III SA/Łd 777/19

WyrokWSA w Łodzi2019-11-20

Skład orzekający: Ewa Alberciak, Irena Krzemieniewska, Janusz Nowacki

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek, nie przeprowadzając pogłębionej analizy sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, w szczególności w kontekście kosztów utrzymania małoletnich dzieci i możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ ZUS nie przeprowadził wystarczająco pogłębionej analizy sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Organ pominął istotne okoliczności, takie jak koszty utrzymania dzieci i realne możliwości spłaty zadłużenia bez narażania rodziny na ciężkie skutki, co narusza przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz rozporządzenia w sprawie umarzania należności.
Stan faktyczny
Skarżący A.H. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w kwocie 28 775,73 zł. Organ pierwszej instancji odmówił umorzenia, a decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego. Skarżący podniósł, że jego sytuacja finansowa jest trudna, wskazał na posiadane udziały w lokalu, sprzedaż samochodów, otrzymywane świadczenia na wnuki oraz koszty utrzymania rodziny. ZUS odmówił umorzenia, uznając, że nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności ani uzasadniony przypadek umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, wskazując na dochody skarżącego i jego żony.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję.

Pełny tekst orzeczenia

Dnia 20 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia NSA Janusz Nowacki, , , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2019 roku sprawy ze skargi A. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 400 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z [...] nr [...] o odmowie umorzenia A.H. należności z tytułu składek. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny. Pismem z dnia 10 grudnia 2018 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. ZUS Oddział w R. decyzją z [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej płatnikiem tych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w łącznej kwocie 28 775,73 zł. 19 marca 2019 r. do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł. wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległych składek wykazanych w ww. decyzji. Skarżący oświadczył, że samochód Fiat Punto z 2004 r. został skradziony w styczniu 2006 r., a samochód ciężarowy Fiat Ducato z 2002 r. został sprzedany w 2014 r. Wskazał, że posiada 1/16 udziałów w lokalu mieszkalnym w Ł. przy ul. A 20, co daje 5,65 m2 i nie można tego udziału sprzedać. Podniósł, że otrzymuje świadczenia na dwoje wnucząt (dla których jest wraz z małżonką rodziną zastępczą) oraz opisał szczegółowo swoje wydatki. W tym podał, że do wydatków należy również spłata zadłużenia wobec ZUS za pracowników w kwocie 725 zł. Zaznaczył, że swoją działalność gospodarczą rozpoczął w 1981 r., prowadził kilka firm, zatrudniał do 30 pracowników i zawsze, do 2011 r., płacił terminowo wszelkie składki. Jako przyczynę powstania zadłużenia wskazał na złą koniunkturę w branży odzieżowej . Analizując sytuację skarżącego ZUS wskazał, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie produkcji odzieży wierzchniej do 29 maja 2015 roku, pobiera emeryturę w kwocie 2.147,09 zł netto, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną K.H., której miesięczny dochód netto wynosi 1.219,93 zł oraz dwójką małoletnich wnucząt K.H. i O.H., dla których są rodziną zastępczą, a na które pobierane są świadczenia w wymiarze łącznym wymiarze 1.820,00 zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 5.187,02 zł, co daje kwotę 1.296,76 zł na członka rodziny. Organ wyjaśnił, że miesięczny koszt utrzymania gospodarstwa domowego wynosi 592,00 zł z tytułu opłat miesięcznych, 207,00 zł tytułem opłat eksploatacyjnych oraz 400,00 zł tytułem kosztów związanych z leczeniem. Wskazane wydatki wynoszą łącznie 1.119,00 zł,. Skarżący posiada zadłużenie w banku w wysokości ok. 15.000 zł, które jest spłacane ratą w wysokości 430,00 zł miesięcznie. Przewidywany termin spłaty zadłużenia przypada na rok 2021. Zadłużenie jest spłacane. Skarżący jest współwłaścicielem mieszkania położonego w Ł. przy ul. B 106/65, dla którego Sąd Rejonowy w Ł. prowadzi księgę wieczystą pod nr [...], w ¾ części objętej ustawową małżeńską wspólnością majątkową, Organ odwołał się do treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s. z zastrzeżeniem art. 30 cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, iż w przypadku skarżącego przesłanki wymienione w ww. przepisu nie wystąpiły, bowiem nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, działalność gospodarcza została zlikwidowana z dniem 29 maja 2015 r. Zdaniem organu nie można uznać, że wystąpiła przesłanka całkowitego braku majątku. Dochód na osobę w gospodarstwie domowym skarżącego znacznie przekracza minimum socjalne, jak