III SA/Łd 822/07

Dnia 25 kwietnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia NSA Janusz Furmanek Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.) Protokolant asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2008 roku na rozprawie sprawy ze skargi M. N. na decyzję Rektora [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] roku [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...], nr [...] Prodziekan Wydziału Mechanicznego Politechniki [....], działając na podstawie Regulaminu Studiów na Politechnice Łódzkiej skreślił M. N. z listy studentów Wydziału Mechanicznego Politechniki [...] z powodu braku postępów w nauce. Od powyższego rozstrzygnięcia M. N. wniósł odwołanie, w którym poprosił o zmianę decyzji o skreśleniu z listy studentów i udzielenie warunkowej rejestracji na semestr V w roku akademickim 2007/2008. W uzasadnieniu podniósł, iż studia na Wydziale Mechanicznym rozpoczął w październiku 2004 roku, a w listopadzie urodzili się jego dwaj synowie. Do końca roku, z powodu bezpośredniego zagrożenia życia, dzieci przebywały na Oddziale Intensywnej Opieki Neonatologicznej w Instytucie Centrum Zdrowia Matki Polki w Ł. Zły stan zdrowia dzieci i konieczność sprawowania nad nimi stałej opieki w szpitalu spowodowały, że I rok studiów zakończył się 22 punktami braków i koniecznością powtarzania I roku. Pogorszenie natomiast sytuacji finansowej spowodowane zawieszeniem wypłat kredytu studenckiego i brak własnego lokalu mieszkalnego spowodowało z kolei, że zaistniała konieczność podjęcia zatrudnienia i skorzystania z urlopu losowego i okolicznościowego. Skarżący wskazał, iż podczas urlopu dziekańskiego, aby nie tracić całego roku, zaliczał awansem większą część przedmiotów z semestru III. Podniósł, iż chwili obecnej chciałby uzyskać warunkową rejestrację na semestr V mając braki w postaci: Matematyka II – ćwiczenia, Matematyka IV – egzamin i Matematyka III – ćwiczenia i egzamin. W ocenie strony zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem Regulaminu Studiów na Politechnice [...], ponieważ posiadając kartę egzaminacyjną, został zapisany na początku semestru do grupy i uczestniczył w zajęciach, a pomimo to uniemożliwiono mu przystąpienie do zaliczenia. Skarżący wskazał, iż wykładowca matematyki wprost oświadczył, że nie wpuści go na żadne zaliczenie ponieważ nie chodził na zajęcia, a nie jest to prawdą. Brak informacji o zmianie terminu egzaminów i uniemożliwienie złożenia zaliczeń stanowi zdaniem skarżącego naruszenie Regulaminu uczelni. Decyzją z dnia [...], nr [...] Rektor Politechniki [...], działając na podstawie art. 190 ust. 3 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), art. 104 i art. 138 ust. 1 k.p.a. oraz § 20 Regulaminu Studiów na Politechnice [...] - uchwalonego uchwałą Senatu Politechniki [...] z dnia [...], Nr [...], Podziału Roku Akademickiego Politechniki [...] 2006/07, utrzymał zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż odwołanie, w którym skarżący powołuje się na swe problemy rodzinne i brak czasu na naukę, nie zasługuje na uwzględnienie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. N. podniósł, iż nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji, gdyż narusza ona Regulamin Studiów na Politechnice [...] uchwalony uchwałą Nr [...] z dnia [...], który nie przewiduje możliwości skreślenia z listy studentów, osoby posiadającej 15 lub mniej brakujących punktów. Wskazał, iż zgodnie z treścią § 12 pkt 1-6 Regulaminu, rejestrację pełną otrzymuje student posiadający komplet punktów, natomiast rejestrację warunkową otrzymuje student posiadający nie więcej niż 15 punktów braków, bowiem taki limit obowiązuje na Wydziale Mechanicznym Politechniki [...]. Stosownie natomiast do treści § 20 pkt 2, wobec studenta dalszych lat studiów, który nie spełnił warunków umożliwiających mu uzyskanie rejestracji pełnej lub warunkowej na kolejny semestr/rok dziekan podejmuje decyzję o skreśleniu z listy z studentów lub ponownej rejestracji. Odwołując natomiast do treści art. 160 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym skarżący podkreślił, że Regulamin uczelni jest przepisem szczególnym w stosunku do wskazanej ustawy, a skoro w Regulaminie brak jest przepisu pozwalającego na skreślenie z listy studentów z powodu braku postępów w nauce to zaskarżona decyzja jest w ocenie skarżącego bezzasadna i wydana została bez podstawy prawnej. Zaznaczył ponadto, iż przyczyną skreślenia z listy studentów nie był brak postępów w nauce spowodowany niezaliczeniem Matematyki II, lecz toczące się wobec niego postępowanie dyscyplinarne wszczęte z uwagi na konflikt, jaki zaistniał między nim a osobą prowadzącą ćwiczenia z tego przedmiotu. Wskazał, iż pomimo jego wielokrotnych pisemnych próśb o wyznaczenie dodatkowego terminu egzaminu, Dziekan Wydziału Mechanicznego Politechniki [...], stwierdzając brak postępów w nauce, nie wyznaczył terminu egzaminu komisyjnego. Skarżący zaakcentował ponadto, że "w toku studiów przez dwa kolejne semestry przebywał na urlopie losowym i biorąc pod uwagę fakt, iż za pierwsze 4 semestry zgodnie z programem studiów uzyskał w sumie 105 punktów to oczywistym jest, że spełnił wszystkie wymagania niezbędne do otrzymania w roku akademickim 2007/2008 rejestracji warunkowej na semestr V". W odpowiedzi na skargę Rektor Politechniki [...] wniósł o jej oddalenie, podnosząc w uzasadnieniu, iż zgodnie z obowiązującym Regulaminem uczelni zasady rejestracji studentów na koleje semestry są oparte na systemie akumulacji i transferu punktów. Suma punktów przyporządkowanych przedmiotom jednego semestru studiów dziennych nominalnie wynosi 30 punktów. Przez cały okres studiów tj. od dnia 8 października 2004 roku do dnia 19 października 2007 roku skarżący w żadnym semestrze nie uzyskał wymaganej liczby punktów. W I semestrze roku akademickiego 2004/2005 uzyskał 14 punktów i warunkowo uzyskał rejestrację na semestr II, w którym uzyskał zaledwie 24 punkty. W roku akademickim 2005/2006 w semestrze zimowym skarżący uzyskał 0 punktów, co stanowiło również podstawę do wydania decyzji o skreśleniu z listy z studentów. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że w semestrze letnim w roku akademickim 2005/2006 i w semestrze zimowym roku akademickiego 2006/2007 skarżący korzystał z urlopu losowego, a następnie okolicznościowego, uzyskał zgodę na zaliczenie wybranych przez siebie przedmiotów awansem uzyskując łącznie liczbę 103 punktów. Uzyskał jednak warunkową rejestrację na semestr IV, której warunkiem było zdanie egzaminu z Matematyki z semestru I w terminie do dnia 17 września 2007 roku. Skarżący nie spełnił jednak powyższego warunku, co stało się podstawą do wydania decyzji o skreśleniu z listy studentów. Odwołując się do treści art. 190 ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, Rektor Politechniki [...] podkreślił, iż w przypadku skarżącego brak postępów w nauce polegał na niezdaniu egzaminu z semestru I i nieuzyskaniu wymaganej na IV semestrze liczby punktów w wymiarze 120. W piśmie procesowym z dnia 2 lutego 2008 roku skarżący podniósł, iż nigdy nie uzyskał warunkowej rejestracji na semestr IV w semestrze letnim roku akademickiego 2006/2007. Wskazał również, iż nigdy też nie nałożono na niego warunku zaliczenia egzaminu z semestru I w terminie do dnia 17 września 2007 roku, ponieważ egzamin ten zdał w dniu 26 stycznia 2007 roku, a fakt ten bezsprzecznie potwierdza wpis widniejący w indeksie. Przedstawiając dokładnie swe postępy w nauce podkreślił, iż w chwili ubiegania się o rejestrację warunkową na semestr V posiadał 134 punkty, w tym 109 punktów potwierdzonych wpisami do kart egzaminacyjnych (105 punktów uzyskanych za przedmioty zaliczone w semestrze I, II, III i IV, zamknięty semestr I i po jednym braku z semestrów II, III i IV z zastrzeżeniem, że przedmiot - Matematyka III mógł być zaliczony dopiero w semestrze zimowym w roku akademickim 2007/2008 albowiem jak wskazał, nie będąc zarejestrowanym na semestr III nie posiadał karty egzaminacyjnej awansowej. Na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2008r. pełnomocnik organu złożył do akt sprawy wydruk komputerowy z Systemu Informacji Dydaktycznej, z którego wynika, iż skarżący uzyskał do tej pory łącznie 103 punkty, co daje podstawę do stwierdzenia, że nie poczynił postępów w nauce. W piśmie procesowym z dnia 21 kwietnia 2008r. skarżący oświadczył, iż wydruk przedstawiony przez pełnomocnika organu na rozprawie pomija 2 punkty, które uzyskał na semestrze IV języka obcego. Do pisma załączył oryginał wydruku z tego samego systemu, który potwierdza uzyskanie przez niego 105 punktów w ramach studiów na Politechnice [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca, naruszają przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonych decyzji, należy podnieść, że zgodnie z treścią art. 190 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 lipca 2007 roku – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku: 1) stwierdzenia braku postępów w nauce, 2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, 3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. Od decyzji, o których mowa w ust. 1 i 2, przysługuje odwołanie do Rektora. Decyzja Rektora jest ostateczna. Stosownie natomiast do treści art. 207 ust. 1 powołanej ustawy, do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Nie ulega zatem wątpliwości, że orzekające w sprawie organy Politechniki Łódzkiej związane były rygorami procedury administracyjnej. Konieczność przestrzegania tej procedury oznacza, iż zarówno Rektor Politechniki [...], jak i Dziekan Wydziału Mechanicznego Politechniki [...], byli zobligowani do przestrzegania ogólnych zasad postępowania statuowanych przepisami k.p.a. w tym zasady praworządności i zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa (art. 7, 8 k.p.a.). Z tych zasad wynika przede wszystkim wymóg praworządnego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. W realizacji tych zasad konieczne jest ścisłe przestrzeganie prawa zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń strony (por. wyrok NSA, sygn. akt III SA 719/84, ONSA 1984 r., Nr 2, poz. 117). Natomiast z art. 77 § 1, art. 7 i art. 80 k.p.a. wynika obowiązek wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, zaś ta ocena winna znaleźć w świetle wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie jest bowiem źródłem informacji dotyczącej sposobu rozumowania organu podejmującego decyzję, jak również przyjętych przez niego założeń stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Jego zadaniem jest zatem wszechstronne wyjaśnienie rozstrzygnięcia objętego częścią dyspozytywną decyzji. Sporządzając uzasadnienie decyzji organ administracji publicznej winien mieć zatem na uwadze szczególną funkcję jaką przepisy k.p.a. wyznaczają tej części decyzji i wymogi (wskazane w art. 107 § 3 k.p.a.), którym powinno ono odpowiadać. Zawarte w uzasadnieniu motywy rozstrzygnięcia są bowiem istotne dla strony, która korzystając z przysługującego jej prawa zaskarżenia decyzji będzie mogła ocenić i ustosunkować się do argumentów organu wydającego decyzję ale także, co w rozpoznawanej sprawie wymaga podkreślenia, ich treść pozwala Sądowi na dokonanie oceny prawidłowości przeprowadzonego postępowania i jego skutku w postaci decyzji. Uzasadnienie decyzji stosownie do art. 107 § 1 k.p.a., stanowi jej integralną część i kontroli Sądu podlega decyzja jako całość, a więc łącznie z uzasadnieniem (por. wyrok NSA sygn. I SA/Gd 668/98). Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, przyczyn dla których odmówił dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Dopiero przy spełnieniu tych wymogów uzasadnienie w dostatecznym stopniu motywuje rozstrzygnięcie i pozwala na poznanie i ocenę rozumowania organu poprzedzającego konkluzję (stanowisko organu) znajdującą swój wyraz w rozstrzygnięciu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej wymogów tych z całą pewnością nie spełnia. Rozstrzygnięcie organu I instancji jest w istocie niezwykle lakoniczną, dwuzdaniową informacją o skreśleniu skarżącego z listy studentów Politechniki [...] z powodu braku postępów w nauce oraz o możliwości wniesienia środka zaskarżenia od decyzji. Decyzja ta nie zawiera żadnego uzasadnienia prawnego i faktycznego. Organ nie wskazał nawet przepisu, który stanowił podstawę podjętego rozstrzygnięcia. Ogólnikowo powołany został Regulamin Studiów w Politechnice Łódzkiej, bez wskazania daty uchwalenia tego regulaminu oraz konkretnego paragrafu, stanowiącego podstawę do skreślenia z listy studentów. Decyzja Prodziekana Wydziału Mechanicznego Politechniki [...] nie posiada również koniecznego uzasadnienia faktycznego. Nie wiadomo, jakie były motywy rozstrzygnięcia i dlaczego uznano, iż skarżący nie osiąga postępów w nauce. Nie wskazano także dowodów na jakich oparto rozstrzygnięcie. Również decyzja Rektora Politechniki [...] nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Nie zawiera ona bowiem żadnego uzasadnienia faktycznego, jak również organ w ogóle nie odniósł się w niej do zarzutów podniesionych przez M. N. w odwołaniu od decyzji Prodziekana Wydziału Mechanicznego, m.in. do zarzutu uniemożliwienia skarżącemu zaliczenia Matematyki II przez wykładowcę tego przedmiotu. Rektor ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż "odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie z powodu braków postępów studenta w nauce". W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ powołał się na art. 190 ust. 3 i art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 20 Regulaminu Studiów w Politechnice Łódzkiej, uchwalonego uchwałą Senatu Politechniki Łódzkiej z dnia [..]. (uchwała Nr [...]). Należy zauważyć, iż § 20 Regulaminu Studiów w Politechnice [...] w żadnym z 5 ustępów nie zawiera upoważnienia do skreślenia studenta z listy studentów Politechniki z powodu braku postępów w nauce. Ustęp 2 tego przepisu stanowi natomiast, iż wobec studenta dalszych lat studiów, który nie spełnił warunków umożliwiających mu uzyskanie rejestracji pełnej lub warunkowej na kolejny semestr/rok, dziekan podejmuje decyzję o skreśleniu z listy studentów lub ponownej rejestracji. W przypadku, gdy cytowany przepis miałby stanowić podstawę do skreślenia M. N. z listy studentów Politechniki [...] organy obu instancji winny w uzasadnieniach swoich decyzji wykazać, iż skarżący nie spełnił warunków umożliwiających mu uzyskanie rejestracji na kolejny semestr. Taki stan rzeczy skutkuje naruszeniem art. 7 powołanej ustawy i art. 107 § 3 k.p.a. Wskazana wadliwość uzasadnienia zaskarżonej decyzji uniemożliwia dokonanie przez Sąd jej pełnej oceny pod względem zgodności z prawem materialnym. Należy przy tym podkreślić, iż przepisy powołanej wyżej ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie dają Sądowi uprawnień do merytorycznego rozpoznania sprawy skreślenia skarżącego z listy studentów Politechniki [...], leżących w kompetencji organów administracji publicznej. Nie jest zatem możliwe czynienie przez Sąd własnych ustaleń i dokonywanie oceny spełnienia przez skarżącego przesłanek do skreślenia go z listy studentów, wynikających z ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz Regulaminu Studiów na Politechnice [...]. Stwierdzone wyżej wadliwości nie mogą być zatem usunięte w postępowaniu toczącym się przed Sądem ze skargi M. N. Sąd, jak wyżej wskazano, dokonuje bowiem kontroli zaskarżonej decyzji. Taka pełna kontrola jest jednak, jak wskazano w powyższych rozważaniach, w toku niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego niemożliwa. Z odpowiedzi na skargę wynika, że organ także dostrzegł stwierdzoną wyżej wadliwość uzasadnienia i w tej odpowiedzi podjął próbę rozwinięcia uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Jednakże takie działanie jest spóźnione i nieskuteczne. Ocenie Sądu podlega bowiem zaskarżona decyzja, a nie późniejsze czynności organu. Niezwykle istotne jest również, iż fakty przytaczane przez pełnomocnika organu w odpowiedzi na skargę oraz przez skarżącego w pismach procesowych z dnia 4 lutego 2008r. i 21 kwietnia 2008r., różnią się znacznie między sobą co do okoliczności mających istotne znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Dotyczy to zwłaszcza spełnienia przez M. N. regulaminowego warunku ubiegania się o rejestrację na dany semestr oraz kwestionowanej przez skarżącego okoliczności otrzymania od Dziekana Wydziału Mechanicznego warunku zaliczenia do dnia 17 września 2007r. egzaminu z matematyki. Okoliczności te winny zostać wyjaśnione w toku ponownie prowadzonego postępowania administracyjnego. Organy uczelni winny mieć w tym względzie na uwadze treść art. 10 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Powyższy przepis, gwarantujący udział strony w postępowaniu administracyjnym, ma przede wszystkim na celu zapewnienie należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. Z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych sprawy, nie wynika tymczasem, aby umożliwiono skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji przez organ I czy też II instancji. Organy uczelni, ponownie rozpoznając sprawę, winny zatem uwzględnić ogólne zasady postępowania administracyjnego, a także przepis art. 77 § 1 k.p.a. i swymi rozstrzygnięciami dać wyraz w uzasadnieniach decyzji, przedstawiając ich motywy w sposób pełny i jednoznaczny, odpowiadający wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. a.ł.