III SA/Łd 831/12

Dnia 15 listopada 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Powiatu Poddębickiego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Powiatu P. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] Nr [..] w przedmiocie określenia kwoty środków przypadającej do zwrotu wraz z odsetkami przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, wykorzystanych przez Powiat P. z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 208 ustawy o finansach publicznych, w związku z realizacją projektu pn. "Rozbudowa systemu informatycznego w SP ZOZ w P." postanawia odmówić przyznania prawa pomocy R.A. III SA/Łd 831/12 UZASADNIENIE Pismem z dnia 18 czerwca 2012 r. Powiat P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] w przedmiocie określenia kwoty środków przypadających do zwrotu wraz z odsetkami przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, wykorzystanych przez Powiat P. z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 208 ustawy o finansach publicznych, w związku z realizacją projektu pn. "Rozbudowa systemu informatycznego w SP ZOZ w P.". W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi strona skarżąca sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 3 października 2012 r. referendarz sądowy odmówił Powiatowi P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie doręczone zostało w dniu 9 października 2012 r. W dniu 16 października 2012 r. (data nadania) strona skarżąca złożyła sprzeciw do tego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, co następuje: W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Powiat P. podniósł, że w związku z przystąpieniem do programu pn. "Wsparcie jednostek samorządu terytorialnego w działaniach stabilizujących system ochrony zdrowia" z dniem 31 lipca 2011 r. nastąpiła likwidacja SP ZOZ w P. Powiat P. na podstawie uchwały Nr XII/83/11 z dnia 29 września 2011 r. Rady Powiatu w P. przejął po zlikwidowanej jednostce zobowiązania w kwocie 52.959.337,49 zł. Na spłatę powyższej kwoty składają się następujące tytuły dochodów: dotacja z budżetu państwa w ramach programu pn. "Wsparcie jednostek samorządu terytorialnego w działaniach stabilizujących system ochrony zdrowia", pożyczka z budżetu państwa, dochody własne powiatu pochodzące między innymi z tytułu należności przejętych po zlikwidowanym SP ZOZ w P. Jednocześnie skarżący powiat podniósł, że na dzień 31 grudnia 2011 roku stan niespłaconych zobowiązań przejętych po zlikwidowanym SP ZOZ stanowi kwotę 13.858.875,04 zł, pożyczka z budżetu państwa w kwocie 8.292.946 zł oraz odsetki w kwocie 1.990.320,50 zł, natomiast stan należności na dzień 31 grudnia 2011 roku wynosi 2.508.984,63 zł. Podkreślił przy tym, że na powyższą kwotę zobowiązań składają się następujące tytuły: przejęte kredyty w kwocie 4.900.000 zł z okresem spłaty do X 2032 roku, odsetki od powyższej kwoty 2.558.590,29 zł; składki ZUS w kwocie 4.544.559,79 zł z okresem spłaty do XII 2021 roku (zawarto ugody z ZUS) oraz pozostałe zobowiązania w kwocie 1.855.724,96 zł. W konkluzji skarżący stwierdził, że w związku z powyższym faktem Powiat P. jest w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Rocznie do spłaty z tytułu powyższych zobowiązań przypada kwota około 2 mln zł. W oświadczeniu o stanie majątku i dochodach Powiat wskazał, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 73.744.349,27 zł, wartość środków trwałych, według bilansu za ostatni rok, wynosi 115.400.729,65 zł. Ponadto ostatni rok obrotowy Powiat zamknął kwotą 32.170.815,39 zł. Stan dwóch rachunków bankowych skarżącego, prowadzonych przez Bank Spółdzielczy w P., na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił odpowiednio: 120.665,11 zł oraz 18,76 zł. Z uwagi na fakt, że zawarte we wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 12 września 2012 roku referendarz sadowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania dodatkowych dokumentów i informacji o stanie majątkowym Powiatu. W odpowiedzi na wezwanie Powiat P., pismem z dnia 24 września 2012 r., nadesłał wyciągi z rachunku bankowego z ostatnich 3 miesięcy, kserokopię uchwały Nr XII/83/11 z dnia 29 września 2011 r. Rady Powiatu w P. wraz z załącznikiem dotyczącym zobowiązań przejętych po SP ZOZ w P. oraz kserokopię aktualnego bilansu finansowego Powiatu sporządzonego na dzień 31.12.2011 r. Wyjaśnił przy tym, że średnie miesięczne wpływy stanowią kwotę 2.773.213,80 zł, a średnie miesięczne wydatki stanowią kwotę 2.773.213,80 zł. Natomiast kwota 120.665,11 zł widniejąca na rachunku bankowym została przeznaczona na następujące wydatki: kwotę 91.948,28 zł przeznaczono na bieżące utrzymanie DPS Gostków, a kwotę 28.716,83 zł na bieżące wydatki Powiatu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej ustawa p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Na wstępie wskazać na należy na generalną zasadę, iż koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Niewątpliwie, w istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego, wynikającej z art. 199 ustawy p.p.s.a. i może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 powoływanej ustawy. Zgodnie z ww. przepisem, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "gdy wykaże" jednoznacznie wynika, że to strona ma przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). W interesie strony skarżącej, podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, leżeć powinno zatem prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Przy czym pamiętać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od kosztów sądowych, jak wskazano wyżej, stanowi wyjątek od generalnego obowiązku ich ponoszenia, a zatem jednostka samorządu terytorialnego w swoim budżecie winna zabezpieczyć odpowiednie środki na pokrycie tych kosztów. Powiat P., prowadzący rozległą działalność w różnych dziedzinach, winien w procedurze planowania wydatków uwzględnić również ewentualność uczestnictwa w procesach sądowych. Powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i odpowiednio wcześniej, w miarę istniejących możliwości planować i gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie lub zagwarantować możliwość dokonywania przesunięć tych środków z pozycji zarezerwowanych na cele ogólne (rezerwa budżetowa ogólna) na "inne działania", w tym m.in. celowe pokrycie kosztów postepowania sądowego. Obowiązek ten nie został w niniejszej sprawie należycie zrealizowany. Jak bowiem wynika ze złożonego oświadczenia Powiatu, nie dysponuje on w chwili obecnej wolnymi środkami finansowymi, a te zgromadzone w ramach rezerwy ogólnej postanowił już uprzednio przeznaczyć na inne cele, i jak wynika z wyjaśnień zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy i odpowiedzi na dodatkowe wezwanie do przekazania informacji o stanie majątku i dochodach Powiatu, nie ma możliwości ich wykorzystania na bieżące pokrycie kosztów sądowych w ramach tego postępowania. Tym samym, mamy do czynienia z sytuacją, w której Powiat nie zaplanował środków na pokrycie ewentualnych kosztów postępowania sądowego, w który Powiat jest stroną, uznając w praktyce, iż w tej sytuacji koszty takowe winien ponieść Skarb Państwa (co wynika z faktu złożenia przedmiotowego wniosku). Powyższe, w ocenie Sądu, narusza zasadę równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, a strona, która preferencyjnie traktuje inne zobowiązania w stosunku do zobowiązań publiczno-prawnych nie może zostać zwolniona od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy roczny budżet Powiatu P. sięga kilkudziesięciu milionów złotych. Wskazać też należy na fakt "wypracowania" przez Powiat w roku 2011 zysku w wysokości 32.170.815,39 zł. Sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy miał też na względzie fakt, iż zaplanowana na 2012 r. rezerwa ogólna wyniosła ponad 37.000 zł, co pozwala Powiatowi na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Rezerwa ogólna, na etapie wykonania budżetu może być bowiem przeznaczona na realizację jakichkolwiek celów budżetowych, to jest na wydatki związane z realizacją zadań publicznych, należących do kompetencji jednostki samorządu terytorialnego. Nie można też zapomnieć, że Gminna posiada środki trwałe, które według bilansu za ostatni rok wynoszą 115.400.729,65 zł. Na koniec wreszcie zwrócić należy uwagę na stan kont bankowych Powiatu w kontekście wysokości kosztów do pokrycia których został Powiat zobowiązany w ramach niniejszego postępowania (wpis od skargi wynosi 1.817 zł). Analiza wyciągów z rachunku bankowego wskazuje, iż posiadane przez Powiat aktywa finansowe są w zupełności wystarczające na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Ewentualne pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie (w szczególności wpisu do skargi) nie spowoduje też, że Powiat będzie w stanie utrzymać płynności finansowej. W tym względzie w szczególności wskazać należy, że w okresie występowania z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy na rachunku bankowym Powiatu zgromadzone zostały kwoty: 105.379,28 zł (w dniu 17.08.2012 r.); 38.412,14 zł (w dniu 20.08.2012 r.); 194.802,51 zł (w dniu 21.08.2012 r.); 719.170,10 zł (w dniu 22.08.2012 r.); 197.301,02 zł (w dniu 23.08.2012 r.); 223.051,21 zł (w dniu 24.08.2012 r.); 60.695,40 zł (w dniu 27.08.2012 r.); 44.189,38 zł (w dniu 28.08.2012 r.); 323.126,28 zł (w dniu 29.08.2012 r.); 105.732,12 zł (w dniu 30.08.2012 r.) oraz 140.698,94 zł (w dniu 31.08.2012 r.). Kwoty te przekraczają wielokrotnie wysokość wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 1.817 zł. Końcowo wskazać należy, że w uzasadnieniu wniosku skarżący Powiat co prawda przedstawił swoje położenie wynikające z konieczności przejęcia zobowiązań po zlikwidowanym SP ZOZ w P. w związku z przystąpieniem do programu pn. "Wsparcie jednostek samorządu terytorialnego w działaniach stabilizujących system ochrony zdrowia". Niemniej jednak wyraźnie wskazał także źródła finansowania tego rodzaju przyjęcia i kwoty środków przeznaczonych na ten cel, podając, że na spłatę powyższej kwoty zakłada się następujące tytuły dochodów: dotację z budżetu państwa w ramach programu pn. "Wsparcie jednostek samorządu terytorialnego w działaniach stabilizujących system ochrony zdrowia", pożyczkę z budżetu państwa, dochody własne powiatu pochodzące między innymi z tytułu należności przejętych po zlikwidowanym SP ZOZ w P.. Wykazanie tychże obciążeń jako uniemożliwiających poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie w żadnej zatem mierze nie może zatem stanowić uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, choćby z tego powodu, że płatność przejętych kredytów rozłożona jest w czasie na kilkanaście lat. Uwzględniając powyższe oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi należało uznać, że skarżący Powiat nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. R.A.