III SA/Łd 838/21
WyrokWSA w Łodzi2021-12-03
Skład orzekający: Ewa Alberciak, Janusz Nowacki, Paweł Dańczak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił prawa do zwolnienia z opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. z powodu niezłożenia deklaracji rozliczeniowych, mimo że strona mogła być zwolniona z tego obowiązku lub mogła ubiegać się o przywrócenie terminu?Ratio decidendi
Sąd uchylił decyzje ZUS, uznając, że organ nie wyjaśnił prawidłowo, czy strona była zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za okres objęty wnioskiem o zwolnienie ze składek. Ponadto, organ nie poinformował strony wyczerpująco o warunkach uzyskania zwolnienia i skutkach niezłożenia deklaracji, naruszając tym samym przepisy k.p.a. Sąd wskazał również na możliwość przywrócenia terminu na podstawie art. 15zzzzzn2 ustawy COVID-owej.Stan faktyczny
A. B. złożyła wniosek o zwolnienie z opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania zwolnienia, wskazując na niezłożenie przez wnioskodawczynię deklaracji rozliczeniowych za ten okres do dnia 30 czerwca 2020 r. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję. Strona wniosła skargę do WSA, argumentując, że nie była świadoma obowiązku składania deklaracji i że opłacała wszystkie składki terminowo. WSA uznał skargę za zasadną.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Alberciak Sędziowie: Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Asesor WSA Paweł Dańczak po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...]. [pic]
Decyzją z dnia [...], znak; [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], znak [...] w przedmiocie odmowy A. B. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.
W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.
W dniu 9 kwietnia 2020 r. A. B. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.
Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. B. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, osobie prowadzącej pozarolnicza działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres maj 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.
Stosownie do treści art. 31 zq ust. 1 i 3 cyt. ustawy, za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Z analizy danych zawartych na koncie w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że wnioskodawczyni od dnia 1 sierpnia 2019 r. jest zgłoszona jako przedsiębiorca, który opłaca składki wyłączenie na własne ubezpieczenie zdrowotne, tj. stosownie do treści art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców korzysta z "ulgi na start". Prawo do ulgi przysługuje przez okres 6 miesięcy kalendarzowych. Od dnia 1 lutego 2020 r. nie zostały złożone prawidłowe dokumenty zgłoszeniowe i rozliczeniowe. Pismem z dnia 10 czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystąpił do strony o uzupełnienie (korektę) dokumentów lecz do dnia wydania niniejszej decyzji wnioskodawczyni nie złożyła wymaganych dokumentów. W związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że skarżącej nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za wskazany powyżej okres.
Od powyższej decyzji A. B. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniosła, że braki w dokumentach zostały uzupełnione. Podniosła, że mimo braku stosownych dokumentów, o których obowiązku składania nie była świadoma, prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, a w tym przypadku nie ciąży na niej obowiązek składania comiesięcznych deklaracji. Podała, że wszystkie składki opłaca w terminie i nie ma zadłużenia z tytułu nieopłaconych w terminie składek.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że zgodnie z art. 47 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.), dalej u.s.u.s., osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:
1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g;
2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.
Z analizy danych zawartych na koncie w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że skarżąca dokonała zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 1 sierpnia 2019 r. jako osoba niepodlegająca ubezpieczeniom społecznym i podlegająca ubezpieczeniu zdrowotnemu korzystając z tzw. "ulgi na start", która przysługiwała przez okres 6 miesięcy kalendarzowych, tj. do dnia 31 stycznia 2020 r. Od dnia 1 lutego 2020 r. skarżąca powinna dokonać zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych i przedstawić prawidłowe dokumenty rozliczeniowe, o czym została poinformowana pismem z dnia 10 czerwca 2020 r. W dniu 30 czerwca 2020 r. skarżąca złożyła prawidłowe dokumenty zgłoszeniowe, natomiast do dnia wydania niniejszej decyzji nie przesłała deklaracji rozliczeniowych za okres od lutego 2020 r.
Z uwagi zatem na fakt, że skarżąca nie przesłała deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. w terminie do 30 czerwca 2020 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że brak jest podstaw do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca wnosząc o przyznanie wnioskowanego zwolnienia podała, że nie posiadała wiedzy, że prowadząc jednoosobową działalność gospodarczą istnieje konieczność składania comiesięcznych deklaracji, o powyższej okoliczności Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował ją dopiero w czerwcu 2020 r. Z uwagi na rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej i zakaz jej prowadzenia w okresie od marca do maja 2020 r. skarżąca wskazała, że nie posiada środków na uregulowanie należności z tytułu składek za wskazany powyżej okres. W załączeniu przedstawiła kopie deklaracji ZUS DRA za marzec, kwiecień i maj 2020 r.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając skargę przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 31zo ust. 2 i 4 i art. 31zq ust. 3 i 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374, ze zm.).
Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 lutego 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.
W myśl art. 31zq ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 cyt. ustawy).
W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), dalej u.s.u.s., w art. 47 uregulowana została kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. Zgodnie z treścią art. 47 ust. 2a u.s.u.s , osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:
1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g;
2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.
Zgodnie z treścią art. 47 ust. 2e u.s.u.s., osoby wymienione w art. 7 opłacające składki wyłącznie za siebie są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości określonej w art. 18 ust. 7.
Podkreślić również należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej winny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).
Przede wszystkim zastosowanie w sprawie powinien znaleźć art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien więc być kompletny, to jest dotyczący wszelkich okoliczności faktycznych, które mają istotne znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie zaś z art. 77 § 4 zd. 2 k.p.a. fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. nakazuje, by decyzja administracyjna zawierała uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do rozstrzygnięcia. Ponadto, odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności jej rozstrzygnięcia, w tym również przez sąd administracyjny, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści.
Mając na względzie powołane przepisy procesowe Sąd stwierdził, że postępowanie organu rozpoznającego wniosek skarżącej o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek nie spełnia wymogów wynikających z powołanych powyżej przepisów. Zarówno uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji wydanych w kontrolowanej sprawie narusza art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na jej wynik.
Kwestią kluczową w niniejszej sprawie było ustalenie, czy skarżąca jako płatnik składek była zobowiązana złożyć wraz z wnioskiem o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. również deklaracje rozliczeniowe za ww. okres, czy też była z tego obowiązku zwolniona. Powyższej okoliczności ZUS nie ustalił i należycie nie wyjaśnił w uzasadnieniu decyzji przyjmując, że skarżąca nie złożyła dokumentów rozliczeniowych za miesiące podlegające zwolnieniu w terminie do 30 czerwca 2020 r. ZUS wskazał jedynie, że A.B. dokonała zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 1 sierpnia 2019 r. jako osoba niepodlegająca ubezpieczeniom społecznym i podlegająca ubezpieczeniu zdrowotnemu korzystając z tzw. "ulgi na start", która przysługiwała przez okres 6 miesięcy kalendarzowych, tj. do dnia 31 stycznia 2020 r. Od dnia 1 lutego 2020 r. skarżąca powinna dokonać zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych i przedstawić prawidłowe dokumenty rozliczeniowe, o czym została poinformowana pismem z dnia 10 czerwca 2020 r. W dniu 30 czerwca 2020 r. A.B. złożyła prawidłowe dokumenty zgłoszeniowe, natomiast do dnia wydania niniejszej decyzji nie przesłała deklaracji rozliczeniowych za okres od lutego 2020 r.
ZUS nie dokonał analizy przesłanek wynikających z art. 31 zq ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. Tymczasem warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo jest natomiast zgodnie z art. 31zq ust. 3 przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.
Obowiązkiem ZUS było więc przytoczenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odpowiednich przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, skonfrontowanie ich treści ze stanem faktycznym występującym w niniejszej sprawie a następnie wyjaśnienie dlaczego, zdaniem organu, skarżąca miała obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych. Organ rentowy jednak tego nie uczynił gdyż brak jest rozważań w tym zakresie w uzasadnieniach decyzji obu instancji. Nie można zatem skontrolować prawidłowości tezy organu, że na skarżącej spoczywał obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020r.
Podkreślić w tym miejscu należy, że w rozpatrywanej sprawie szczególne znaczenie ma wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega także na powinności informowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie jej sprawy i jakie dowody powinny być przez stronę przedstawione, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (patrz wyrok NSA z 6 września 2001 r. sygn. LEX nr 50158). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 1997 r. sygn. SA/Lu 2087/95 (LEX nr 30816), obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, a jego naruszenie należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji.
Zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Stosownie zaś do treści art. 79a § 2 k.p.a. w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.
W niniejszej sprawie z obowiązków wynikających z powyższego przepisu organ się nie wywiązał.
Należy zauważyć, że złożenie przez skarżącą w dniu 9 kwietnia 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek wszczęło postępowanie administracyjne, a to oznacza, że w rozsądnym terminie, umożliwiającym uzupełnienie braków, ZUS miał obowiązek skierować do skarżącej informację o okolicznościach prawnych, które mają wpływ na rozstrzygnięcie wniosku i wskazać konkretnie, jakich dokumentów brakuje do jego pozytywnego załatwienia. W rozpoznawanej sprawie organ z tego obowiązku się nie wywiązał w sposób prawidłowy. Zakładając, że A.B. była zobowiązana do złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres marzec – maj 2020r. to obowiązkiem ZUS było wyczerpujące pouczenie skarżącej w tym zakresie. Należało zatem poinformować A.B., że warunkiem zwolnienia z obowiązku zapłaty składek jest złożenie przez nią deklaracji rozliczeniowych za okres marzec – maj 2020r. w terminie do 30 czerwca 2020r. Należało także poinformować skarżącą, że w przypadku nie złożenia deklaracji za wymieniony okres w wymaganym terminie jej wniosek nie zostanie uwzględniony. Pouczenie w tym zakresie winno być jasne i czytelne tak aby strona nie miała wątpliwości jakie będą konsekwencje nie złożenia deklaracji w terminie do 30 czerwca 2020r.
Wymienionych wymogów nie spełnia pismo ZUS skierowane do skarżącej z dnia 10 czerwca 2020r. Przede wszystkim należy podnieść, że brak jest dowodu doręczenia tego pisma A.B. i nie wiadomo czy oraz ewentualnie kiedy dotarło ono do adresata. W piśmie tym, zawarta jest wprawdzie informacja, że nie zostały złożone dokumenty zgłoszeniowe i rozliczeniowe za okres od 1 lutego 2020r. do 31 maja 2020r. oraz wezwano skarżącą do ich złożenia w terminie 14 dni lecz nie można uznać, iż spełniony został wymóg udzielenie skarżącej wyczerpującej i czytelnej informacji w tym zakresie. Pismo to nie zawiera bowiem informacji, że złożenie deklaracji rozliczeniowych za okres marzec – maj 2020r. jest niezbędnym warunkiem uzyskania zwolnienia z zapłaty składek i niezłożenie ich w terminie do 30 czerwca 2020r. będzie skutkowało nieuwzględnieniem wniosku strony. Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach pismo organu winno zawierać wyczerpującą informację co do przesłanek uzyskania zwolnienia z zapłaty składek. Jego treść winna być jasna i czytelna tak aby strona miała świadomość jakie są warunki uzyskania zwolnienia z zapłaty składek, jakie dokumenty i w jakim terminie musi złożyć oraz jakie będą konsekwencje ich nie złożenia. Pismo ZUS z 10 czerwca 2020r. tych wymogów nie spełnia (zakładając oczywiście, że zostało ono doręczone skarżącej bo w aktach administracyjnych brak jest na to dowodu). W ocenie sądu jest ono mało czytelne i ogólnikowe.
Dodać należy, iż nie została także wyjaśniona kwestia czy i ewentualnie którego dnia skarżąca złożyła deklaracje rozliczeniowe za okres marzec – maj 2020r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że do daty wydania decyzji (tzn. do 5 sierpnia 2020r.) takich deklaracji nie złożono zaś w skardze z dnia 4 września 20920r. A.B. zaznaczyła, że deklaracje za wymieniony okres złożyła w ZUS-ie. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika czy skarżąca rzeczywiście złożyła deklaracje rozliczeniowe za wymieniony okres a jeżeli tak to którego dnia. Kwestia ta nie została dokładnie wyjaśniona.
Zdaniem Sądu wydane w niniejszej sprawie decyzje nie spełniają wymogów wynikających z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. Przepis ten obliguje organ do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych oraz wyjaśnienia stronie przyczyn takiego, a nie innego załatwienia żądania strony. Uzasadnienie decyzji winno być sporządzone w taki sposób, by możliwe było poznanie toku rozumowania organu i kontrola prawidłowości rozstrzygnięcia. Skoro zaś decyzje nie zawierają wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności i ograniczają się jedynie do przytoczenia (nie wszystkich) przepisów i powtórzenia tezy o obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres od marca do maja 2020 r. w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r., to nie spełniają wymogów wskazanych w powołanym wyżej przepisie.
W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ prowadząc postępowanie naruszył wskazane powyżej przepisy k.p.a. i przedwcześnie uznał, że warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. nie został przez skarżącą spełniony.
Obowiązkiem organu było prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska.
Motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne. Naruszeniem prawa jest, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. Nie jest przy tym rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji. Jednocześnie należy stwierdzić, że w odpowiedzi na skargę organ nie może uzupełniać zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ orzekający powinien jedynie odnieść się do podniesionych w niej zarzutów, a nie dokonywać brakujących ustaleń faktycznych lub ocen prawnych, które powinny znaleźć się w decyzji. Przedmiotem kontroli sądu nie są wywody zawarte w odpowiedzi na skargę, lecz prawidłowość wydanej przez organ decyzji.
W tym stanie rzeczy doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i 2, oraz art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., które mogło doprowadzić do naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 31 zo ust. 2 ustawy z 2 marca 2020r. i pozbawić skarżącego przysługujących mu uprawnień do zwolnienia z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek.
Zaznaczyć należy, że nawet uchybienie przez wnioskodawcę terminu, o którym mowa w art.31zq ust.3 ustawy nie przesądza automatycznie o odmowie zwolnienia strony z obowiązku zapłaty należności składkowych. Z dniem 16 grudnia 2020r. dodano bowiem w ustawie z 2 marca 2020r. przepis art.15zzzzzn2 następującej treści: 1. W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:
1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,
2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,
3) przedawnienia,
4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,
5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,
6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.
2. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.
Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, Dz. U. z 2020 r. poz. 491 ze zm.). Oznacza to, że termin 30 czerwca 2020r. o którym mowa w art.31zq ust.3 może być przywrócony w oparciu o treść przepisu art.15zzzzzn2. Uchybienia przez wnioskodawcę terminu 30 czerwca 2020r. nie przesądza zatem automatycznie o odmowie zwolnienia go z obowiązku zapłaty należności składkowych.
Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ rentowy nie wyjaśnił dokładnie czy skarżąca była zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za okres marzec – maj 2020r. ani też nie pouczył jej w sposób wyczerpujący o warunkach uzyskania zwolnienia z obowiązku zapłaty składek oraz o skutkach niezłożenia deklaracji w wymaganym terminie. Stanowi to naruszenie art.7,8,9,64 §2,77 § 2,80 i 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt 1c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]
Rozpatrując ponownie sprawę należy uwzględnić ocenę prawną i faktyczną przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim organ administracji wyjaśni czy skarżąca była zwolniona z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres od marca do maja 2020r. a jeżeli nie to dlaczego. W przypadku ustalenia, że nie była ona zwolniona z wymienionego obowiązku należy wyjaśnić czy i ewentualnie którego dnia złożono deklaracje rozliczeniowe za okres marzec – maj 2020r. W razie ustalenia, że doszło do uchybienia terminu, o którym mowa w art.31 zq ust.3 ustawy z 2 marca 2020r. należy pouczyć skarżącą o możliwości ubiegania się o przywrócenie uchybionego terminu na podstawie art.15 zzzzzn2 ustawy. Po zebraniu całego materiału dowodowego należy dokonać jego wnikliwej analizy a następnie wydać rozstrzygnięcie w sprawie.
a.l.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło