III SA/Łd 822/21

Dnia 9 lutego 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Asesor WSA Anna Dębowska, , po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję. W dniu 5 maja 2021 r. do KRUS wpłynął wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolnika Z.T.. Organ I instancji decyzją z dnia 25 maja 2021 r., wydaną na podstawie art. 59 ust. 3, art. 36, art. 52 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U. z 2021 r.) oraz art. 83a ust. 2, art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz.U. z 2021 r., poz. 423 ) w zw. z art. 61a k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że zadłużenie w kwocie 4326,21 zł. zostało zabezpieczone poprzez wpis hipoteki w księdze wieczystej nieruchomości Nr [...]. Należności te nie ulegają przedawnieniu, po ich odpisaniu nie obciążają konta ubezpieczonego, a wyłącznie nieruchomość i mogą być egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki. W związku z tym nie mogą być przedmiotem umorzenia, gdyż są zabezpieczeniem rzeczowym (nie jest to zaległość osobista) ustanowionym na nieruchomości. Powyższe oznacza, że Prezes Kasy na podstawie przepisu art. 41a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie posiada uprawnienia do umorzenia należności objętych wpisem hipotecznym. Strona zaskarżyła powyższą decyzję , wnosząc o ponowne jej rozpatrzenie. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS) decyzją z dnia 6 lipca 2021 r., wydaną na podstawie art. 104 § 1 i 2 i art. 105 k.p.a oraz art. 59 ust. 3 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników , umorzył postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie. Organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie merytoryczne w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie powinno być prowadzone. Należności za okres od 1 kwartału 1999 r. do 3 kwartału 1999 r. oraz za 3 kwartał 2000 r. w kwocie 4326,21zł, ze względu na upływ okresu ich dochodzenia, zostały odpisane z konta wnioskodawczyni, płatnika składek, i są zabezpieczone wpisem hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nieruchomości. Po odpisaniu należności nie obciążają one konta ubezpieczeniowego, a wyłącznie nieruchomość, dlatego mogą być egzekwowane wyłącznie z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Należności te są długiem rzeczowym, zabezpieczonym hipotecznie. Prezes KRUS wyjaśnił, że roszczenie obciążające rzeczowo nieruchomość wygasa dopiero po całkowitej spłacie wszystkich wierzytelności zabezpieczonych hipoteką, zgodnie z przepisem art. 94 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r., poz. 2204). Jednocześnie wskazał, iż Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik, na podstawie przepisu 41a ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, nie posiada uprawnień do umorzenia należności objętych wpisem hipotecznym. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2021 r., poz. 735) stanowi, że organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Mając na uwadze, że umorzeniu podlegają jedynie należności figurujące na koncie zobowiązanego do ich opłacenia, Prezes KRUS umorzył postępowanie w sprawie, ponieważ jest bezprzedmiotowe. W skardze Z. T. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie: 1) art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. Nr 30, poz. 168), tekst jednolity z 16 marca 2021 r. (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) poprzez nieprawidłowe i niewyczerpujące ustalenie przez organ istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych w sprawie i nierozpoznanie sprawy w jej całokształcie; 2. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania należy uznać za przedwczesne; 3. 41b ust. 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, tj. z 22 stycznia 2021 r. (Dz. U. z 2021 r. poz. 266) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie przez organ rentowy, iż należności objęte wnioskiem o umorzenie nie mogą być przedmiotem umorzenia, gdyż są zabezpieczeniem rzeczowym ustanowionym na nieruchomości, w sytuacji gdy ocena sytuacji skarżącej powinna nastąpić przy uwzględnieniu treści orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 (Dz.U.2013.1313). W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga została uwzględniona, choć sąd podejmując rozstrzygnięcie uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) – dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z przyczyn, które nie zostały w niej wskazane. Dokonując na tej podstawie oceny decyzji organu odwoławczego sąd uznał, że narusza ona przepisy postępowania i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy po rozpoznaniu odwołania ( wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) podejmuje jedną z decyzji określonych w art. 138 k.p.a., są to decyzje, w których: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. § 2. Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Katalog rozstrzygnięć podejmowanych przez organ odwoławczy ma charakter zamknięty. Każde inne rozstrzygnięcie niż wskazane w dyspozycji tego przepisu, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako nieprzewidziane w art. 138 k.p.a. jest niedopuszczalne (v. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod redakcją R. Hausera. Wyd. 7, str.1171. Wydawnictwo C.H. Beck 2021). Wskazany art. 138 k.p.a. jest jasny w swej treści co do zakończenia postępowania odwoławczego i tym samym nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. W niniejszej sprawie organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania, uznając że istnieje przepis prawa uniemożliwiający prowadzenie postępowania. Organ odwoławczy, nie odnosząc się do zasadności decyzji organu Instancji, wydał rozstrzygnięcie innej treści - o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie. Wobec powyższego w obrocie prawnym pozostają dwie decyzje odmiennej treści, których przedmiotem jest wniosek strony o umorzenie należności z tytułu składek. Prezes ZUS ponownie procedując przeprowadzi analizę wniosku strony o umorzenie składek oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie wyda rozstrzygnięcie przewidziane w art. 138 k.p.a. Biorąc pod uwagę ww. okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit, c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej, jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na brak oświadczenia stron o możliwościach technicznych uczestniczenia w tej rozprawie, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu. e.o.