III SA/Łd 751/25

Dnia 20 stycznia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, , Protokolant asystent sędziego Agata Zarychta, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2026 roku sprawy ze skargi J. C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2025 roku nr 1001-IUOD-2.4811.4293.2025.2 M500-2025-0160418 w przedmiocie odmowy uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej 1.uchyla zaskarżoną decyzję; 2. umarza postępowanie administracyjne. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi decyzją z 20 sierpnia 2025 r., znak: 1001-IUOD-2.4811.4293.2025.2 M500-2025-0160418 odmówił uwzględnienia sprzeciwu J.C. od wezwania Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 11 lipca 2025 r. do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd 4 grudnia 2021 r. o godzinie 11:17 pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] na odcinku autostrady A4: węzeł [...]. W uzasadnieniu organ administracji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że 4 grudnia 2021 r. na płatnym odcinku autostrady A4 węzeł wjazdowy [...] o godzinie 11:17 pojazdem o numerze rejestracyjnym [...] kierujący pojazdem naruszył obowiązek wniesienia opłaty za przejazd. W wyniku weryfikacji w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, że 4 grudnia 2021 r. właścicielem pojazdu był J.C. Pismem z 11 lipca 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wezwał J.C. do uiszczenia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu 11 lipca 2025 r. W sprzeciwie od tego wezwania skarżący podniósł, że uiścił opłatę w aplikacji. Opłatę za przejazd pobrała aplikacja Autopay. Z wezwania po 4 latach dowiedział się, że nie działała prawidłowo. Organ administracji uznając za zasadne nałożenie na skarżącego opłaty dodatkowej na podstawie art. 37a ust. 7 pkt 1 i art. 37ge ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2483 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o autostradach płatnych", podniósł, że regulacje art. 37a ust. 7-9, ust. 28, art. 37ge ust. 1, ust. 5, ust. 6 ustawy o autostradach płatnych mają zastosowanie w przypadku przejazdu autostradą rozpoczętego przed dniem 1 lipca 2023 r., na mocy art. 9 ustawy z 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1193), zwanej dalej "ustawą zmieniającą z 26 maja 2023 r.". Od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r. manualny system poboru opłat za przejazd odcinkami państwowych autostrad płatnych A2 Konin – Stryków i A4 Bielany Wrocławskie – Sośnica zarządzanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA), został zastąpiony elektronicznym systemem poboru opłat e-TOLL. Szlabany na tych odcinkach zostały podniesione, a kierowca wjeżdżający na te odcinki nie pobierał już biletu kartonikowego przy wjeździe i nie opłacał go przy wyjeździe w kiosku poboru opłat na bramkach, lecz zobowiązany był do wniesienia opłaty za przejazd w sposób elektroniczny. Opłaty tej można było dokonać za pomocą: e-biletu autostradowego – wydawanego elektronicznie w aplikacji e-TOLL PL BILET lub w aplikacji partnerów systemu e-TOLL albo wydawanego w punktach stacjonarnych (bilet papierowy) u partnerów systemu e-TOLL (na stacjach paliw PKN Orlen S.A. oraz GRUPY LOTOS S.A.), przez aplikację e-TOLL oraz urządzenia pokładowe ZSL lub OBU – opłata w aplikacji naliczana jest na podstawie danych geolokalizacyjnych pojazdu, które są transmitowane do systemu e-TOLL. Wprowadzeniu systemu e-TOLL towarzyszyła kampania informacyjna, która prowadzona była od marca 2021 r. Wszystkie informacje na temat wdrożenia systemu e-TOLL były i są umieszczane na dedykowanej stronie: etoll.gov.pl. Informacje na temat systemu e-TOLL były przekazywane również za pośrednictwem stron internetowych Ministerstwa Finansów oraz Szefa KAS. Od 24 czerwca 2021 r. rozpoczęto dystrybucję ulotek informacyjnych na placach poboru opłat na odcinkach autostrady A2 Konin-Stryków i A4 Wrocław-Sośnica. Ulotki były wręczane kierowcom przez inkasentów w trakcie realizacji płatności manualnej, który to sposób funkcjonował do 30 listopada 2021 r. Na przełomie października i listopada 2021 r. rozpoczęła się kampania informacyjna. Od 1 listopada 2021 r. na bilbordach zlokalizowanych w