednej placówki handlowej. Wskazała także, że firma posiada liczne zadłużenia wobec pracowników, kontrahentów oraz urzędu skarbowego. Wskazała także, że ma zajęte konto bankowe oraz nieruchomości obciążone hipotekami. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej wynika, iż skarżąca spółka rodzaj prowadzonej działalność określiła jako działalność handlową. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 2.923.075,15 zł, a wartość środków trwałych według bilansu za 2006 r. określono na 3.653.815,96 zł. Zysk bilansowy za rok 2006 r. wyniósł, zgodnie z oświadczeniem spółki, 75.669,89 zł. Spółka w części wniosku dotyczącej innych informacji o majątku i dochodach podała także, że sprzedaż netto z obecnie prowadzonej działalności wynosi średnio 100.000 zł. Wskazała także na swoje zobowiązania finansowe, które – jak określiła – według sprawozdania F-01 za III kwartał wynoszą 6.194.000 zł. Rozpoznając niniejszy wniosek spółki w przedmiocie przyznania prawa pomocy, Sąd wykorzystał informacje przekazane przez spółkę w ramach innego prowadzonego przed tutejszym Sądem postępowania (sygn. akt III SA/Łd 33/08). W postępowaniu tym spółka zobowiązana została do przedłożenia następujących dokumentów: odpis zeznania podatkowego za 2006 r., oraz deklaracje podatkowe w podatku od towarów i usług za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe; aktualny bilans oraz rachunek zysków i strat za ostatnie trzy miesiące; wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na to wezwanie Spółka w dniu 22 stycznia 2008 r. przedłożyła żądane dokumenty. Z zeznania podatkowego CIT-8 za rok 2006 wynikało, że spółka uzyskała przychód w wysokości 7.551.088,06 przy kosztach uzyskania przychodów w wysokości 6.891.610,33 zł, co dało dochód z prowadzonej działalności w kwocie 659.477,73 zł. Jak wynikało natomiast z formularza CIT-8/O spółka odliczyła od dochodu starty z lat ubiegłych, tj. z roku 2002, 2003, 2004 w wysokości osiągniętego w roku podatkowym 2006 dochodu. Spółka przedłożyła także deklaracje dla podatku od towarów i usług za miesiące wrzesień (podstawa opodatkowania wyniosła – 225.053 zł), za miesiąc październik (podstawa opodatkowania wyniosła – 350.987 zł) i za miesiąc listopad (podstawa opodatkowania wyniosła – 150.079 zł). Spółka przedstawiła także sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym oraz o nakładach na środki trwałe za okres od początku roku 2007 do końca III kwartału 2007 r. Z dokumentu tego wynikało, że w okresie tym spółka osiągnęła zysk brutto z prowadzonej działalności w wysokości 30.000 zł. W piśmie, przedłożonym na żądanie Sądu strona wyjaśniła także, że obecnie posiada tylko jedno konto bankowe w A. Banku. Z przedłożonych wyciągów z tego rachunku wynikało, że na dzień 2 stycznia 2008 r. saldo rachunku wykazywał 0 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności skarżąca spółka spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do postanowień art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy podmiot wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. W stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie należy uznać, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika ze złożonego oświadczenia skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością. Zauważyć należy w związku z tym, iż postępowanie sądowe dla przedsiębiorcy jakim jest skarżąca jest elementem prowadzonej działalności gospodarczej i w tym zakresie musi się ona liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów tej działalności jakimi są m.in. właśnie koszty sądowe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się więc istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością przedsiębiorstwa, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 roku (sygn. akt I Acz 393/92, opubl. w Wokandzie 1993/2/32). Jest to tym bardziej istotne, że spółka prowadzi działalności, nadal funkcjonuje, nie została postawiona w stan upadłości, a także wciąż generuje, niewielkie wprawdzie, zyski. Wskazać w związku z tym należy przede wszystkim, że z przedłożonego przez stronę zeznania podatkowego CIT-8 za rok 2006 wynika, że spółka uzyskała przychód w wysokości 7.551.088,06 przy kosztach uzyskania przychodów w wysokości 6.891.610,33 zł. W efekcie dało to więc dochód z prowadzonej działalności w kwocie 659.477,73 zł. Co prawda, jak wynika z formularza CIT-8/O, spółka odliczyła od dochodu starty z lat ubiegłych, tj. z roku 2002, 2003, 2004 w wysokości