III SA/Łd 766/12

Dnia 18 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2012 roku sprawy ze skargi W. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...], nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz skarżącego – W. R. kwotę 357,00 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 17 § 1, art. 34 § 4 w związku z art. 18 oraz art. 33 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.), po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. dnia [...] r. nr [...] o oddaleniu zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny: Decyzją z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Celnego II w Ł. określił W.R. zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego marki Mercedes Benz w wysokości 29169 zł. W oparciu o powyższą decyzję Dyrektor Izby Celnej w Ł. w dniu [...] r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...]. W dnu 28 lutego 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w Ł. skierował zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, tj. wierzytelności z tytułu wszelkich zwrotów i nadpłat w Urzędzie Skarbowym w Z. Przedmiotowe zawiadomienie dłużnik zajętej wierzytelności odebrał w dniu 6 marca 2012 r., natomiast zobowiązanemu - wraz z odpisem tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...] - zostało doręczone w dniu 8 marca 2012 r. W dniu 15 marca 2012 r. pełnomocnik W.R. złożył pismo zatytułowane "Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym." W piśmie tym, powołując przepis art. 33 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, sformułował zarzut braku wymagalności egzekwowanej należności. Ponadto, wniósł o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz wstrzymanie czynności egzekucyjnych w oparciu o art. 35 § 1 ww. ustawy. Pełnomocnik podniósł, iż zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za kwiecień 2009 r. nie może podlegać egzekucji z uwagi na fakt, iż jest niewymagalne. Wskazał, iż wysokość tego zobowiązania została określona w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] r., która nie jest decyzją ostateczną, z uwagi na złożenie odwołania. Powołując przepis art. 239a ustawy - Ordynacja podatkowa, pełnomocnik zarzucił, iż w analizowanej sprawie zachodzi niedopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o art. 33 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż zmierza ona do wyegzekwowania zobowiązania podatkowego określonego w decyzji organu celnego I instancji niepodlegającej wykonaniu z mocy prawa. Ponadto, w ocenie pełnomocnika zobowiązanego, w analizowanej sprawie uzasadnionym jest również wniosek o wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zarzutów z uwagi na to, że przystąpienie do czynności egzekucyjnych mogłoby narazić stronę na znaczną szkodę finansową. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego II w Ł. wstrzymał wykonanie decyzji z dnia [...] r. nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł. zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...]. W dniu [...] r. Dyrektor Izby Celnej w Ł. wydał postanowienie nr [...], którym oddalił zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego. Na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik zobowiązanego złożył zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania egzekucyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 33 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieuznanie zarzutu niedopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec braku wymagalności egzekwowanej należności. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji oraz o wstrzymanie czynności egzekucyjnych w oparciu o art. 35 § 1 ww. ustawy. Pełnomocnik zarzucił, iż zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za kwiecień 2009 r. nie może być egzekwowane, gdyż nie jest wymagalne. Wysokość tego zobowiązania została określona w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] r., od której strona wniosła odwołanie i która nie jest ostateczna. Ponadto podniósł, że ww. decyzji nie został również nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Zaznaczył jednocześnie, iż organ odwoławczy stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji, oraz że rozstrzygnięcie to jest co prawda ostateczne, ale nie może być traktowane jako prawomocne z uwagi na fakt, że strona zdecydowała się wnieść na przedmiotowe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W związku z powyższym, w ocenie pełnomocnika zobowiązanego, w analizowanej sprawie zachodzi niedopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o art. 33 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż zmierza ona do wyegzekwowania zobowiązania podatkowego określonego w decyzji organu celnego pierwszej instancji, niepodlegającej wykonaniu z mocy prawa. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł. odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] r. nr [...]. Natomiast postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od ww. decyzji z dnia [...] r. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Ł. podjął postępowanie egzekucyjne zawieszone postanowieniem z dnia [...] r. nr [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] r. nr [...]. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie, zarówno wierzycielem, jak i organem egzekucyjnym był Dyrektor Izby Celnej w Ł. W związku z powyższym, brak było podstaw do wydania odrębnego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela. Organ stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu braku wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym z dnia [...] r. nr [...]. W analizowanej sprawie decyzja Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] r. nr [...], którą określono zobowiązanie podatkowe W.R. w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego marki Mercedes Benz w wysokości 29 169 zł, została doręczona podatnikowi w dniu 30 stycznia 2012 r. w trybie art. 150 ustawy - Ordynacja podatkowa. W związku z tym 14-dniowy termin do złożenia odwołania od ww. decyzji upłynął w dniu 13 lutego 2012 r. Natomiast przedmiotowe odwołanie zostało złożone w dniu 14 marca 2012 r. Z dniem 14 lutego 2012 r. decyzja Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...]r. uzyskała przymiot ostateczności z uwagi na okoliczność uchybienia terminu do złożenia od niej odwołania. Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. wskazał, że brak jest podstaw do uwzględnienia stanowiska pełnomocnika zobowiązanego, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] r. nr [...] nie podlega wykonaniu na podstawie art. 239a ustawy - Ordynacja podatkowa. Przepis ten ustanawia bowiem zasadę niewykonalności decyzji nieostatecznej. Natomiast na dzień wystawienia tytułu wykonawczego nr [...], tj. na dzień [...] r. ww. decyzja Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. miała charakter decyzji ostatecznej. Organ II instancji stwierdził, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie wykazało, aby na dzień wystawienia tytułu wykonawczego z dnia [...] roku nr [...] miało miejsce wstrzymanie wykonania ostatecznej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] r., a zatem nie zasługuje na uwzględnienie zawarty w zażaleniu zarzut pełnomocnika strony, iż zobowiązanie określone decyzją Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] r. jest niewymagalne, gdyż strona zamierza wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego II w Ł. z dnia [...] roku. Samo złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania oraz odwołania, jak również ewentualne wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na postanowienia organu nadzoru o odmowie przywrócenia terminu do złożenia odwołania oraz stwierdzające uchybienie terminu do złożenia odwołania nie skutkuje bowiem wstrzymaniem wykonania decyzji i nie powoduje niedopuszczalności wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dopiero wstrzymanie wykonania decyzji ostatecznej w oparciu o art. 239f § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa lub art. 61 § 2 i § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, skutkuje obowiązkiem zawieszenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 56 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 33 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieuznanie zarzutu niedopuszczalności prowadzenia egzekucji administracyjnej wobec braku wymagalności egzekwowanej należności; art.80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, która w niniejszej sprawie przybrała cechy oceny dowolnej. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uwzględnienie wniesionej skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wnosił o jej oddalenie. Podtrzymał w całości stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd ocenia, czy orzeczenie organu jest zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji (postanowienia). Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (patrz J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo Lexis Nexis, Warszawa 2004, str. 197). Badając legalność zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, Sąd stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Dyrektor Izby Celnej w Ł. wydał w dniu [...] r. postanowienie o oddaleniu zarzutów, podczas gdy wcześniej zawiesił postępowanie egzekucyjne postanowieniem z dnia [...] r., wydanym na podstawie art. 56 § 3 w związku art. 56 § 1 pkt 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. u.p.e.a. (k. 26 akt administracyjnych). Zgodnie art. 56 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 36 z 1991r. poz. 161 ze zm.) - dalej - u.p.e.a. - postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu: 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; 3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 4) na żądanie wierzyciela; 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Z kolei art. 57 § 1 powyższej ustawy zawiera zapis, zgodnie z którym organ egzekucyjny podejmie zawieszone postępowanie egzekucyjne po ustaniu przyczyny zawieszenia. stosownie do treści art. 57 § 1a - w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego w związku z rozłożeniem na raty spłat należności pieniężnej, organ egzekucyjny podejmuje zawieszone postępowanie w zakresie wskazanym przez wierzyciela. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków, wynikających z ostatecznej decyzji administracyjnej. Organ egzekucyjny nie jest władny uchylać, zmieniać bądź w inny sposób weryfikować decyzji administracyjnej, która stając się decyzją ostateczną i nie będąc dobrowolnie wykonana podlega przymusowemu wykonaniu. Zawieszenie postępowania jest to taki jego stan, w którym trwa nadal stan zawisłości sprawy (lis pendent), w którym nadal istnieją powstałe w nim stosunki prawnoprocesowe, ale tok postępowania ulega wstrzymaniu, sprawa "spoczywa" bez biegu i w zasadzie żadne czynności nie są podejmowane. W okresie zawieszenia postępowania żadne terminy w zasadzie nie biegną, zaś po ustaniu przyczyn zawieszone postępowanie zostaje podjęte na nowo (podobnie NSA w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II FSK 211/10). Okoliczności, które stanowią podstawę do zawieszenia postępowania egzekucyjnego maja charakter przejściowy, a co za tym idzie, po ich ustąpieniu konieczne jest podjęcie postępowania egzekucyjnego (patrz: D. Jankowiak, ("Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji", Komentarz 2008", Unimex, s. 838). Jakkolwiek w postępowaniu egzekucyjnym co do zasady nie stosuje się ogólnej procedury administracyjnej o zawieszeniu postępowania, zwłaszcza przepisów określających przesłanki takiego zawieszenie, to niewątpliwie istota zawieszenie we wszystkich postępowaniach, w tym w postępowaniu egzekucyjnym, jest taka sama, a mianowicie w trakcie zawieszenia organ administracji nie może podejmować żadnych czynności poza enumeratywnie wskazanymi w ustawie. Skoro postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Celnej w Ł. zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do W.R., to postępowanie to winno być podjęte. Natomiast jak wynika z akt sprawy postępowanie to zostało podjęte dopiero 11 maja 2012 r., a więc po wydaniu postanowienia z dnia 24 kwietnia 2012 r. o oddaleniu zarzutów. Tym samym postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z [...] roku wydane zostało w czasie, gdy postępowanie egzekucyjne było zawieszone, a co do zasady postanowienie tego rodzaju może zostać wydane tylko w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Przez pojęcie postępowania egzekucyjnego rozumiemy uregulowany prawem procesowym egzekucyjnym ciąg czynności podejmowanych przez organy egzekucyjne i inne podmioty postępowania egzekucyjnego w celu wykonania, przez zastosowanie środków przymusu państwowego, obowiązków wynikających z aktów poddanych egzekucji administracyjnej. Artykuł 57 u.p.e.a. reguluje zasady podjęcia zawieszonego postępowania. Czynność ta ma charakter obligatoryjny i zasadniczo jest konsekwencją ustania przyczyn zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Stroną uprawnioną do żądania podjęcia zawieszonego postępowania jest wierzyciel. Ustawa wprost nie określa czasu, w jakim postępowanie egzekucyjne może pozostawać w zawieszeniu. Jednakże z art. 59 § 1 pkt 8 u.p.e.a. wynika, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli postępowanie to, zawieszone na żądanie wierzyciela, nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania. Ustawa egzekucyjna w art. 57 nie określa wprost wszystkich okoliczności powodujących ustanie przyczyn zawieszenia postępowania i nie odnosi się do przesłanek zawieszenia postępowania wymienionych w art. 56 § 1 u.p.e.a. W tym zakresie należy kierować się generalną dyrektywą, zgodnie z którą podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego następuje po ustaniu przyczyny zawieszenia. Wyjątkowo w art. 57 § 2 i 3 u.p.e.a. reguluje podjęcie zawieszonego postępowania w związku ze śmiercią zobowiązanego (art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Wskazana powyżej konstrukcja nakłada konieczność określenia przesłanki podjęcia postępowania indywidualnie w odniesieniu do każdej podstawy zawieszenia. Z zestawienia art. 17 § 1, art. 57 § 1 oraz art. 56 § 3 u.p.e.a. wynika, że podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie takie nie przysługuje zażalenie. Ustawa wyraźnie wskazała zaskarżalność tylko postanowienia organu egzekucyjnego o zawieszeniu postępowania lub o odmowie zawieszenia tego postępowania (art. 56 § 4 u.p.e.a.) – patrz: Piotr Pietrasz, Komentarz do art. 57 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2010. W niniejszej sprawie, w sytuacji gdy ustała przyczyna zawieszenia postępowania egzekucyjnego, ze względu na którą Dyrektor Izby Celnej w Ł. zawiesił przedmiotowe postępowanie egzekucyjne, to stosownie do przywołanego wyżej unormowania zawartego w art. 57 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - należało podjąć zawieszone postępowanie egzekucyjne. Obowiązek podjęcia zawieszonego postępowania powstaje nie tylko wówczas, gdy ustępuje przyczyna uzasadniająca zawieszenie postępowania, ale także w chwili stwierdzenia przez organ braku przyczyny uzasadniającej zawieszenie postępowania, czyli w sytuacji, gdy przyczyna taka w ogóle nie istnieje. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 ww. ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji winny uwzględnić wszystkie powyższej wskazane przez sąd uwagi oraz ponownie ocenić materiał dowodowy. bg