III SA/Łd 766/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Asesor Małgorzata Łuczyńska, Protokolant Asystent sędziego Paulina Hućko, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2005 roku przy udziale sprawy ze skargi D. L. na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej przeniesienia na niższe stanowisko służbowe 1. uchyla zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. z dnia [...] sygn. [...], 2. orzeka, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. III SA/Łd 766/04 Uzasadnienie Dyrektor Aresztu Śledczego w Ł. orzeczeniem z dnia [...] sygn. [...] uznał [...] D. L. - kierownika działu ochrony Aresztu Śledczego w Ł. za winnego tego, że: 1. Naruszył dyscyplinę służbową w ten sposób, iż w dniu 20 lutego 2004r., a więc po wszczęciu postępowania mającego wyjaśnić okoliczności zdarzenia z dnia 6 stycznia 2004r., świadomie wprowadził w błąd przełożonego - Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Ł. - co do faktu wydania polecenia przeprowadzenia rozmowy ze skazanymi, osadzonymi w celi mieszczącej się naprzeciwko celi izolacyjnej, czym spowodował realną szkodę dla służby, co stanowi naruszenie przepisu art. 125 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej. 2. Jako kierownik działu ochrony naruszył dyscyplinę służbową w ten sposób, że wykonując czynności służbowe w sposób niedbały poprzez brak wypracowania zasad, dopuścił do posiadania i użytkowania przez funkcjonariuszy działu ochrony, bez precyzyjnie określonych ograniczeń przedmiotu wyposażenia specjalnego - tj. kominiarek - umożliwiając tym samym nieuzasadnione ich użycie w sytuacjach poza czasem interwencji przy likwidacji wypadków nadzwyczajnych, co stanowi naruszenie przepisu art. 125 ust. 3 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej. 3. Jako kierownik działu ochrony naruszył dyscyplinę służbową wykonując czynności służbowe w sposób niedbały poprzez brak właściwego nadzoru dopuścił do prowadzenia niezgodnie z obowiązującym wzorem nr 37 rejestru wykonywania kary umieszczenia w celi izolacyjnej określonym w Zarządzeniu nr 9/01 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 4 czerwca 2001r. w sprawie określenia wykazów i wzorów dokumentów ochronnych oraz wzorów znaków umownych, co stanowi naruszenie przepisu art. 125 ust. 3 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej. i na podstawie art. 126 ust. 1 pkt 5 Ustawy o Służbie Więziennej wymierzył karę dyscyplinarną przeniesienia na niższe stanowisko służbowe. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono: 1. W dniu 20 lutego 2004r. kierownik działu ochrony Aresztu Śledczego w Ł. [...] D. L. stawił się na wezwanie Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Ł. w jego gabinecie. Jak wynika z zeznań Dyrektora Okręgowego, Dyrektora Aresztu Śledczego będącego przy tej rozmowie, a także samego obwinionego, rozmowa związana była z prowadzonym na okoliczność domniemanego pobicia osadzonego D. Ż. postępowaniem wyjaśniającym. W trakcie tego spotkania, Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej [...] K. K. zadał obwinionemu dwa pytania dotyczące kwestii wysłania funkcjonariusza w celu przeprowadzenia rozmowy z osadzonym, mogącym mieć istotne znaczenie dla wyjaśnienia okoliczności domniemanego zdarzenia będącego przedmiotem postępowania wyjaśniającego. Wprawdzie istnieją rozbieżności w zeznaniach uczestników tego spotkania, co do treści pytań sformułowanych przez Dyrektora Okręgowego, jednak nie ulega wątpliwości fakt, iż [...] L. wprowadził w błąd swojego przełożonego - Dyrektora Okręgowego SW twierdząc, iż nikt nie był na rozmowie u osadzonego S. - świadka domniemanego pobicia osadzonego Ż. Ten stan rzeczy został potwierdzony przez samego obwinionego. Pomimo okoliczności, o których wspomina w swoich wyjaśnieniach obwiniony, tj. silnego stresu i poczucia zagrożenia, świadome