III SA/Łd 76/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędzia WSA Ewa Alberciak Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi Zofii G. – K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...]; 2. przyznaje adwokatowi Annie M. – S. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł., przy ul. [...] kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącej Zofii G. – K. i kwotę powyższą nakazuje wypłacić adwokatowi Annie M. – S. z funduszów Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. III SA/Łd 76/09 UZASADNIENIE M. K. – pełnomocnik zobowiązanej Z. G. – K. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.- W. z podaniem (opatrzonym datą 27.02.2008 r.) o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podanie zostało nadane w urzędzie pocztowym w dniu 29.02.2008 r. Do adresata dotarło w dniu 4.03.2008 r. W uzasadnieniu podania stwierdził, iż wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 9 Ust. z dnia 17.06.96 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tytuł wykonawczy [...], nr sprawy [...]. Kwota należności głównej 1.105.896,10. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. – W. postanowieniem z dnia [...] Nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego ( zaktualizowanego) o numerze: [...] obejmującego zaległość w podatku obrotowym za okres WD 95. Uzasadniając orzeczenie wyjaśnił, iż w dniu 26.04.2006 r. do tutejszego organu egzekucyjnego przyjęto do realizacji tytuł wykonawczy wystawiony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-Ś. obejmujący należność w podatku obrotowym za okres WD 95 w wysokości należności głównej – 1.966.763 zł. Na poczet przedmiotowej zaległości w dniu 19.07.2006 r. dokonano zajęcia świadczenia zobowiązanej z zaopatrzenia emerytalnego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Pełnomocnik zobowiązanej złożył do Dyrektora Izby Skarbowej skargę na zastosowany środek egzekucyjny zarzucając brak podstawy prawnej oraz bezzasadność dokonanej czynności egzekucyjnej, a ponadto przedawnienie zobowiązania. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wydał w dniu [...] postanowienie o uznaniu skargi za nieuzasadnioną. Natomiast kwestia wymagalności zobowiązania objętego w/w tytułem była przedmiotem odrębnego postępowania. Pismem z dnia 31.10.2007 r. strona złożyła do Ministra Finansów zażalenie na powyższe postanowienie. Postanowieniem z dnia 21.12.2007 r. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne z przyczyn wymienionych w uzasadnieniu niniejszego postanowienia. W międzyczasie Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-Ś. z dnia [...] nr [...] w części określającej zaległości w podatku obrotowym za 1995 r. w kwocie 871.555 zł. i odsetki w kwocie 1.347.422 zł. W pozostałej części zaległości w podatku obrotowym za 1995 r. w kwocie 1.109.215 zł. wraz z odsetkami za okres od 1.02.1996 r. do 10.03.1999 r. w kwocie 1.714.483 zł. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Fakt częściowego uchylenia decyzji nie miał wpływu na ważność dokonanych czynności egzekucyjnych, a skutkował jedynie aktualizacją tytułu wykonawczego dokonaną przez wierzyciela. Aktualizację tytułu wykonawczego nr [...] dokonaną dnia 23.11.2007 r. doręczono stronie dnia 10.11.2008 r. z jednoczesnym zawiadomieniem dłużników zajętych wierzytelności, tj. banku i oddziału ZUS o zmianie stanu zaległości poddanych dalszej egzekucji. W dniu 4.03.2008 r. pełnomocnik zobowiązanej wniósł podanie o umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 9 ustawy, który stanowi, iż postępowanie egzekucyjne umarza się na żądanie wierzyciela. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. przekazał do wierzyciela, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-Ś., wniosek celem zajęcia stanowiska odnośnie umorzenia postępowania w trybie wskazanym przez stronę. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-Ś., działający jako wierzyciel, odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego zaległość w podatku obrotowym za 1995 r. wynikającą z decyzji Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...], potwierdzając tym samym zasadność prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Ponadto organ egzekucyjny powołał się na treść art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stwierdzając, że prowadzone postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu, gdy zaistnieją okoliczności ściśle w tym przepisie określone. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku z uwagi na to, iż wierzyciel będący dysponentem tego postępowania nie wyraził zgody na umorzenie ze względu na niewystąpienie żadnej z przesłanek dających podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Pełnomocnik zobowiązanej ( mąż M. K.) wniósł zażalenie na postanowienie odmawiające umorzenie postępowania egzekucyjnego. Podniósł, cyt: " zgodnie z art. 51 § 1 post. egz. powinno być umorzone, ponieważ nie doręczono upomnienia". Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy stwierdził, iż organ pierwszej instancji prawidłowo zakwalifikował pismo pełnomocnika zobowiązanej jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o żądanie wierzyciela ( art. 59 § 1 pkt 9 ustawy). Na taką bowiem podstawę umorzenia powołał się pełnomocnik w piśmie. Wierzyciel z takim żądaniem nie wystąpił. Ze stanowiska wierzyciela zawartego w postanowieniu z dnia [...] Nr [...] wynika, że w jego ocenie nie wystąpiła żadna z przesłanek przemawiających za umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego postanowienie organu I instancji należy uznać za uzasadnione, ponieważ w analizowanej sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego na żądanie wierzyciela. Wierzyciel bowiem nigdy z takim żądaniem nie wystąpił. Ponadto, odnosząc się do zarzutu zawartego w zażaleniu, organ odwoławczy stwierdził, że upomnienie wystawione na zobowiązaną zostało doręczone w dniu 6.03.2000 r. w trybie art. 43 k.p.a. Należy zatem uznać, iż organ egzekucyjny przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia zbadał również przesłankę wymienioną w art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i prawidłowo uznał, że w rozpatrywanej sprawie przesłanka taka nie wystąpiła. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jednakże przed podjęciem decyzji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego niezbędne jest zbadanie wszystkich okoliczności sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem przyczyn braku możliwości zaspokojenia obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Na organie egzekucyjnym ciąży zatem obowiązek ustalenia wszystkich informacji dotyczących składników majątkowych zobowiązanego, do których mogłaby być skierowana skuteczna egzekucja. Ewentualne podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 w/w ustawy uzależnione jest od jego uznania, czy w analizowanej sprawie zachodzi przesłanka wymieniona w § 2 tego przepisu. Stanowisko organu musi zostać poparte odpowiednio zgromadzonym materiałem w sprawie, potwierdzającym okoliczność, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Pełnomocnik skarżącej zaskarżył postanowienie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wyjaśnił, że strona wniosła podanie z dnia 4.03.2008 r., powołując się na art. 59 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17.06.1966 r., który brzmi: " jeżeli jest oczywiste, że w post. egzekucyjnym dot. należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne". Izba Skarbowa rozpatrzyła podanie stosując nowelizację ustawy. Powyższy art. 59 § 1 pkt 9 występuje po nowelizacji jako art. 59 § 2. W związku z powyższym, w ocenie strony skarżącej, jej podanie nie było rozpatrzone. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu swojego pisma wyjaśnił, iż ustawą z dnia 6.09.2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. Nr 125, poz. 1368) znowelizowano regulacje dotyczące m. in. umorzenia postępowania egzekucyjnego. Treść przepisu art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( w brzmieniu nadanym od dnia 30.11.2001 r. - art. 1 pkt 49 w/w ustawy zmieniającej) uległa zmianie w stosunku do poprzedniego brzmienia tego przepisu. Postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli zaistnieją przesłanki wymienione w art. 59 § 1 pkt 1 – 10. Art. 13 tej ustawy wprowadził przy tym regułę, iż przepisy ustawy stosuje się również do postępowań egzekucyjnych wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, z tym że wydane postanowienia oraz czynności egzekucyjne dokonane przed tym dniem z zachowaniem przepisów dotychczasowych, są skuteczne. Kwestia braku rozpatrzenia żądania zawartego w piśmie pełnomocnika strony z dnia 27.02.2008 r. podniesiona została przez jej pełnomocnika dopiero w skardze na orzeczenie organu odwoławczego. Jest to nowy wniosek, a zatem zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy, nie mogły wyjść poza zakres żądania pełnomocnika zobowiązanej i nie mogły ustosunkować się do tego zarzutu, bowiem w piśmie z dnia 27.02.2008 r. pełnomocnik wskazał, iż wnosi o " umorzenie post. egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 9 Ust. z 17.06.96 r. o postępowaniu egzekucyjnym w admin." Pełnomocnik strony skarżącej ( M. K.) w piśmie z dnia 18.04.2009 r. uzupełnił skargę, podnosząc, że zgodnie z art. 59 § 1 pkt 3 zobowiązanie podatkowe wygasło na skutek przedawnienia. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, ustanowiony z urzędu, profesjonalny pełnomocnik skarżącej poparł skargę. Wniósł także o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem pełnomocnika, w dacie wydawania postanowienia zobowiązanie nie istniało, bowiem uległo przedawnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p. p. s. a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 p. p. s. a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1./ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, czy są one zgodne z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Organy administracji obu instancji rozpoznając sprawę naruszyły przepisy postępowania . Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podanie zawierające wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego napisane zostało przez pełnomocnika, który podobnie jak skarżąca, nie jest prawnikiem. Uzasadnienie przedmiotowego podania jest lakoniczne. Ogranicza się do wskazania przepisu – art. 59 § 1 pkt 9, skrótowo określonego aktu prawnego ( " Ust. z 17.06.96 r. o postęp. egz. w admin."), a ponadto oznaczenia tytułu wykonawczego. Organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy, rozpoznając wniosek o umorzenie postępowania przyjęły, iż intencją autora pisma jest umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z dnia 17.06.1966 r. ( tekst jedn. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), to jest na żądanie wierzyciela. W skardze do sądu zobowiązana podnosi, iż jej zamiar był inny. Wnosiła o umorzenie postępowania, gdyż jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Powyższe żądanie odpowiada aktualnej treści § 2 artykułu 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – zwanej dalej u.p.e.a. Przed nowelizacją w/w ustawy, ustawą z dnia 6.09.2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw ( Dz.U. Nr 125, poz. 1368), to jest przed 30.11.2001 r. artykuł 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. posiadał inne brzmienie : postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu jeżeli jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Treść podania nie wzbudziła wątpliwości organu, choć aktualne brzmienie przepisu art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. wskazuje, że inicjatywa wystąpienia z wnioskiem należy do wierzyciela, a nie zobowiązanego. O nieporadności osoby sporządzającej podanie świadczyła nie tylko jego lakoniczna treść, ale także błędnie określona data uchwalenia ustawy. W sytuacji wszczęcia postępowania na wniosek strony niezbędne jest dokładne ustalenie treści jej żądania, wyznaczającego rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Takie ustalenie umożliwia prawidłowe określenie zakresu postępowania. Zasadą postępowania administracyjnego jest jego odformalizowanie ( art. 63 k.p.a.), tak aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony bez zbędnego formalizmu. Nie można jednak przyjąć, że jeśli żądanie jest sformułowane niezręcznie i mało zrozumiale, to organ administracji publicznej jest uprawniony do sprecyzowania treści żądania. Obowiązkiem organu jest podjęcie z urzędu czynności zmierzających do wyjaśnienia treści żądania. Pominięcie takich czynności doprowadzić może, tak jak w obecnie rozpoznawanej sprawie, do niedopuszczalnej zmiany żądania, wbrew intencji wnoszącego podanie. Nieustalenie przez organy administracji intencji strony spowodowało naruszenie zasad określonych w art. 8 i 9 k.p.a., to jest pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa i udzielania informacji. W konsekwencji organy naruszyły przepis art. 7 k.p.a. nie ustalając dokładnie stanu faktycznego sprawy. Organ administracji rozpoznając ponownie sprawę wezwie stronę do wyjaśnienia, czy jej intencją przy składaniu podania było umorzenie postępowania na żądanie wierzyciela, czy z przyczyn określonych w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi – jeżeli jest oczywiste, ze w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Dopiero po uzyskaniu dokładnie określonego stanowiska strony organ podejmie dalsze czynności. Ponadto ustali, czy postępowanie nie powinno zostać umorzone z powodu wygaśnięcia zobowiązania na skutek upływu terminu przedawnienia. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c/ w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – W. z dnia [...]. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. § 18 ust. 1 pkt 1 c/ i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09. 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). A. B.