III SA/Łd 744/11

Dnia 2 kwietnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku C. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów w sprawie ze skargi C. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do kwietnia 2006 roku oraz od czerwca do sierpnia 2006 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 18 listopada 2011 roku, sygn. akt III SA/Łd 1608/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę C. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące od stycznia do kwietnia 2006 roku oraz od czerwca do sierpnia 2006 roku. W dniu 11 stycznia 2012 roku skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, w treści której sformułował wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza w zakresie usług transportowych nie przynosi dochodów, generuje stratę z uwagi na zablokowanie kont bankowych. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małoletnim synem – M. M. Z żoną od stycznia 2010 roku pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 0,8 ha w R. oraz samochodu osobowego marki Ford Modeno z 1997 roku i samochodu dostawczego Ford Transit z 2001 roku, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Wskazał, iż ponosi koszty wynajmu mieszkania, w którym obecnie zamieszkuje w wysokości około 700 zł, reguluje opłaty z tytułu zużycia energii elektrycznej i wody w wysokości ok. 200 zł i partycypuje w kosztach utrzymania syna (ok. 600 zł). Podkreślił, że jest w stosunku do niego prowadzona egzekucja administracyjna. Zarządzeniem z dnia 31 stycznia 2012 roku skarżący został zobowiązany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie poświadczonych za zgodność z oryginałem odpisów zeznań podatkowych za lata 2010 - 2011 lub stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości osiąganych w tym okresie dochodach (w sposób umożliwiający ustalenie wysokości przychodów i kosztów uzyskania przychodów); złożenia odpisu deklaracji podatkowej VAT-7 za ostatnie 6 miesięcy 2011 r.; złożenia zaświadczenia z banku(ów) o posiadanych przez skarżącego rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont (rachunków) z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w szczególności z rachunku, z którego skarżący regulował dotychczasowe opłaty sądowe w sprawie (wpis oraz oplata kancelaryjna za odpis orzeczenia); wyjaśnienia wątpliwości w zakresie określenia miejsca zamieszkania skarżącego (we wniosku wskazywał, że nie posiada żadnej nieruchomości ani mieszkania) oraz wskazania czyją własnością są zajmowane lokale i na jakich zasadach skarżący je zajmuje; sprecyzowanie wysokości ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącego (wskazywanych we wniosku), poprzez wykazanie kwot wydatków z określeniem ich przeznaczenia; wyjaśnienia źródeł uzyskiwanych środków finansowych służących pokryciu kosztów utrzymania w gospodarstwie domowym skarżącego, wskazywanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy na łączną kwotę ok. 1.500 zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, iż nie posiada bilansu ani rachunku zysków i strat z prowadzonej działalności. Jego konto bankowe jest przedmiotem zajęcia przez organy podatkowe od ponad roku, a opłaty reguluje na poczcie. Jego żona prowadzi indywidualną działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu dochody, jednak skarżący zawarł z nią umowę rozdzielności majątkowej małżeńskiej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Zamieszkuje obecnie u znajomych w wynajętym mieszkaniu. Ponosi z tego tytułu koszty miesięczne w wysokości 400 zł, opłaty 300 zł oraz za żywność i ubrania ok. 500 zł. Jak wyjaśnił wykonuje prace dorywcze związane z mechaniką pojazdową i usługami transportowymi jako kierowca, stąd posiada dochody, który wysokości nie podał. Nadmienił, że wykonując prace dorywcze nie jest nigdzie zarejestrowany. Nadesłał jedynie kopie zeznania podatkowego za 2010 roku, z którego wynika, iż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał on przychody w wysokości 1.142.200,61 zł, poniósł koszty w wysokości 1.118.536,80 zł osiągając zysk w wysokości 23.668,81 zł. Z nadesłanych odpisów deklaracji VAT-7 wynika, iż w roku ubiegłym jego przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniosły w lipcu 46.861 zł, w sierpniu 24.264 zł, wrześniu 0 zł, w październiku 7.800 zł , w listopadzie 20.500 zł zaś w grudniu 22.500 zł. Postanowieniem z dnia 27 lutego 2012 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 2 i art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) –zwaną dalej "p.p.s.a." odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 12 marca 2012 roku skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie wskazując, iż wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia partycypuje w kosztach sądowych, uiszczając opłaty sądowe w znacznej wysokości w 8 sprawach, które toczą się przed tut. Sądem. Wskazał, iż jego obecna sytuacja materialna uległa pogorszeniu, z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne. Podniósł, iż koszty utrzymania małoletniego syna w większości pokrywa żona, ponieważ wysokość ciążących na nim zobowiązań i prowadzone postępowanie egzekucyjne, uniemożliwia dalsze prowadzenie działalności gospodarczej, która w chwili obecnej przynosi stratę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ, jak wynika z akt sprawy, sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego został wniesiony w ustawowym terminie Sąd jest zobligowany do dokonania oceny sprawy w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Przepis art. 243 § 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie strona skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. W świetle powyższych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest zatem wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów wynika, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a źródło utrzymania stanowi prowadzona przez niego działalność gospodarcza w zakresie usług transportowych oraz dochody uzyskiwane z drobnych prac dorywczych, których wysokości skarżący nie podał. Od 2010 roku z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 0,8 ha w R. D. oraz samochodu osobowego marki Ford Modeno z 1997 roku i samochodu dostawczego Ford Transit z 2001 roku, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2010 roku uzyskał przychody w wysokości 1.142.200 zł, poniósł koszty w wysokości 1.118.536 zł osiągając zysk w wysokości 23.668 zł. Z nadesłanych odpisów deklaracji VAT-7 wynika, iż w roku ubiegłym jego przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniosły w lipcu 46.861 zł w sierpniu 24.264 zł, we wrześniu 0 zł, w październiku 7.800 zł, w listopadzie 20.500 zł zaś w grudniu 22.500zł. Skarżący oświadczył, iż miesięczne koszty utrzymania wynajmowanego mieszkania zamykają się w kwocie około 700 zł, jednak wydatków tych, pomimo wezwania w żaden sposób nie udokumentował. Wskazał natomiast, iż obecnie z powodu ciążących na nim zobowiązań i prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej, jego sytuacja materialna uległa pogorszeniu. Koszty utrzymania małoletniego syna w większości pokrywa żona, a prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi stratę. Uwzględniając przedstawione okoliczności, wysokość wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, a także wysokość ewentualnych kosztów sądowych w pozostałych toczących się przed tut. Sądem sprawach, które na tym etapie postępowania stanowią jedyne realne obciążenie dla skarżącego, Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podnieść należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W interesie skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy powinno zatem leżeć prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie jego rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. W niniejszej sprawie nie sposób dać wiary twierdzeniom skarżącego o braku jakichkolwiek środków pieniężnych z których mogłyby zostać pokryte koszty sądowe, ze względu na brak dowodów potwierdzających trudną sytuację materialną jego rodziny. Złożone na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy oświadczenia strony budzą uzasadnione wątpliwości. Skarżący w żaden sposób nie udokumentował miesięcznych kosztów utrzymania wynajmowanego mieszkania, twierdzi, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną i ma na utrzymaniu małoletniego syna. Nie wskazał jednak wysokości środków finansowych łożonych na ten cel (a także wysokości środków łożonych przez żonę), uchyla się także od wskazania sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych swojej żony, zasłaniając się zawartą w 2010 roku umową majątkową małżeńską. W tej sytuacji brak jest możliwości przeprowadzenia całościowej oceny możliwości płatniczych skarżącego, w celu ustalenia, czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Trzeba także podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży całościowe i rzetelne przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i możliwości płatniczych. Przeciwko twierdzeniom skarżącego o braku jakichkolwiek środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty procesu, przemawia miesięczny poziom obrotów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, który w drugim półroczu ubiegłego roku kształtował się średnio na poziomie około 20.000 zł oraz, jak sam wskazał uzyskiwane dodatkowe dochody z drobnych prac dorywczych, których wysokości nie podał. Powyższe wskazuje, że podatnik może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów obecnego procesu. Za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie może przemawiać jedynie eksponowana przez niego okoliczność ponoszenia straty z prowadzonej działalności gospodarczej. Przede wszystkim należy podkreślić, że skarżący w żaden sposób nie wykazał, że prowadzona działalność gospodarcza w roku 2011 przyniosła straty, nie potwierdzają tego nadesłane deklaracje VAT-7. W tym stanie rzeczy z uwagi na fakt, że skarżący w ramach prowadzonej działalności obraca kwotami wielokrotnie przewyższającymi wysokość wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, posiada nieruchomość oraz majątek ruchomy (3 samochody), a ponadto osiąga dochody z dodatkowego źródła zarobkowania (drobne prace dorywcze), Sąd stanął na stanowisku, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, że z przedstawionych przez skarżącego okoliczności nie wynika, by konieczność poniesienia kosztów sądowych stanowiła dla skarżącego barierę w dostępie do sądu. Nawet bowiem jeżeli sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie jest dobra, to w sytuacji gdy ma on stałe źródło utrzymania, mimo osiąganych strat z działalności gospodarczej jest w stanie ponosić niezbędne koszty utrzymania rodziny, dysponuje bowiem majątkiem nieruchomym i ruchomościami, a porównanie wysokości kosztów sądowych w pozostałych toczących się przed tut. Sądem sprawach z wysokością osiąganych przychodów pozwala na przyjęcie, że mogą być one zapłacone bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Reasumują Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. C. M. nie wyjaśnił w dostateczny sposób swojej sytuacji materialnej. Nie podał bowiem wszystkich żądanych informacji. Nie udokumentował swoich miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania, obowiązku ponoszenia wymaganych opłat w tym wydatków na życie i utrzymania syna. Nie podał wysokości swoich dochodów osiąganych z prac dorywczych ani nie wyjaśnił sytuacji majątkowej swojej żony a osiągane przez nią dochody również winny zostać uwzględnione przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. C. M. nie przedstawił również zaświadczeń o rachunkach, kontach i lokatach bankowych ani wyciągów z tych rachunków(kont). Skarżący nie wyjaśnił zatem w wystarczający sposób swojej sytuacji materialnej. W związku z czym brak jest podstaw do uznania, iż spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art.246 § 1 pkt.2 p.p.s.a Z tych względów na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w postanowieniu. a.ł.