osiągniętego w roku podatkowym 2006 dochodu. Nie zmienia to jednak faktu, iż w roku bilansowym 2006 spółka osiągnęła zysk z prowadzonej działalności. Wskazać w tym miejscu także należy, że spółka w roku 2006 regulowała swoje dotychczasowe zobowiązania, jak bowiem wynika z akt administracyjnych sprawy spłaciła w dniu 11 maja 2006 r. zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na kwotę 609.690,00 zł. Potwierdza to fakt, iż spółka dysponowała środkami finansowymi, które przeznaczała na regulowanie sowich należności o charakterze publicznoprawnym. Również w roku 2007, dane dotyczą okresu do końca III kwartału, albowiem takie strona przekazała, spółka także osiągnęła dochód. Ze sprawozdania o przychodach, kosztach i wyniku finansowym oraz o nakładach na środki trwałe za okres od początku roku 2007 do końca III kwartału 2007 r. wynika, że w okresie tym spółka osiągnęła zysk brutto z prowadzonej działalności w wysokości 30.000 zł. Bezsprzecznym więc faktem jest, że spółka również w tym okresie osiągała dochody. Istotne znaczenie dla oceny możliwości płatniczych strony ma także fakt posiadania przez spółkę znacznego majątku ruchomego i nieruchomego, który według bilansu za rok obrotowy 2006 określono na 3.653.815,96 zł. Z tego typu majątku spółka może osiągać określone dochody. Wskazać w tym miejscu należy także na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 29 lipca 2004 r. (sygn. akt FZ 131/04, niepubl.) stwierdził, że "posiadanie majątku w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów, skoro istnieje możliwość jego obciążenia". Sąd zdaje sobie sprawę, że nie można żądać od strony wyzbywania się składników majątku w celu pokrycia kosztów sądowych, ale nie ulega także wątpliwości, że majątek taki może być formą zabezpieczenia pożyczek lub kredytów zaciągniętych w tym celu. Wszystkie te informacje mają szczególnie istotne znaczenie przy ocenie możliwości płatniczych strony. Fakt, iż spółka funkcjonuje, prowadzi działalność gospodarczą, osiąga zysk, posiada majątek ruchomy i nieruchomości w zestawieniu z wysokością wpisu sądowego od skargi w niniejszym postępowaniu (200 zł) oraz faktem, iż ewentualne inne i przyszłe koszty postępowania niewątpliwie rozłożone zostałyby w czasie, pozwala, zdaniem Sądu, na poniesienie przez skarżącą kosztów postępowania w sprawie. Wskazać w związku z tym należy, że w judykaturze i piśmiennictwie podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę "kredytu" udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania przed sądem i wykładania ze środków budżetowych wydatków w jego toku. Reguły tego "kredytowania" stanowią elementy polityki gospodarczej Państwa i mają istotne znaczenie dla podmiotów, które nie dysponują środkami pieniężnymi umożliwiającymi im dochodzenie swoich praw przed sądem. Z drugiej strony "zwolnienie od kosztów sądowych" nie może prowadzić do sytuacji, w której Skarb Państwa stałby się w skali całego kraju "kredytodawcą" pokrywającym koszty dochodzenia praw skarżących przed sądem administracyjnym w sposób całkowicie niezamierzony i pozbawiający dopływu istotnych środków budżetowych z tytułu opłat sądowych. Niezależnie od tego strona jako przedsiębiorca powinna w procedurze planowania wydatków uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą i poczynić konieczne oszczędności na ten cel" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 lipca 2004 r. (FZ 131/04, niepublikowane). Na koniec wskazać należy, że prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający informacje o posiadanych przez stronę aktywach, nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, iż strona nie posiada funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Istotne jest w tym względzie, że stan majątku deklarowany we wniosku nie pokrywa się z potencjalną jego formą, uzyskaną w wyniku podjęcia dodatkowych środków w celu zgromadzenia funduszy na postępowanie sądowe. W tym zakresie za wciąż aktualny uznać należy pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z 13 września 1937 roku w sprawie o sygn. akt II C 618/37 (publ. w OSN(C) 1938/6/293), w którym wskazano, iż spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo ubogich (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powoływać na swe zupełnie ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe poprzez żądanie dopłat od wspólników. Mając powyższe na uwadze wszystkie podniesione argumenty, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. R.A.