III SA/Łd 78/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2011 r. sprawy ze skargi A Spółki Akcyjnej w organizacji w likwidacji na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnej 1. oddala skargę 2. przyznaje adwokatowi B. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącej spółce A Spółce Akcyjnej w organizacji w likwidacji i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi B. K. z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-Ś., na podstawie art. 17 w zw. z art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej "u.p.e.a."), odmówił zwolnienia z egzekucji wierzytelności A spółki akcyjnej w organizacji w likwidacji z siedzibą w Ł. zajętych w trakcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie akt komorniczych. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał, że prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec wymienionej na wstępie spółki, w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnymi w administracji, na podstawie szeregu tytułów wykonawczych, obejmujących należności o charakterze cywilnoprawnym, przekazanych temu organowi do wyegzekwowania na podstawie postanowień Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 9 lutego 2005 r. (I Co 1828/04) oraz z 27 lutego 2006 r. (I Co 128/06). W trakcie postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 22 grudnia 2009 r. dokonał zajęcia wierzytelności spółki wobec Urzędu Skarbowego Ł.-Ś., a uzyskane w efekcie tego zajęcia środki zostały przekazane wierzycielom spółki zgodnie z art. 115 u.p.e.a. Podniesiono, iż zawiadomienie o dokonaniu zajęcia doręczono likwidatorowi spółki dnia 19 stycznia 2010 r. W piśmie z dnia 1 lutego 2010 r. zatytułowanym "Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego", likwidator wystąpił m.in. z wnioskiem o zwolnienie zajętych wierzytelności. Argumentując zasadność tego żądania likwidator podniósł, że w sprawie nastąpiło "określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego lub bezpośrednio z przepisów prawa." Organ pierwszej instancji, powołując się na treść art. 13 § 1 u.p.e.a. wskazał, że decydujące dla rozpoznania ww. wniosku dłużnika jest uzyskanie zgody wierzycieli na takie zwolnienie. Podniósł, że w toku postępowania zmierzającego do rozpoznania wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji zajętej wierzytelności, skierowane zostały stosowne pisma do wszystkich wierzycieli z prośbą o wyrażenie stanowiska w sprawie złożonego przez likwidatora spółki wniosku, jednak żaden z wierzycieli nie udzielił zgody na zwolnienie zajęcia oraz zaprzestanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec dłużnika. Organ egzekucyjny wskazał ponadto, że za odmową uwzględnienia wniosku przemawiał również brak ważnego interesu zobowiązanego, o którym mowa w powołanym art. 13 § 1 u.p.e.a. W zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego dłużnik wniósł o jego zmianę lub uchylenie. W jego ocenie, za uwzględnieniem wniosku o zwolnienie z egzekucji zajętych wierzytelności przemawiał ważny interes podatnika. Zobowiązany wskazał, że w istocie nie posiadał już należności podatkowych. Nieprawidłowości powstałe w toku postępowania egzekucyjnego były – w ocenie spółki – rezultatem błędnego ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego ciążącego na stronie. Organ podatkowy nie był w stanie poprawnie przeprowadzić rozliczenia spółki i wprowadzał stronę w błąd co do treści ciążącego na niej obowiązku. Postanowieniem z [...] Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podtrzymał stanowisko, że kwestionowane zajęcie nastąpiło w zgodzie z prawem, a możliwość jego uchylenia nie była dopuszczalna z uwagi na negatywne stanowisko wierzycieli prowadzących egzekucję przeciwko spółce. W skardze na to postanowienie spółka A, wnosząc o jego uchylenie (we wniosku omyłkowo mowa jest o uchyleniu "decyzji"), przedstawiła następujące zarzuty: 1) ignorowania przez organy zasad dotyczących doręczenia pism (upomnienie) co świadczyło o naruszeniu zasady praworządności, o której mowa w art. 6 kodeksu postępowania administracyjnego będącej rozwinięciem postanowień art. 7 Konstytucji RP; 2) naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wyrażonej w art. 10 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego, zobowiązującej organy administracji publicznej do umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji, a nie po wydaniu postanowienia przyjmując, że sprawa była badana przez organ dłużej niż to wynika z ustawy; 3) naruszenia zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieokreślenie w toku postępowania, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego, nieprzeprowadzenie dowodów służących ustaleniu stanu faktycznego, nieudowodnienie każdego faktu mającego znaczenie prawne; 4) naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wyrażonej w art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego, przez wprowadzenie strony w błąd co do zebranego materiału dowodowego, a także nie uwzględnienie jej słusznego interesu; 5) naruszenia art. 45 u.p.e.a.; 6) naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. W uzasadnieniu strona skarżąca opisała przebieg różnych postępowań podatkowych, administracyjnych oraz egzekucyjnych, prowadzonych z jej udziałem w latach 2005-2010. Podniosła m.in., że postanowieniem z [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne wobec jej majątku. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Na wstępie, przed przystąpieniem do oceny prawidłowości działań organów egzekucyjnych, zauważyć wypada, że postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącej spółce ma już swoją długą i stosunkowo skomplikowaną historię. Wielość wniosków składanych przez stronę skarżącą w toku tego postępowania, rozstrzygnięć wydanych przez organy egzekucyjne oraz ilość wykonywanych tytułów egzekucyjnych, nie może jednak przesłonić tego istotnego faktu, że w niniejszej sprawie przedmiotem zainteresowania tak sądu, jak i organów egzekucyjnych, jest wyłącznie wniosek strony skarżącej o zwolnienie z egzekucji jej wierzytelności wobec Urzędu Skarbowego Ł.-Ś., szczegółowo opisanej w zawiadomieniu o zajęciu z dnia 22 grudnia 2009r. Podkreślić należy, że sąd nie jest władny w ramach postępowania dotyczącego tylko tej jednej, ściśle określonej kwestii, dokonywać oceny prawidłowości całego postępowania egzekucyjnego. Dlatego przedmiotem oceny sądu jest wyłącznie zaskarżone rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] i poprzedzające je rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Sąd nie bada w szczególności losów wniesionej równolegle skargi strony w trybie art. 54 u.p.e.a. na ww. czynność egzekucyjną. Skarga ta została rozpoznana przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., który wydał w jej przedmiocie postanowienie z dnia [...] Nr [...]. Prawidłowość tego rozstrzygnięcia będzie badana w innym, zainicjowanym przez stronę, postępowaniu. Dokonując oceny legalności postępowania organów egzekucyjnych w tak zakreślonych granicach sąd uznał, że kwestionowane w niniejszej sprawie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zgodne jest z obowiązującymi normami prawa zarówno procesowego, jak i materialnego. Podzielić należy przede wszystkim ocenę organów egzekucyjnych, że dla rozstrzygnięcia wniosku strony decydujące znaczenie miała treść art. 13 § 1 u.p.e.a., w kontekście zawartych w nim przesłanek uwzględnienia przedmiotowego wniosku. W myśl tego przepisu, organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Przede wszystkim zatem, obligatoryjną przesłanką zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego, jest uzyskanie zgody wierzyciela na takie zwolnienie. Brak zgody wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku zobowiązanego, nawet gdyby organ egzekucyjny stwierdził, że ważny interes zobowiązanego za tym przemawia. Innymi słowy, najpierw zobowiązany powinien uzyskać zgodę wierzyciela, a dopiero wtedy organ egzekucyjny może pozytywnie rozpoznać wniosek zobowiązanego, jeżeli stwierdzi, że przemawia za tym ważny interes zobowiązanego. W niniejszej sprawie wierzyciele – co jest poza sporem – stanowczo i bez wyjątku odmówili zwolnienia wierzytelności spółki z zajęcia dokonanego w toku postępowania. Ponadto część z nich przekonująco argumentowała, że z uwagi na brak możliwości zaspokojenia wierzytelności innym środkiem egzekucyjnym, zwolnienie zajętych wierzytelności spod egzekucji uniemożliwi zaspokojenie jakiegokolwiek zadłużenia spółki. W konsekwencji, z uwagi na negatywne stanowisko wierzycieli prowadzących egzekucję przeciwko spółce, nie było dopuszczalne zwolnienie zajętej wierzytelności spod egzekucji, zgodnie z wnioskiem strony skarżącej. Już zatem tylko z tej przyczyny, odmowa dokonania takiego zwolnienia, znajduje pełne umocowanie w obowiązujących przepisach prawa. Organy egzekucyjne zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 13 § 1 u.p.e.a. rozstrzygnęły wniosek strony inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie. Przy uwzględnieniu powyższego unormowania nie mogły bowiem zwolnić zajętego przedmiotu spod egzekucji wbrew woli wierzycieli, na których rzecz prowadzona jest egzekucja. Na marginesie, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. w kontekście przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, stwierdzić wypada, że przesłanka ta jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać mając na uwadze okoliczności faktyczne konkretnej sprawy. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Pojęcie ważnego interesu zobowiązanego jest na tyle pojemne, że pozwala objąć swym zakresem wszelkie okoliczności mające wpływ na dokonanie prawnej kategoryzacji sytuacji zobowiązanego (B. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Komentarz 2005, Wrocław 2005, str. 158). Okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego nie można przeciwstawiać okoliczności dotyczących interesu wierzyciela, skoro ustawodawca interesy tego ostatniego zabezpieczył w ten sposób, że od jego zgody uzależnił, co do zasady, możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji. Dlatego niemożność zaspokojenia wierzyciela nie powinna być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego. Niemniej jednak, z przyczyn wskazanych wyżej, rozważania w tym zakresie nie mogą mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 45 u.p.e.a. uznać należy, że jest on całkowicie chybiony, ponieważ powyższe unormowanie w ogóle nie znajdowało zastosowania w sprawie. Organy badały bowiem wyłącznie przesłanki umożliwiające wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z egzekucji, nie zaś przesłanki odstąpienia od czynności egzekucyjnej. Z powyższym zarzutem łączy się pośrednio ta część uzasadnienia skargi, w której strona odwołuje się do postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-Ś. z dnia [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Zauważyć jednak należy, że postanowienie to dotyczyło – co w sposób wyraźny wynika z jego treści – wyłącznie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez tegoż Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-Ś., obejmujących należności w podatku od towarów i usług, podatku dochodowym od osób fizycznych oraz podatku dochodowym od osób prawnych za lata 2004–2006. Umorzenie postępowania tylko w stosunku do jednego z wierzycieli, w odniesieniu do należności egzekwowanych na podstawie ściśle określonych tytułów wykonawczych, nie może oznaczać, że bezprzedmiotowe są postępowania prowadzone na rzecz innych, jeszcze niezaspokojonych, wierzycieli. Ponadto nie można organom egzekucyjnym skutecznie zarzucić naruszenia art. 7, a w konsekwencji także art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego, skoro dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy nie było konieczne prowadzenie postępowania dowodowego w kierunku oczekiwanym przez skarżącą spółkę, niezwiązanym bezpośrednio z przedmiotem niniejszego rozpoznania. Niezasadny jest także zarzut naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej w art. 8 kodeksu postępowania administracyjnego. Wydanie rozstrzygnięcia odbiegającego do oczekiwań strony nie oznacza, że organ egzekucyjny działa wbrew powyższej zasadzie. Organ egzekucyjny zobowiązany jest działać w granicach prawa. Jeżeli prawo nakazuje wydanie rozstrzygnięcia określonej treści organ państwa musi się temu nakazowi podporządkować. Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Skarżąca spółka miała bowiem możliwość działania w toku postępowania i z uprawnienia tego skorzystała składając wymieniony na wstępie wniosek, jak również wszystkie przysługujące jej w tym zakresie środki ochrony prawnej. Warto zresztą zauważyć, że w kontekście wymogów zawartych w art. 13 § 1 u.p.e.a., a w szczególności mając na względzie fakt, że ww. unormowanie uzależnia możliwość uwzględnienia wniosku od woli wierzycieli, czynności organu w tym zakresie były mocno ograniczone. Mając na uwadze powyższe rozważania, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w oparciu o art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).