III SA/Łd 820/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.A. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. P.Pij. Pismem z 4 lipca 2011 r. D.A. wniosła skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków. Wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł, złożyła wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych na urzędowym formularzu "PPF". Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca posiada działkę o pow. 828 m2 wraz z budynkiem (w budowie) i zniszczonym budynkiem gospodarczym, wykorzystywaną wyłącznie na cele działalności gospodarczej, samochód osobowy Renault Megane Scenic, rocznik 1997, obciążony zastawem bankowym oraz środki finansowe w kwocie 3.730,09 USD, zablokowane jednak na rachunku bankowym jako zabezpieczenie kredytu na działalność gospodarczą. Skarżąca wskazała następnie, że w okresie od stycznia do lipca 2011 r. uzyskała dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.914,31 zł oraz z tytułu świadczeń emerytalnych w kwocie 1621,66 zł tj. łącznie – 10.022,61 zł. W tym czasie, prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe, poniosła wydatki na podatek od nieruchomości (6.999 zł), usługi telekomunikacyjne (691,20 zł za okres styczeń–kwiecień), ochronę obiektu (442,80 zł za okres styczeń–marzec), składki z tytułu ubezpieczenia społecznego (248,41 zł). W tym czasie poniosła także koszty tłumaczenia dokumentów w języku angielskim składanych w Europejskim Trybunale Praw Człowieka (1.289 zł) oraz koszt zakupu kamery (1.099 zł), która – jak wyjaśniła – była niezbędna do monitorowania zabudowań znajdujących się na jej nieruchomości. Dodatkowym obciążeniem były nadto wydatki związane z zakupem lekarstw (650 zł) oraz żywności (1.500 zł). Postanowieniem z 19 września 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu przyjął, że strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia referendarza sądowego oraz o wstrzymanie się z rozpoznaniem sprzeciwu do zakończenia postępowania prowadzonego przed Izbą Notarialną w Ł. przeciwko notariuszowi, który sporządził akty notarialne mocą których przeniesione zostało użytkowanie wieczyste wymienionej tam nieruchomości. W uzasadnieniu podkreśliła, że problemy w prowadzeniu działalności gospodarczej skłoniły ją do podjęcia zawieszonej emerytury. Gdyby nie te środki skarżąca byłaby zmuszona do likwidacji działalności, byłaby także pozbawiona jakichkolwiek środków utrzymania. W dalszej części sprzeciwu skarżąca powołała się na konieczność ponoszenia kosztów utrzymania posiadanej przez siebie nieruchomości, związanych głównie z utrzymaniem znajdujących się na niej obiektów. Podniosła następnie, że kredyt zabezpieczony zastawem bankowym na samochodzie oraz blokadą środków na rachunku bankowym został już spłacony w 2008 r. Zabezpieczenia te nie zostały jednak cofnięte albowiem – jak wspomniała – "w momencie kiedy (...) uzyskała zaświadczenie o spłacie kredytu nie miała żadnych możliwości czasowych, aby załatwić tę sprawę, a w chwili obecnej tego dokumentu nie może odnaleźć." W dalszej części sprzeciwu skarżąca wskazała, że po pierwszych dziewięciu miesiącach 2009 r. uzyskała stratę podatkową w wysokości 6.583,98 zł, a także posiada zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie 17.160 zł i VAT 1.942 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Na wstępie podnieść wpada, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Warunki zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania – a tego dotyczy wniosek skarżącego – określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje zatem, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9.9.2004 r., FZ 360/04, niepubl., postanowienie NSA z dnia 29.7.2005 r. II FZ 470/05, niepubl.). Wykazanie okoliczności wymienionych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. powinno w pierwszej kolejności nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym strony, oddającego w sposób pełny i zgodny z rzeczywistością jej sytuację. Również uzupełniające wyjaśnienia strony, składane w odpowiedzi na wezwanie sądu, winny spełniać wyżej wspomniane standardy zupełności i prawdziwości. Co więcej, strona powinna udowodnić okoliczności, mające znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku, na które powołuje się w swoich oświadczeniach. W stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy uznać należy, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym – że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślić należy, że strona skarżąca dysponuje majątkiem pozwalającym na swobodne pokrycie wpisu sądowego, który, co warto w tym miejscu przypomnieć, wynosi zaledwie 200 zł. Skarżąca po pierwsze posiada zgromadzoną na rachunku bankowym sumę 3.730,09 USD, którą bez żadnych przeszkód może przeznaczyć na pokrycie niezbędnych kosztów sądowych. Suma ta została wprawdzie zablokowana na zabezpieczenie spłaty zaciągniętego przez nią kredytu, jednak zabezpieczenie to w istocie nie stanowi żadnej przeszkody w skorzystaniu ze wspomnianych środków skoro wspomniany kredyt – zgodnie z jednoznacznym oświadczeniem strony zawartym w sprzeciwie od postanowienia referendarza – został już spłacony w całości trzy lata temu, w 2008 r. Fakt, że skarżąca nie zadbała o odblokowanie wspomnianych środków przez tak długi czas może, w ocenie sądu, świadczyć co najwyżej o pewnej niefrasobliwości skarżącej, czy też braku elementarnej dbałości o własne sprawy, nie może natomiast z całą pewnością przemawiać na jej korzyść. Już zatem tylko z tej przyczyny rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może zyskać aprobaty sądu. Po drugie zaś skarżąca posiada stałe dochody w postaci emerytury, które również pozwalają na pokrycie wymaganego wpisu. Proste zestawienie wysokości tych dochodów (ponad 1,6 tys. zł) z wysokością wpisu (200 zł), pozwala zasadnie twierdzić o możliwości jego pokrycia tylko z tego źródła. Sąd w niniejszym składzie podziela przy tym wyrażone w orzecznictwie stanowisko (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005/1/8), że samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek, wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Planując wydatki związane z działalnością gospodarczą i przewidując ewentualną realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać m.in. konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Przedsiębiorca składając skargę, winien więc liczyć się z koniecznością poniesienia wpisu od skargi. Ponadto zwrócić należy uwagę na brak spójności i konsekwencji w składanych przez stronę wyjaśnieniach tak w tym, jak i w innych postępowaniach, toczących się z jej udziałem przed tutejszym sądem. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała m.in., że osiąga stały dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, który w okresie od stycznia do lipca 2011 r. wyniósł ponad 1,9 tys. zł. Tymczasem z treści sprzeciwu wynika, że działalność ta przynosi wyłącznie straty, które w okresie od stycznia do września br. osiągnęły pułap niemal 6,6 tys. zł. Do tej informacji skarżąca dodaje, że obecnie zobowiązana jest do uiszczenia podatku od nieruchomości w wysokości przekraczającej 17 tys. zł podczas, gdy wcześniej, w formularzu PPF datowanym na 1 września br., wspomina o podatku od nieruchomości w wysokości zaledwie 7 tys. zł. Treść sprzeciwu nie pozwala wnioskować jakie jest źródło takiego wzrostu zobowiązań skarżącej, w stosunkowo krótkim okresie dwóch miesięcy. Podobne, trudne do wytłumaczenia rozbieżności, jeżeli chodzi o sposób przedstawienia sytuacji finansowej skarżącej, pojawiają się jeżeli zestawimy dane przedstawione w niniejszym postępowaniu i w innych, toczących się również przed tutejszym sądem. W sprawie o sygn. akt II SA/Łd 155/11, w której skarżąca została zwolniona od kosztów sądowych (postanowienie z 31 marca 2011 r.), ujawniła przychód z emerytury (1.574,28 zł), stratę z działalności gospodarczej za 2010 r. (3.200 zł) oraz nieuregulowane zobowiązania (28.000 zł). Z kolei składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie I SA/Łd 779/09 (sąd odmówił jej przyznania tego prawa postanowieniem z 25 maja 2011 r.) wskazała, że źródłem jej utrzymania jest działalność gospodarcza przynosząca dochody na poziomie 598 zł miesięcznie oraz emerytura w wysokości 1.892 zł. Co istotne, w żadnej z tych spraw skarżąca nie ujawniła, że zabezpieczenia kredytu ciążące na zgromadzonych przez nią dewizach oraz samochodzie Renault Megane Scenic już od dawna nie mają racji bytu, skoro zabezpieczony kredyt został już spłacony w całości. Przedstawienie niepełnych i sprzecznych danych, co do istotnych elementów mających wpływ na rozstrzygniecie wniosku strony, nie może być poczytywane na korzyść skarżącej. Negatywne konsekwencje niewykazania okoliczności uzasadniających żądanie przyznania prawa pomocy, stosownie do tego co zostało już powiedziane na wstępie rozważań, ponosi sam wnioskodawca. Reasumując, skoro z ujawnionych w toku postępowania danych wynika, że strona skarżąca ma możliwość pokrycia wpisu od skargi w pełnej wysokości bez uszczerbku dla utrzymania własnego i rodziny, żądanie skarżącej uznać należało za nieuzasadnione. W tym stanie sprawy sąd, na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. P.Pij.