wprowadzenie w błąd przełożonego spowodowało realną szkodę dla służby. Zachowanie obwinionego było czynem nieetycznym. Ponadto poświadczenie nieprawdy naruszało zasady określone w § 17 Regulaminu w sprawie sposobu pełnienia służby przez funkcjonariuszy Służby Więziennej, który wykonywanie czynności przez podwładnego określa m.in. jako przekazywanie przełożonym spostrzeżeń, sugestii lub wniosków, mających na celu usprawnienie sposobu realizacji zadań służbowych, a nie ich utrudnienie choćby już poprzez utratę zaufania przełożonego do podwładnego. Niewyjaśnienie sprawy osadzonego Ż. w ramach S.W., skierowanie jej celem dalszego wyjaśnienia do prokuratury, wszczęcie kolejnych postępowań dyscyplinarnych i zaangażowanie do ich prac kolejnej grupy funkcjonariuszy, to także realna szkoda dla służby, która jest konsekwencją świadomego wprowadzenia w błąd przełożonego. 2. Kominiarka, jako należność umundurowania specjalnego, została wprowadzona załącznikiem do Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2002r. w sprawie norm i zasad przydzielania umundurowania i wyposażenia specjalnego funkcjonariuszom Służby Więziennej. Zapis w cytowanym rozporządzeniu, dotyczący zasad wydawania kominiarek funkcjonariuszom, budził wątpliwości. Także kwestii tej nie wyjaśniło pismo dyrektora Generalnego SW - BKW [...]. Dlatego też decyzja w sprawie wydania kominiarek podjęta została w czasie spotkania roboczego w miesiącu październiku 2003r., w którym wzięli udział dwaj zastępcy dyrektora, kierownik działu kwatermistrzowskiego oraz obwiniony [...] L. Zespół ten wypracował wspólne stanowisko, zgodnie z którym dział kwatermistrzowski wydał w listopadzie 2003r. w użytkowanie 65 sztuk kominiarek. Użytkowanie kominiarek omówiono na szkoleniu działu ochrony w dniach 15-16 października 2003r. Zeznania świadków wskazują, że cel używania kominiarek jest bardzo różnie interpretowany i rozumiany przez funkcjonariuszy. Wobec rozbieżności rozumienia celu stosowania kominiarek należy uznać, iż poziom szkolenia funkcjonariuszy działu ochrony w tym zakresie nie był wystarczający, a to przy braku przepisów wewnętrznych w tym zakresie mogło skutkować, jeżeli nie niewłaściwym to przynajmniej nieuzasadnionym ich użyciem. Bezpośrednim i symptomatycznym przykładem nagminnego stosowania tego elementu wyposażenia specjalnego jest użycie przez funkcjonariuszy - na polecenie zastępcy kierownika zmiany - kominiarek w dniu 9 stycznia 2004r. w czasie znoszenia osadzonego Ż. po dokonaniu przez niego samouszkodzenia do ambulatorium. Zaistniała sytuacja nie uzasadniała użycia przez funkcjonariuszy kominiarek, ani też nie wymagała stosowania środków przymusu bezpośredniego. [...] L. jako kierownik działu ochrony powinien dostrzec wśród podległych sobie funkcjonariuszy nieumiejętność rozpoznania sytuacji wymagających stosowania kominiarek. Te fakty świadczą, iż obwiniony jako kierownik działu wykonując czynności służbowe w sposób niedbały, poprzez brak wypracowania zasad i prawidłowego nadzoru nad prowadzeniem szkolenia zawodowego, dopuścił do posiadania i używania bez ograniczeń przedmiotu wyposażenia specjalnego - kominiarek - umożliwiając tym samym nieuzasadnione ich użycie w sytuacjach poza czasem interwencji przy likwidacji wypadków nadzwyczajnych. Jest wobec tego winny naruszenia dyscypliny służbowej z art. 125 ust. 3 pkt 4 ustawy o służbie więziennej. 3. W październiku 2003 r. wprowadzono nowe rejestry wykonywania kary umieszczenia w celi izolacyjnej. Nowy wzór wprowadził obowiązek wpisywania godziny i daty rozpoczęcia kary. Jednakże niektórzy z oddziałowych nie dokonywali stosownych wpisów. [...] D. L., będący kierownikiem działu ochrony, naruszył dyscyplinę służbową wykonując czynności służbowe w sposób niedbały, ponieważ poprzez brak niewłaściwego nadzoru wynikającego z zakresu jego obowiązków służbowych dopuścił do prowadzenia przez podległych mu funkcjonariuszy, niezgodnie z obowiązującym wzorem nr 37 rejestru wykonywania kary umieszczenia w celi izolacyjnej określonym w Zarządzeniu Nr 9/01 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 4 czerwca 2001 r. w sprawie określenia wykazów i wzorów dokumentów ochronnych oraz wzorów znaków umownych. Stanowiło to naruszenie przepisu art. 125 ust. 3 pkt 4 ustawy o Służby Więziennej. Pan [...] D. L. w dniu 13 czerwca 2004 r. wniósł do Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. zażalenie na orzeczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł., żądając uchylenia zaskarżonego orzeczenia i umorzenia postępowania dyscyplinarnego lub uchylenia tego orzeczenia i wymierzenia łagodniejszej kary dyscyplinarnej. Wyjaśnił, iż wymierzona kara jest w jego ocenie rażąco niewspółmierna. W zakresie pierwszego z czynów stwierdził, że działał w silnym stresie spowodowanym zastraszeniem. Odnosząc się do drugiego z zarzutów, podniósł okoliczność wypracowania decyzji dotyczącej użytkowania kominiarek przez zespół kilkuosobowy w skład, którego wchodzili także zastępcy Dyrektora Aresztu Śledczego i kierownik Działu Kwatermistrzowskiego. Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej orzeczeniem z dnia [...] - znak akt [...] utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy. W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy stwierdził: Świadome wprowadzenie przez [...] D. L. w błąd przełożonego mogło spowodować szkodę dla służby, ponieważ pozostawało w związku z toczącym się w tym czasie postępowaniem wyjaśniającym w sprawie zdarzenia z dnia 6 stycznia 2004 r. Silny stres i poczucie zagrożenia obwinionego nie mogą usprawiedliwiać jego zachowania. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2002 r. w sprawie norm i zasad przydzielania umundurowania i wyposażenia specjalnego funkcjonariuszom Służby Więziennej określa kominiarkę jako "przedmiot wydawany funkcjonariuszom na czas interwencji przy likwidacji wypadków nadzwyczajnych, stosowania środków przymusu bezpośredniego oraz na czas szkolenia". Pismo Zastępcy Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, znak BKW [...] z dnia [...] w odpowiedzi na pytanie, czy kominiarki winny być zdeponowane u dowódcy zmiany i wydane funkcjonariuszom w sytuacjach wskazanych z w/w rozporządzeniu, stwierdza "prawdopodobnie tak", choć jednocześnie zapowiada regulację tych kwestii w przyszłości. Pomimo zapoznania się z tymi regulacjami, czy może quasi-regulacjami, zespół czterech funkcjonariuszy zdecydował o wydaniu kominiarek wytypowanym funkcjonariuszom działu ochrony. Decyzja została podjęta wspólnie. Skutkiem decyzji było dopuszczenie do użytkowania kominiarek przez funkcjonariuszy działu ochrony, co mogło powodować nieuzasadnione ich użycie. Skoro w skład zespołu wchodził także obwiniony, to jest on odpowiedzialny za tę decyzję. Mając na uwadze to, iż znał treść obu w/w dokumentów, dopuścił się wykonywania czynności w sposób niedbały. Naruszył tym samym przepis art. 125 ust 3 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej. Nadzór nad wykonywaniem przez funkcjonariuszy działu ochrony kar dyscyplinarnych mieści się w zakresie obowiązków służbowych zastępcy kierownika działu ochrony. Do zakresu obowiązków służbowych obwinionego należy kontrolowanie i nadzorowanie sposobu wykonywania obowiązków przez podległych funkcjonariuszy, a zatem także przez zastępcę kierownika działu ochrony. Kontrola w 2003 roku była przeprowadzona w sposób niezgodny z § 2 Decyzji Nr [...] Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. z dnia [...], gdyż nie objęła całego zakresu obowiązków kontrolowanego. Problematyka kar dyscyplinarnych w ogóle nie była kontrolowana, także po wprowadzeniu nowego wzoru rejestru wykonywania kary umieszczenia w celi izolacyjnej. Z kolei zastępca obwinionego przeprowadził udokumentowaną kontrolę wykonywania kary umieszczenia w celi izolacyjnej, w tym prowadzonych rejestrów, w dniach 14-20 maja 2003 r. Później kontroli już nie przeprowadzał. W tym sensie obwiniony dopuścił do prowadzenie rejestru wykonywania kary umieszczenia w celi izolacyjnej niezgodnie z obowiązującym wzorem. Stanowiło to naruszenie przepisu art. 125 ust 3 pkt 4 powołanej wyżej ustawy. [...] D. L. w dniu 12 sierpnia 2004 r. zaskarżył orzeczenie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o jego uchylenie. Zarzucił organowi naruszenie art. 79 § 2, art. 107 § 3 kpa i art. 77 kpa oraz § 3 ust 1, § 23 ust 1 pkt 4 i § 41 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że naruszenie przepisu art. 79 § 2 kpa, stanowiącego gwarancję czynnego udziału strony w postępowaniu, polegało na przesłuchaniu w nieobecności obwinionego świadków Z. B. i A. J. ( w dniach 26.04 i 29.04 2004 r. ). W tym okresie skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim. Organ I instancji uznając winę skarżącego za pierwszy z zarzucanych czynów nie wskazał w opisie czynów oraz w uzasadnieniu na czym polegała realna szkoda dla służby. W postanowieniu o wszczęciu postępowania w zakresie czynu 1 zarzucono świadome wprowadzenie w błąd przełożonego, co mogło spowodować szkodę dla służby polegającą na uniemożliwieniu wyjaśnienia okoliczności zdarzenia z dnia 6 stycznia 2004 r. Obwiniony w postępowaniu dowodowym podniósł fakt, że świadome wprowadzenie w błąd przełożonego trwało zaledwie kilka minut. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy nie mogło to mieć wpływu na wyniki postępowania wyjaśniającego w sprawie zdarzenia z dnia 6 stycznia 2004 r. W orzeczeniu o wymierzeniu kary dyscyplinarnej organ pierwszej instancji uznał skarżącego winnym wprowadzenia w błąd przełożonego, co spowodowało zdaniem organu już realną szkodę a nie tylko możliwości szkody dla służby. W opisie czynu nie wskazano, na czym realna szkoda dla służby polegała. Organ drugiej instancji utrzymując w mocy orzeczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w całości, uznał tym samym obwinionego winnym wprowadzenia w błąd, czego skutkiem była "realna" szkoda dla służby. W uzasadnieniu natomiast w zakresie tego samego czynu powrócił do konstrukcji możliwości spowodowania szkody dla służby, czym naruszył art. 107 § 3 kpa. Organ odwoławczy powtórzył błędy organu I-szej instancji, w szczególności nie wskazując w treści odwołania powodów, dla których nie uznał jako okoliczności łagodzącej faktu, iż decyzja o wydaniu kominiarek miała charakter polecenia służbowego wyższego przełożonego. Odnośnie uznania winnym czynu określonego w punkcie 3 zarzucił organowi odwoławczemu rozpoznanie sprawy z przekroczeniem granic zażalenia, co narusza § 41 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. W zażaleniu nie podnoszono bowiem kwestii związanych z zarzutem 3. Ponadto naruszony został § 3 ust 3 powołanego wyżej rozporządzenia, poprzez nieuwzględnienie przy wymiarze kary okresu pozostawania na służbie i opinii służbowej. Skarżący stwierdził, iż w służbie pozostaje 15 lat, nie był dotychczas karany dyscyplinarnie, wielokrotnie był wyróżniany za wzorowe wykonywanie obowiązków służbowych. Ostatnia jego opinia służbowa jest pozytywna. Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosowanie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz U Nr 153 poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawuję kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz U Nr 153 poz. 1270 ) Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części jeżeli stwierdzi: a. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c. inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy, 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kpa lub w innych przepisach, 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kpa lub w innych przepisach. Organy administracyjne w toku postępowania dopuściły się naruszenia przepisów postępowania - art. 79 § 2, 10 § 1 i 107 § 3 kpa. Strona została pozbawiona prawa udziału w postępowaniu, w części dotyczącej przesłuchania świadków Z. B. i A. J. Skarżący złożył zaświadczenie lekarskie potwierdzające jego chorobę. Organ powinien zatem odstąpić od przesłuchania świadków. Mógł ewentualnie powtórzyć ich przesłuchanie z udziałem skarżącego, po ustaniu jego choroby, umożliwiając mu zadawanie świadkom pytań. Działanie organu spowodowało naruszenie przepisów art. 79 § 2 i 10 § 1 kpa. Organ odwoławczy - Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej naruszył przepis art. 107 § 3 kpa w części dotyczącej uzasadnienia wymierzonej kary dyscyplinarnej. Podobnie niewystarczające było w tym zakresie uzasadnienie organu I instancji. W uzasadnieniu organów nie odniesiono się do dyspozycji § 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej ( Dz U z 1996 r. Nr 135 poz. 634 ze zm. ). Zgodnie z tym przepisem przy wymiarze kary należy wziąć pod uwagę w szczególności: rodzaj i wagę przewinienia , okoliczności w jakich zostało popełnione, pobudki czynu, stopień winy, zachowanie się obwinionego przed i po popełnieniu przewinienia, okres pozostawania w służbie i opinię służbową. Organ odwoławczy nie uwzględnił w treści uzasadnienia tych okoliczności. Nie wyjaśnił dlaczego ukarano skarżącego przeniesieniem na niższe stanowisko służbowe, choć zgodnie z art. 126 ust 1 ustawy o Służbie Więziennej ( tj. z 2002 r., Nr 207 poz. 1761 ) istniała możliwość zastosowania innych, mniej dotkliwych kar. Także uzasadnienie orzeczenia organu było tym bardziej wskazane, że organy administracyjne wymierzyły karę przeniesienia na niższe stanowisko służbowe, mimo że zespół prowadzący postępowanie dyscyplinarne wnioskował o umorzenie postępowania dyscyplinarnego, a jeden z członków tego zespołu w zdaniu odrębnym postulował wymierzenie kary nagany. Organy administracyjne nie wyjaśniły w uzasadnieniach orzeczeń, czy wymierzając karę przeniesienia na niższe stanowisko wzięły pod uwagę dotychczasową niekaralność i dotychczasową postawę w służbie [...] D. L. Skarżący także w zażaleniu na orzeczenie dyscyplinarne podniósł rażącą niewspółmierność kary do zarzucanych mu przewinień. Sąd dyscyplinarny do tej kwestii nie odniósł się w ogóle w uzasadnieniu swego orzeczenia. Ponadto, jak trafnie podniesiono w skardze, uzasadnienie orzeczenia organu odwoławczego nie jest spójne z jego sentencją. W uzasadnieniu wspomniano o możliwości spowodowania szkody dla służby. Tymczasem utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji oznaczało akceptację stanowiska Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. o "spowodowaniu realnej szkody dla służby". Powyższa rozbieżność ocen powinna zostać wyraźnie umotywowana przez Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej w Ł. Należy uznać za zasadny zarzut skargi, iż doszło do naruszenia przez organ II instancji przepisu § 41 powołanego rozporządzenia w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej. Zażalenie nie obejmowało rozstrzygnięcia organu I instancji, dotyczącego zarzutu oznaczonego numerem 3, tj. wykonywania czynności nadzoru w sposób niedbały co doprowadziło do wadliwego prowadzenie rejestru wykonywania kary umieszczenia w celi izolacyjnej. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. z dnia [...] sygn. akt [...]. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. Organ administracyjny rozpoznając sprawę ponownie zapewni skarżącemu udział w postępowaniu dowodowym. W szczególności umożliwi mu zadawanie pytań przesłuchiwanym świadkom Z. B. i A. J. Wydając orzeczenie weźmie pod uwagę przebieg dotychczasowej służby [...] D. L. W przypadku wydania orzeczenia ponownie wymierzającego karę dyscyplinarną, przedstawi powody zastosowania konkretnej kary.