okolicach wjazdów i zjazdów z autostrad A2 i A4 wyeksponowano informacje o zmianach w sposobie uiszczenia opłat za przejazd odcinkami objętymi systemem e-TOLL. Działania informacyjne podejmowały jednostki administracji skarbowej, w tym 16 rzeczników izb administracji skarbowych, którzy na bieżąco przekazywali informacje mediom regionalnym, mediom branżowym i portalom internetowym. W urzędach skarbowych, urzędach celno-skarbowych oraz w oddziałach celno-skarbowych od początku listopada 2021 r. udostępnione zostały materiały informacyjne. Materiały informacyjne były też udostępnianie w miejscach dystrybucji biletu autostradowego. Od 29 października 2021 r. była prowadzona również ogólnopolska kampania informacyjna w radio, w telewizji, w Internecie. Na znakach o zmiennej treści nad drogami w całej Polsce emitowane były komunikaty o objęciu systemem e-TOLL odcinków autostrad. Przed wjazdem na płatny odcinek autostrady był umieszczony znak drogowy T-28 "Płatna" informujący o konieczności uiszczenia opłaty. Znak ten usytuowany był wraz ze znakiem D-9 "Autostrada". Instalując aplikację Autopay i zakładając w niej konto, należało potwierdzić fakt zapoznania się z warunkami i zasadami jej funkcjonowania zawartymi w regulaminie. Chcąc wykonać przejazd z użyciem tej aplikacji, należało przed wjazdem na autostradę wybrać pojazd, którym będzie dokonywany przejazd oraz ją uruchomić. Prawidłowe uruchomienie aplikacji i wybranie pojazdu, którym był wykonywany przejazd, należało do obowiązków użytkownika i zapewniało poprawny zakup biletu za przejechany odcinek autostradą wybranym pojazdem. Do sprzeciwu skarżący nie załączył potwierdzenia uiszczenia opłaty autostradowej lub zakupionego biletu autostradowego na przejazd wskazany w wezwaniu do wniesienia opłaty dodatkowej. Tylko taka dokumentacja była podstawą podjęcia czynności wyjaśniających w sprawie. Bilet autostradowy stanowił potwierdzenie wniesienia opłaty za przejazd autostradą, jedynie gdy zostały spełnione warunki w art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach płatnych. Przejazd pojazdem o numerze rejestracyjnym [...] 4 grudnia 2021 r. zarejestrowany został przez urządzenie kontrolne Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej Krajowej Administracji Skarbowej (SPOEKAS) na węźle Bielany Wrocławskie jako przejazd bez uiszczonej opłaty za przejazd autostradą. Możliwość nienaliczenia opłaty dodatkowej występowała wyłącznie w przypadku, gdy opłata za przejazd autostradą została wniesiona w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu, co w sprawie nie miało miejsca. W trakcie przejazdu nie wystąpiła też okoliczność nałożenia mandatu karnego za brak biletu autostradowego, która uwolniłaby skarżącego od opłaty dodatkowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję J.C. wniósł o jej uchylenie w całości oraz uwzględnienie sprzeciwu. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie: 1. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego; 2. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak możliwości zapewnienia czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; 3. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej oraz niekierowanie się zasadą proporcjonalności w prowadzonym postępowaniu. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że z informacji jakie otrzymał za pośrednictwem infolinii 22 4605999 (brak szczegółowych informacji w przesłanym wezwaniu) wynika, że 4 grudnia 2021 r. poruszał się autostradą A4 samochodem osobowym o nr rejestracyjnym [...] pomiędzy węzłami [...] i [...]. W celu wniesienia opłaty za przejazd korzystał z aplikacji e-TOLL. Przejazd autostradą został rozpoczęty z opóźnieniem, w związku z tym z konta w aplikacji e-TOLL pobrana została kwota 9,40 zł zamiast 9,80 zł, jaka powinna zostać pobrana zgodnie z ówczesną tabelą opłat. W sprzeciwie podnosił, że nie jest prawdą zawarte w wezwaniu twierdzenie o naruszeniu obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą, ponieważ wniósł taką opłatę, a jedynie z przyczyn od niego niezależnych, w wysokości mniejszej o 0,40 zł niż wynikająca z tabeli opłat. Rozpoczęcie przejazdu z opóźnieniem nie wynikało z intencjonalnej chęci zmniejszenia opłaty za przejazd autostradą A4, a z przyczyn od niego niezależnych, związanych z nieprawidłowo działającą aplikacją e-TOLL. Niedopłata wyniosła jedynie 0,40 zł, za co został obciążony opłatą dodatkową w wysokość 500 zł, wyższą 1250 razy od kwoty niedopłaty. Według skarżącego było to niewspółmiernie wysoka kara. Organ administracji w decyzji zupełnie pomija podnoszone przez niego okoliczności i argumenty. Nie odnosi się do faktu, że nie doszło do naruszenia obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą, ponieważ wniósł taką opłatę, a jedynie z przyczyn od niezależnych, w wysokości mniejszej o 0,40 zł niż wynikająca z tabeli opłat. Zupełnie pomija fakt, że do zdarzenia doszło wskutek problemów technicznych z uruchomieniem aplikacji e-TOLL, a nie z winy skarżącego i całkowicie ignoruje, że nałożona kara jest niewspółmiernie wysoka w stosunku do popełnionego naruszenia. Przesłany 5 sierpnia 2025 r. zebrany materiał dowodowy nie opisuje całej sytuacji (brak informacji na jakim dokładnie odcinku autostrady się poruszał, jaką opłatę powinienem zapłacić, a jaka kwota została mi pobrana z konta w aplikacji e-TOLL) i w żaden sposób nie potwierdza faktu popełnienia naruszenia, które uzasadniałoby nałożenie opłaty dodatkowej. Co prawda umożliwiono mu wypowiedzenia się przed wydaniem zaskarżonej decyzji, jednak materiały i dowody, co do których miał się wypowiedzieć, zostały mu przesłane dopiero po upływie terminu na wypowiedzenie się. Wymierzenie opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł za naruszenie, które miało charakter znikomy i niezawiniony, stoi w sprzeczności z zasadą proporcjonalności, zgodnie z którą kara pieniężna powinna być adekwatna do wagi naruszenia i nie powinna być rażąco wygórowana. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Organ administracji wskazał, że informacje z aplikacji Infolinia e-bilet, która gromadzi dane dotyczące przejazdów i biletów autostradowych, wskazują na zarejestrowany dłuższy przejazd pojazdu rejestracyjnym [...], tj. od węzła [...] o godzinie 11:17 do węzła [...] o godzinie 12:37. W aplikacji e-TOLL 4 grudnia 2021 r. nie odnotowano opłaty za cały przejazd skarżącego rozpoczynający się od węzła [...] o godzinie 11:17 (opłata była naliczana od godziny 11:29 do godziny 12:13). Skarżący uiścił opłatę za pośrednictwem aplikacji e-TOLL w kwocie 9,40 zł, a winien uiścić opłatę w kwocie 14,30 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Stosownie do art. 145 § 3 p.p.s.a., w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia i wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (art. 135 i art. 133 § 1 p.p.s.a.). Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy. Posiadają jedynie uprawnienia kasacyjne. Na podstawie akt sprawy badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi o odmowie uwzględnienia sprzeciwu od wezwania z 11 lipca 2025 r. do wniesienia opłaty dodatkowej. W ocenie sądu zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. W rozpoznawanej sprawie z ustaleń organu administracji wynika, że skarżący nie wniósł opłaty za przejazd 4 grudnia 2021 r. płatnym odcinkiem autostrady A4 węzeł [...] o godzinie 11:17 pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]. Wezwanie do uiszczenia opłaty dodatkowej organ administracji skierował do skarżącego 11 lipca 2025 r. Skarżący kwestionując stanowisko organu administracji podnosił w sprzeciwie, że 4 grudnia 2021 r. poruszał się autostradą A4 samochodem pomiędzy węzłami [...] i [...]. W celu wniesienia opłaty za przejazd korzystał z aplikacji e-TOLL. Przejazd autostradą został rozpoczęty z opóźnieniem. W związku z tym z konta w aplikacji e-TOLL, z przyczyn od niego niezależnych, związanych z nieprawidłowo działającą aplikacją, została mu pobrana kwota 9,40 zł zamiast kwoty 9,80 zł, jaka powinna zostać pobrana zgodnie z ówczesną tabelą opłat. Organ administracji natomiast dopiero w odpowiedzi na skargę wyjaśnił, że informacje z aplikacji Infolinia e-bilet, która gromadzi dane dotyczące przejazdów i biletów autostradowych, wskazują na zarejestrowany dłuższy przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...], tj. od węzła [...] o godzinie 11:17 do [...] o godzinie 12:37. W aplikacji e-TOLL 4 grudnia 2021 r. nie odnotowano opłaty za cały przejazd skarżącego rozpoczynający się od węzła [...] o godzinie 11:17 (opłata była naliczana od godziny 11:29 i tylko do 12:13). Skarżący uiścił opłatę za pośrednictwem aplikacji e-TOLL w kwocie 9,40 zł, a winien uiścić opłatę w kwocie 14,30 zł. Postępowanie związane z wnoszeniem opłat za przejazd autostradą płatną, pobieraniem opłaty dodatkowej za niewniesienie opłaty za przejazd, wnoszeniem sprzeciwu oraz postępowaniem w przedmiocie tego sprzeciwu zostało uregulowane w rozdziale 5a ustawy o autostradach płatnych. Zgodnie z art. 37a ust. 1 ustawy o autostradach płatnych (w brzmieniu obowiązującym w dniu przejazdu) za przejazd autostradą są pobierane opłaty. W przypadku gdy opłaty za przejazd autostradą są pobierane w inny sposób niż określony w ust. 8 lub 9, autostrada wymaga dostosowania do ich poboru. Postępowanie związane z brakiem opłaty w terminach i trybie przewidzianym ustawą, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie, jest inicjowane wezwaniem do wniesienia opłaty dodatkowej, od którego to wezwania przysługuje sprzeciw, a następnie – w razie jego nieuwzględnienia – wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaznaczyć należy, że wyłącznie do etapu w sprawie sprzeciwu oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie określonym w art. 37gf ust. 5 ustawy o autostradach płatnych. Wobec tego, jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, postępowanie to jest nie dość, że swoistą hybrydą, to również postępowaniem uproszczonym, determinowanym jego przedmiotem (por. wyrok NSA z 14 marca 2024 r., GSK 1818/23). Termin do zgłoszenia sprzeciwu ma charakter procesowy. Określa on granice czasowe dla dokonania określonej czynności procesowej przez adresata wezwania, o którym jest mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych (podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłaty dodatkowej) w postępowaniu zainicjowanym wezwaniem do uiszczenia tej opłaty. Nie ma przy tym znaczenia, że postępowanie to nie jest czystym "postępowaniem administracyjnym jurysdykcyjnym", o którym mowa w Kodeksie postępowania administracyjnego. Chociaż w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu kończy się ono wydaniem decyzji administracyjnej, to jednak przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się w nim "odpowiednio" i we wskazanym w ustawie zakresie (por. wyrok NSA z 14 listopada 2024 r., II GSK 1383/24). Stosownie do treści art. 37ge ustawy o autostradach płatnych, za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od wnoszącego opłatę pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł. Z kolei w myśl art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach płatnych do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, pobieranej przez Szefa KAS, jest zobowiązany: 1) właściciel pojazdu albo 2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r., poz. 450 ze zm.), albo 3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym – zwany dalej "wnoszącym opłatę". Przy czym w myśl art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach płatnych bilet autostradowy zawiera: 1) numer rejestracyjny pojazdu; 2) kraj rejestracji pojazdu, jeżeli jest inny niż Rzeczpospolita Polska; 3) kategorię pojazdu, o której mowa w ust. 6 - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą ze względu na tę kategorię; 4) wskazanie autostrady lub jej odcinka, za przejazd którymi została pobrana opłata; 5) liczbę osi pojazdu - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem ze względu na liczbę osi; 6) poziom emisji zanieczyszczeń - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem ze względu na ten poziom; 7) datę i godzinę początku okresu ważności tego biletu; 8) datę i godzinę końca okresu ważności tego biletu; 9) liczbę kilometrów oraz kwotę opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem; 10) unikalny numer. Istotne jest również to, że art. 37gf ust. 5 ustawy o autostradach płatnych wskazuje, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie do postępowania w sprawie sprzeciwu, o którym mowa w ust. 2, i wniosku, o którym mowa w ust. 4, stosuje się odpowiednio – jak już podkreślano – przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Równocześnie sąd zwraca uwagę na treść art. 37a ust. 30 ustawy o autostradach płatnych. Przepis ten stanowił, że dane, o których mowa w ust. 12, są gromadzone w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS i przechowywane w tym systemie nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem, chyba że przed upływem tego terminu zostanie wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7, wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadministracyjne, w którym dane te są niezbędne; w takim przypadku dane są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1 grudnia 2021 r. (zob. art. 25 pkt 3 ustawy z 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. z 2021 r., poz. 1005) i obowiązywał do 30 czerwca 2023 r. (por. art. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 16 ustawy zmieniającej z 26 maja 2023 r.). W świetle powyższego, w okresie od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r., a więc w okresie obowiązywania tego przepisu, dane, o których mowa w art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach płatnych (a więc dane, które powinien zawierać bilet autostradowy) mogły być gromadzone i przechowywane w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS przez okres nie krótszy niż 12 miesięcy, ale równocześnie zgodnie z wolą ustawodawcy nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Podkreślić trzeba, że ustawodawca w sposób wyraźny pozwolił na dłuższy okres przechowywania tych danych – tj. dłuższy niż 24 miesiące licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem – jedynie w przypadku, gdy przed upływem 24 miesięcy licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zostało: wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7; wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadminsitracyjne, w którym dane te są niezbędne – w takim jednak przypadku dane te są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania. Zatem jeśli organ administracji przed wskazanym w treści tego przepisu okresem (tj. przed upływem 24 miesięcy od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem) nie podjął określonych działań (tj. gdy nie wystawił wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych, bądź nie wszczął postępowania administracyjnego, egzekucyjnego lub sądowoadministracyjnego, w którym dane te są niezbędne), to tym samym nie może w sposób legalny wykorzystywać wskazanych danych. Oznacza to, że dane te nie mogą być już wykorzystywane przez organ, a więc nie mogą być podstawą żądania opłaty dodatkowej. Z treści art. 37a ust. 30 in fine ustawy o autostradach płatnych wynika bowiem, że nawet w przypadku wystosowania przed upływem wskazanego terminu (tj. 24 miesięcy od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem) wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych, czy wszczęcia postępowania administracyjnego, egzekucyjnego lub sądowoadministracyjnego (w którym dane te są niezbędne) organ może przechowywać wskazane dane jedynie do czasu zakończenia danego postępowania. W tym miejscu wskazać należy, że w uzasadnieniu do projektu zmian, które spowodowały dodanie do art. 37a ustawy o autostradach płatnych ust. 30 (zob. druk sejmowy nr IX.1073, opubl. Lex/el, a także https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1073) wskazano między innymi, że dane zawarte na biletach będą przechowywane nie krócej niż 12 i nie dłużej niż 24 miesięcy, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Dane zawarte na biletach, w tym przede wszystkim numer rejestracyjny pojazdu, są niezbędne do poboru opłaty za przejazd. Nie powinny one być przetwarzane bez ograniczenia czasowego. Z drugiej jednak strony w momencie, kiedy dane te zostaną usunięte, Szef KAS bezpowrotnie traci możliwość weryfikacji faktu uiszczenia opłaty za przejazd. Biorąc pod uwagę, że jest to zachowanie podlegające sankcji, w przypadku jej błędnego nałożenia, po usunięciu danych, Szef KAS nie będzie miał możliwości ponownego sprawdzenia, czy opłata została uiszczona. Z tego względu w interesie obywateli zasadne jest, aby okres retencji tych danych nie był zbyt krótki. W świetle powyższego nie może być wątpliwości, że dane zawarte na biletach, w tym przede wszystkim numer rejestracyjny samochodu, nie mogą być przez organ przetwarzane bez ograniczenia czasowego, gdyż ustawodawca w sposób wyraźny wprowadził takie ograniczenie czasowe. Zastrzegł on jednak, że czas ten – z uwagi na interes obywatela – powinien być odpowiedni. Z jednej strony nie powinien być zbyt krótki, gdyż usunięcie tych danych powoduje, że organ bezpowrotnie traci możliwość weryfikacji faktu uiszczenia opłaty za przejazd. Z drugiej jednak strony nie powinien być zbyt długi, ponieważ trudno przyjąć, że organ może w sposób nieograniczony przechowywać i korzystać ze zgromadzonych danych w celu uruchamiania procedury poboru opłaty dodatkowej. Wskazane założenia ustawodawcy, zdaniem sądu, zapewniły organom odpowiedni czas na podjęcie działań zmierzających do uzyskania opłaty dodatkowej za przejazd bez uiszczenia opłaty, gdyż dane zawarte na biletach muszą być przechowywane minimum przez 12 miesięcy licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Jednocześnie, zgodnie z wolą ustawodawcy, dane te nie mogą być przechowywane w nieskończoność – bez żadnego ograniczenia czasowego, a jedynie przez ściśle określony czas, tj. maksymalnie przez 24 miesiące licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Równocześnie ustawodawca przewidział w sposób wyraźny przypadki, w których termin ten ulega wydłużeniu, o których już wspominano. Przy czym, wprowadzenie wskazanego ograniczenia miało, zdaniem sądu, na celu pozbawienie organu możliwości wykorzystania wskazanych danych po upływie określonego w przepisie terminu – przepis ten został więc wprowadzony w interesie obywatela. Uznać zatem należy, że skoro okres wskazany w treści tego przepisu upłynie, to organ zobligowany będzie do usunięcia wskazanych danych (tj. danych zawartych na konkretnych biletach związanych ze ściśle określonymi przejazdami wykonanymi przez określone ustawą podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za przejazd autostradą, a nie danych związanych z całościowym funkcjonowaniem kont tych podmiotów zarejestrowanych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS), a co za tym idzie nie będą one mogły być podstawą uruchomienia procedury zmierzającej do uzyskania opłaty dodatkowej, w tym do wystawienia wezwania do jej uiszczenia – organ nie będzie już bowiem miał możliwości oparcia się na zgromadzonych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, gdyż z upływem wskazanego przez ustawodawcę okresu utracił on podstawę do ich przechowywania i wykorzystywania. Z tego też powodu należy uznać, że wykorzystywanie danych, które powinny zostać usunięte z systemu, a co za tym idzie, którymi organ nie ma już prawa dysponować, narusza porządek prawny. Wykorzystanie takich danych ocenić należy jak wykorzystanie dowodu sprzecznego z prawem. W myśl bowiem art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc otwarty katalog środków dowodowych opatrzył ustawodawca warunkiem niesprzeczności dowodu z prawem. W doktrynie wskazuje się bowiem, że określenie, którym posłużył się ustawodawca w art. 75 § 1 k.p.a., tj.: "nie jest sprzeczne z prawem", należy rozumieć szeroko – jako sprzeczność z wszelkiego rodzaju przepisami prawa, a nie wyłącznie z przepisami prawa administracyjnego. Jeśli więc idzie o sprzeczność środka dowodowego z prawem procesowym, to chodzi głównie o niezgodny z określonymi procedurami sposób jego pozyskania. Gdy zaś chodzi o sprzeczność środka dowodowego z prawem materialnym, to tyczy się to sprzeczności z przypadkami, gdy przepisy prawa z różnych względów wyłączają możliwość pozyskania lub posłużenia się określonym środkiem dowodowym. Dowód może być więc sam w sobie sprzeczny z prawem, jak również może to być dowód uzyskany w sposób sprzeczny z prawem (por. np. P. M. Przybysz, Komentarz do art. 75 k.p.a. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Lex/el 2025 r.; a także chociażby K. Budziarek, Dowód sprzeczny z prawem, czyli kilka słów na temat art. 75 § 1 k.p.a., [w:] Administracja. Teoria. Dydaktyka. Praktyka z 2017 r., nr 1, s. 50 - 67. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że wezwanie do wniesienia opłaty dodatkowej skierowano do skarżącego po upływie terminu określonego w art. 37a ust. 30 ustawy o autostradach płatnych (tj. po upływie 24 miesięcy od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą). Wezwanie to skierowano do skarżącego bowiem dopiero 11 lipca 2025 r., a więc po ponad trzech latach od przejazdu, który miał miejsce 4 grudnia 2021 r. Organ administracji nie mógł już w dacie wystawienia wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej (11 lipca 2025 r.) czynić ustaleń faktycznych, co do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, w oparciu o dane gromadzone w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, o których mowa w art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach płatnych. Mając powyższe na względzie sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji (pkt 1 sentencji wyroku). Oprócz powyższego sąd zauważa, że pogląd zaprezentowany w niniejszym orzeczeniu odpowiada w istocie stanowisku samego organu zaprezentowanym przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na jego internetowej stronie podmiotowej pod adresem: https://e-TOLL.mf.gov.pl/inne-dokumenty/klauzula-informacyjna-szefa-krajowej-administracji-skarbowej/ (dostęp aktualny na dzień wyrokowania). W ramach zamieszczonej tam klauzuli informacyjnej dotyczącej przetwarzania danych osobowych użytkowników Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej Krajowej Administracji Skarbowej (SPOE KAS) oraz danych pozyskanych za pośrednictwem strony internetowej obsługującej system SPOE KAS lub Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta (TCOK) przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, w ramach dodatkowej informacji zamieszczonej po punkcie 11 klauzuli, oznaczonej dodatkowo słowem "UWAGA" informuje się użytkowników wskazanego systemu, a więc de facto korzystających z autostrad płatnych, o przywoływanych tam i szeroko omówionych ramach czasowych związanych z gromadzeniem i przetwarzaniem danych związanych z przejazdem autostradą, zaznaczając, że są one przechowywane nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. W przypadku jednak, gdy przed upływem tego terminu zostanie wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych, do uiszczenia opłaty dodatkowej za przejazd autostradą bez wniesienia wymaganej opłaty, wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadministracyjne, w którym dane te są niezbędne, w takim przypadku dane są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania. Z uwagi na stwierdzony charakter naruszenia prawa, sąd na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. uznał, że brak jest podstaw do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego i w związku z tym postępowanie to umorzył (pkt 2 sentencji wyroku). Zgodnie bowiem z art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił więc, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Przy czym sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu – pozytywne, czy negatywne – staje się prawnie niedopuszczalne. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W wyniku dokonanej kontroli legalności zaskarżonej decyzji sąd stwierdził że organ naruszył art. 37a ust. 30 ustawy o autostradach płatnych. Organ administracji nie mógł bowiem oprzeć ustaleń faktycznych na danych gromadzonych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, gdyż w dacie wystawienia wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej, tj. 11 lipca 2025 r., nie miał już podstaw prawnych do ich przechowywania. W niniejszej sprawie nie było zatem podstaw do prowadzenia postępowania zmierzającego do wyegzekwowania od strony opłaty dodatkowej. Równocześnie sąd zwraca uwagę na to, że niniejsze rozstrzygnięcie nie stoi w kontrze do przepisów rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 lipca 2021 r. w sprawie dokonywania zwrotu opłaty dodatkowej oraz rozpatrywania sprzeciwu (Dz. U. z 2021 r., poz. 1205), bowiem w dacie wydania wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej (11 lipca 2025 r.) opłaty tej dochodzono nienależnie – w chwili sporządzania wskazanego powyżej wezwania organ nie mógł już dysponować danymi będącymi podstawą wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej. bg