również strona otrzymuje świadczenie emerytalne, nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne, wobec wnioskodawcy nie jest obecnie prowadzone postępowanie egzekucyjne przez uprawniony organ, wobec czego na tym etapie nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ wskazał także na treść art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek i stwierdził, że zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenie zdrowotne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. ZUS wskazał, że podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wnioskodawca wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ wskazał, że należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, ltp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Istotnym jest, że obecnie skarżący reguluje swoje zadłużenia względem ZUS w formie układu ratalnego, a postępowanie egzekucyjne wobec strony jest zawieszone. Oznacza to, że strona posiada możliwości regulowania swoich zobowiązań. Zakład wskazał, że w sytuacji gdyby okazało się, że miesięczna rata nie jest dla strony możliwa do spłaty istnieje możliwość wystąpienia do Zakładu z wnioskiem o jej zmniejszenie. Organ podniósł, że zadłużenie względem banku jest przez skarżącego regulowane, zatem posiada środki na regulowanie tych zobowiązań, nie opłacając jednocześnie wymagalnych zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek. Zdaniem Zakładu należy tak zarządzać posiadanymi środkami finansowymi, by zapewnić równe traktowanie wszystkich wierzycieli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel należnych składek nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a wnioskodawca nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek. Fakt posiadania zobowiązań wobec innych wierzycieli nie uzasadnia podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek. Zobowiązania wobec Zakładu nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, ze względu na ich szczególny charakter, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może rezygnować z możliwości odzyskania należności dając pierwszeństwo zaspokojenia wierzycielom cywilnoprawnym. ZUS wyjaśnił także, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Jednocześnie w przypadku strony przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ pomimo trudności zdrowotnych dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci pobieranej (niezależnie od stanu zdrowia) emerytury. We wniosku skarżący wskazał swoją trudną sytuację finansową. Zaznaczono, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z nich wywodzi skutki prawne. Zatem to strona musi udowodnić fakty i okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu. Trudna sytuacja materialna, uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja ma charakter trwały. Zakład upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Podkreślono, że pomimo powołanej trudnej sytuacji materialnej strona nie wykazała korzystania z żadnych form pomocy społecznej. To zaś wskazuje, że nie jest stronie potrzebna pomoc państwa, aby zaspokoić niezbędne potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem. Analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi do wniosku, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna i nosi znamiona ubóstwa. Nie udowodniono również, że zostanie pozbawiony środków finansowych potrzebnych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w przypadku podjęcia się ratalnej spłaty zadłużenia. Obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą one być uregulowane jednorazowo, ponieważ ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość - po złożeniu stosownego wniosku - udzielenia dłużnikowi ulgi w spłacie należności w formie układu ratalnego. Jednocześnie organ nie kwestionuje możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości wraz z należnymi odsetkami za zwłokę na sytuację bytową, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Płatnik składek odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym jak i przyszłym. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla strony rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Wobec braku wdrożonego postępowania egzekucyjnego, istniejąca zaległość nie jest w chwili obecnej w żaden sposób zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych. Nie istnieją też, opisane w treści rozporządzenia szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem się od ciążącej na skarżącym zaległości. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A.H. zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego oraz materialnego, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to: 1) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego zastosowanie i w konsekwencji utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, mimo wadliwości rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, która przesądza o konieczności jego uchylenia; 1) naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez: a) powielenie przez organ II instancji nieprawidłowej oraz dowolnej oceny dowodów przeprowadzonej przez organ I instancji, a polegającej na odstąpieniu od weryfikacji rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego, w sytuacji kiedy stan ten, przy uwzględnieniu obowiązku spłaty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, powoduje iż skarżący nie będzie w stanie ich opłacić bez sprowadzenia na siebie i swoją rodzinę szczególnie ciężkich skutków w postaci niemożliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; b) dowolne ustalenie przez organy obu instancji, że skarżący pobiera z tytułu świadczeń na rodzinę zastępczą kwotę w wymiarze łącznym 1.820 zł, w sytuacji kiedy Sąd Okręgowy w Ł. w wyroku z dnia 28 lutego 2019 r., [...] orzekł o rozwiązaniu rodziny zastępczej dla małoletnich - pkt 3; c) naruszenie art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust 3a w zw. z 28 ust 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., poprzez ich niezastosowania i odmówienie skarżącemu zwolnienia w całości lub w jakiejkolwiek części, pomimo iż w niniejszej sprawie zachodzi uzasadniony przypadek zastosowania tej instytucji; 3) wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu - wyroku Sądu Okręgowego w Ł. Wydział [...] z dnia [...], [...] dla stwierdzenia podstaw do obliczenia dochodu skarżącego oraz braku pozostawania przez skarżącego rodziną zastępczą dla K. i O.H.. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie temu organowi sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do podniesionego zarzutu uwzględnienia w wyliczonym dochodzie gospodarstwa domowego wysokości przychodów związanych z byciem rodziną zastępczą organ podniósł, że okoliczność ta pojawiła się dopiero na etapie wniesienia skargi do WSA, a przede wszystkim przy uwzględnieniu tylko dochodów skarżącego i jego żony z emerytury (2147,09 zł netto i 1219,93 zł netto) dochód na osobę wynosi 1683,51 zł i jest wyższy niż wyliczony w zaskarżonej decyzji (ponadto dochód nie obejmuje waloryzacji z marca 2019 roku). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w łącznej kwocie 28 775,73 zł. Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, że skarga jest uzasadniona. Odnosząc się do istoty sporu – kwestii zasadności stanowiska organu administracji zajętego w sprawie (odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek), zauważyć trzeba, że ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm., dalej u.s.u.s.) przewiduje możliwość umorzenia przez Zakład należności z tytułu składek w całości lub w części na zasadach określonych w tej ustawie oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365) - art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. Sąd podkreśla, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów lub nie dokonał ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Jedną z kluczowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób zrekonstruować stan faktyczny będący podstawą do trafnego zastosowania przepisów prawa. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organ obowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę. Odnosząc te rozważania do realiów rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że w zaskarżonej decyzji organ nie uwzględnił i nie ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, a naruszenie to może w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy. Jak wyżej zaznaczono, decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, nie oznacza to jednak, że może być ona dowolna. Z art. 7 k.p.a. stanowiącego o zasadzie praworządności wynika bowiem zobowiązanie organów do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe zatem ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu - stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. - wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika oraz zbadanie na tej podstawie, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14). Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślić przy tym należy, że w przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia ani też nie zezwolił na dowolność. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS - aby uniknąć dowolności decyzji - musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015 roku, II GSK 2757/14). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS naruszył przepisy postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy, jak i w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w takim przypadku zostały określone w powołanym wyżej rozporządzeniu. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 tego aktu, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Rozpoznając sprawę w tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że dokonana w przedmiotowej sprawie ocena organu, co do nieistnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana pobieżnie, na skutek braku pogłębionej analizy skutków wykonania przez skarżącego istniejącego zobowiązania w jego obecnej sytuacji finansowej i życiowej, w szczególności z uwzględnieniem okoliczności umieszczenia w rodzinie skarżącego (dziadków) od 2014 r. małoletnich dzieci: K.H. i O.H. Potwierdzeniem powyższego jest postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł. – W. w Ł. [...] Wydział [...] z dnia [...], sygn. akt [...]. Organ w szczególności pobieżnie ocenił przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, a więc sytuację finansową skarżącego w kontekście możliwości zaspokojenia sobie i rodzinie, w tym małoletnim dzieciom niezbędnych potrzeb życiowych w odniesieniu do osiąganego dochodu rodziny, bez uwzględnienia wieku skarżącego oraz jego żony, kosztów związanych z utrzymaniem małoletnich dzieci od 2014 r. (w wieku 9 i 4 lat) do dnia złożenia wniosku - 10 grudnia 2018 r. (13 i 8 lat). Skoro ZUS nie ocenił kosztów, jakie ponosił skarżący na utrzymanie dwojga dzieci w wieku szkolnym, to stwierdzić należy, że organ w sposób powierzchowny przeanalizował finansowe konsekwencje spłacenia przez skarżącego należności z osiąganego przez niego dochodu, w tym całkowicie pomijając podnoszoną przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kwestię spłaty zadłużenia wobec ZUS nie tylko w kwocie 430 zł, ale również w kwocie 725 zł i pozostającej na utrzymanie rodziny kwoty 671 zł, a od stycznia 2020 r. 139, 32 zł. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14). Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., II GSK 349/09). Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Charakter uznaniowy decyzji wymaga zatem przeprowadzenia analizy sytuacji materialnej zobowiązanego, oczywiście z uwzględnieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb, przy czym przy tej analizie nie można oderwać się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., II GSK 1234/15). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyroki NSA: z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09; z 19 lutego 2015 r., II GSK 2366/13 i II GSK 2377/13). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014 r., II GSK 384/12; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja i poprzedzającą ją decyzja organu I instancji nie zawierają przekonywującego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia w kontekście powyższych rozważań. W ocenie Sądu, argumentacja organu nie zasługuje na aprobatę. Istotne znaczenia dla rozpoznania sprawy ma bowiem faktyczna sytuacja finansowa skarżącego, związana również z utrzymanie małoletnich dzieci przez okres ponad 4 lat. Wprawdzie, jak wynika z załączonego do skargi pkt 3 wyroku Sądu Okręgowego w Ł., Wydział XII Cywilny Rodzinny z dnia 28 lutego 2019 r., sygn. akt [...] Sąd rozwiązał rodzinę zastępczą w osobach A. i K. małżonków H., zmieniając tym samym postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł. – W. z dnia 13 października 2014 r. w pkt 2 w sprawie o sygn. akt [...] (orzeczenie prawomocne od 22 marca 2019 r.), jednak okres przez jaki skarżący wraz z żoną utrzymali dwoje małoletnich dzieci, przy otrzymywanym świadczeniu 660 zł na każde dziecko, miał również wpływ na sytuację materialną rodzinny skarżącego. Organ zaś nie dokonał oceny, czy faktycznie kwoty otrzymywane na dzieci były wystarczające na pokrycie kosztów ich utrzymania. Ponadto organ nie ustalił, jaki wpływ na sytuację materialną skarżącego i jego rodziny miała podnoszona przez wnioskodawcę spłata zadłużenia w kwocie 725 zł. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, że ocena ta nie może być sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organy nie zgromadziły materiału dowodowego i nie oceniły go w sposób prawidłowy, a wywiedzione wnioski naruszają zasadę swobodnej oceny dowodów, czego konsekwencją jest formułowanie nielogicznych wniosków, jako efektu przeprowadzonego postępowania. Trudno bowiem uznać, że ustalenie, iż miesięczny dochód w czteroosobowym gospodarstwie skarżącego, przy dużych wydatkach jest wystarczający dla zaspokojenia podstawowych potrzeb i dodatkowo pozwala na spłatę zadłużenia nie pozbawiając skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ nie przyrównał dochodu skarżącego do obowiązującego, w dacie składania wniosku, minimum socjalnego. Należy tu podkreślić, że przy rozważaniu przesłanek umorzenia zaległych składek trzeba zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego przy uwzględnieniu stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Przy ocenie zaistnienia omawianej przesłanki organ administracji powinien rozważyć zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślić należy, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o zabezpieczenie zaspokojenia potrzeb na przeciętnym uśrednionym poziomie. Minimum socjalne jest kategorią wyznaczającą próg, poniżej którego istnieje obszar niedostatku, czy ubóstwa. Zatem stanowisko organu, że przy takich dochodach widzi możliwość egzekwowania zaległych składek, w świetle zasad doświadczenia życiowego, nie znajduje uzasadnienia. Również fakt, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej nie oznacza, że przy takim stanie dochodów skarżącego egzekwowanie należnych składek w efekcie spowoduje konieczność sięgnięcia przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich i żony niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa. Tymczasem zgodnie z ugruntowanym już poglądem przyjętym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003r., sygn. akt III SA 31118/01, z dnia 20 marca 2007r., sygn. akt II GSK 345/06). NSA podkreślił, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny (...) Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (...) norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej". Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że organy nie rozważyły możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając z nieuzasadnionych powodów prymat interesowi publicznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga natomiast by interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego. Należy przy tym wziąć pod uwagę, że od kwoty należności głównej naliczane są odsetki, co powoduje dalsze zwiększanie kwoty zobowiązania pomimo wdrożonego postępowania egzekucyjnego. Sąd zwraca uwagę, że w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. w sprawie sygn. akt II GSK 1045/08 NSA stwierdził, że "ubezpieczenie społeczne jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji, bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny". W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań, jak na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego obejmującego sytuację rodzinną, zdrowotną, majątkową skarżącego, organ widzi realną możliwość spłaty zadłużenia bez zagrożenia jego egzystencji. Wyjaśnienia w tym zakresie są niezbędne, nie tylko z uwagi na konstrukcję art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale również ze względu na wymagania stawiane przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80). W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano bowiem, że rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015r. w sprawie sygn. akt II GSK 1124/14). Wprawdzie, co do zasady, Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu, że skutki finansowe nieudanej nawet działalności gospodarczej zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Godzi się jednak w tym miejscu podnieść, że to właśnie w stosunku do płatników składek (a więc m.in. osób prowadzących działalność gospodarczą) ustawodawca nakazał w toku postępowania w sprawie umorzenia należności względem ZUS analizować sytuację zobowiązanych w aspekcie przesłanek wynikających z ww. rozporządzenia, mimo braku całkowitej nieściągalności, co oznacza, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zaległości wskazanych osób w sytuacji szczególnie uzasadnionej i niezawinionej przez osobę chcącą z tej instytucji skorzystać. Zdaniem sądu odmowa umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek z powołaniem się na uznaniowy charakter decyzji jest w tym wypadku przedwczesna i narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organ przed podjęciem decyzji w sprawie umorzenia należności składkowych powinien dokonać oceny możliwości płatniczych zobowiązanego w aspekcie realnych i faktycznych możliwości spłaty zadłużenia bez zagrożenia egzystencji jego i rodziny. Należy bowiem podkreślić, że ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2017 roku, sygn. akt II GSK 1979/15). Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., oraz dokonując wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2005 r., sygn. akt II GSK 1807/14). Natomiast wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015r., sygn. akt II GSK 2757/14). Ponadto organ w uzasadnieniu decyzji nie dokonał oceny, dlaczego składki za 2012, 2013 i 2014 rok nie uległy przedawnieniu. Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że ZUS nie przeprowadził szczegółowego postępowania wyjaśniającego dotyczącego ww. okoliczności. Przede wszystkim nie wykazał, że istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącego oraz nie wykazał, że zobowiązania nie przedawniły się. A zatem doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, organ dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego. Nie można takiej ocenie przypisać znamion swobodnej oceny dokonanej na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględniając przedstawione powyżej wywody powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny. Ocena przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzeczono jak w sentencji wyroku. k.ż.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło