III SA/Łd 839/25

Dnia 20 stycznia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, , , po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2026 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 21 sierpnia 2025 roku znak: 1001-IUOD-3.4812.264.2025.2 M500-2025-0118685 w przedmiocie odmowy uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 7 maja 2025 roku, znak: 1001-IUCKOD-2.4811.1374.2025.2 M500-2025-0076933; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz skarżącego M. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi decyzją z 21 sierpnia 2025 r., znak: 1001-IUOD-3.4812.264.2025.2 M500-2025-0118685 utrzymał w mocy decyzję własną z 7 maja 2025 r., znak: 1001-IUCKOD-2.4811.1374.2025.2 M500-2025-0076933 o odmowie uwzględnienia sprzeciwu M.K. od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą. W uzasadnieniu organ administracji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że pismem z 18 marca 2025 r. wezwał, na podstawie art. 37ge ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2483 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o autostradach płatnych", M.K. do uiszczenia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł. Wezwanie zostało skierowane do skarżącego w związku z naruszeniem obowiązku wniesienia opłaty za przejazd na płatnym odcinku autostrady A2 węzeł S. 18 grudnia 2021 r. o godzinie 10:53 pojazdu o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej (DMC) poniżej 3,5 tony, o numerze rejestracyjnym [...], którego skarżący był właścicielem. Przejazd tym pojazdem zarejestrowany został przez urządzenie kontrolne Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej Krajowej Administracji Skarbowej (SPOE KAS) 18 grudnia 2021 r. o godz. 10:53 jako przejazd bez uiszczonej opłaty za przejazd autostradą. Wezwanie do uiszczenia opłaty dodatkowej doręczono skarżącemu 21 marca 2025 r. W sprzeciwie od tego wezwania skarżący podniósł, że należna opłata za przejazd została uiszczona w dniu przejazdu, tj. 18 grudnia 2021 r. (godz. 10:24 – 10:55). Był to okres początkowego funkcjonowania systemu e-TOLL i aplikacji obsługujących ten system. Wobec niewiedzy skarżącego, kwestiami technicznymi dotyczącymi uiszczenia opłaty za przejazd zajął się jego syn, który zainstalował odpowiednią aplikację i dodał w niej samochód skarżącego o numerze rejestracyjnym [...] oraz pojazd o numerze rejestracyjnym [...], po który skarżący w tym dniu wraz z synem jechał do Łodzi. System pobrał opłatę nie za samochód, którym skarżący rzeczywiście jechał (numer rejestracyjny[...]), lecz za samochód syna (numer rejestracyjny [...]), który w chwili przejazdu znajdował się jeszcze w salonie M. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Łodzi. Decyzją z 7 maja 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi odmówił uwzględnienia sprzeciwu wyjaśniając, że za przejazd nie został zakupiony właściwy bilet autostradowy. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ administracji utrzymując w mocy decyzję z 7 maja 2025 r. stwierdził, że opłata dodatkowa w wysokości określonej w wezwaniu z 18 marca 2025 r. jest zasadna. Regulacje art. 37a ust. 1, ust. 7-9, ust. 10, ust. 12, ust. 28 pkt 1, art. 37ge ustawy o autostradach płatnych mają zastosowanie w przypadku przejazdu autostradą rozpoczętego przed dniem 1 lipca 2023 r. na mocy art. 9 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1193), zwanej dalej "ustawą zmieniającą z 26 maja 2023 r.". Od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r. za przejazd autostradą na odcinkach autostrad płatnych A2 Konin-Stryków i A4 Bielany Wrocławskie-Sośnica można było zapłacić za pomocą: e-biletu autostradowego – wydawanego elektronicznie w aplikacji e-TOLL/PL BILET, na stronie etoll.gov.pl oraz w aplikacjach partnerów systemu e-TOLL (lista partnerów współpracujących z e-TOLL dostępna była na stronie internetowej www.etoll.gov.pl) oraz wydawanego w punktach stacjonarnych (bilet papierowy) u partnerów systemu e-TOLL (na stacjach paliw PKN Orlen S.A. oraz GRUPA LOTOS S.A.), przez aplikację e-TOLL PL – opłata w aplikacji naliczana była na podstawie danych geolokalizacyjnych pojazdu, które były transmitowane do systemu e-TOLL. Niewniesienie wymaganej opłaty za przejazd autostradą skutkował nałożeniem opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł. Opłata dodatkowa nie była naliczana, gdy opłata za przejazd autostradą została wniesiona w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu. Opłata taka mogła być wniesiona w postaci biletu autostradowego wykupionego z mocą wsteczną lub w postaci doładowania odpowiednią kwotą konta rozliczeniowego użytkownika. Opłata dodatkowa nie była naliczana także w przypadku, gdy na kierującego pojazdem podczas kontroli na drodze nałożona została kara grzywny w drodze mandatu karnego za brak ważnego biletu autostradowego lub brak prawidłowo funkcjonującego urządzenia lub systemu, zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do SPOE KAS. Przejazd autostrad płatną A2 zarejestrowany w miejscu: węzeł Stryków pojazdem o nr rejestracyjnym [...] zrealizowany został 18 grudnia 2021 r., tj. przed wejściem w życie przepisów ustawy zmieniającej z 26 maja 2023 r., dlatego w sprawie zastosowanie maj przepisy dotychczasowe. Skarżący był zobowiązany do uiszczania opłaty za przejazd z uwagi na to, że w dniu odnotowania naruszenia był właścicielem pojazdu. Właściwej opłaty jednak system SPOE KAS nie odnotował. Organ administracji wskazał, że w aplikacji CRM Service, która gromadzi dane dotyczące przejazdów państwowymi autostradami płatnymi A2 i A4, opłacanych w trybie przedpłaty, pojazd o numerze rejestracyjnym [...] nie został w ogóle zarejestrowany, więc opłata za przejazd w tym trybie nie została uiszczona. Z kolei w aplikacji Infolinia e-bilet, która gromadzi dane dotyczące przejazdów i biletów autostradowych, odnotowany został przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] 18 grudnia 2021 r. na węźle Stryków o godzinie 10:53. Bilet autostradowy na ten przejazd nie został jednak odnotowany. W wyniku powtórnej analizy materiału dowodowego oraz aplikacji Infolinia e-bilet ustalono, że 18 grudnia 2021 r. został wykupiony o godzinie 10:24 e-bilet numer [...] na pojazd o numerze rejestracyjnym [...] z datą ważności od 18 grudnia 2021 r., godzina 10:24 do 20 grudnia 2021 r., godzina 10:24 na odcinek autostrady A2 Dąbie-Stryków. Przepisy regulujące tryb poboru opłaty za przejazd autostradą, obowiązujące od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r., nie przewidywały możliwości zaliczenia opłaty uiszczonej za przejazd autostradą, nawet niezrealizowany, na poczet innego przejazdu, w innej dacie, o innej godzinie lub na poczet przejazdu innym samochodem. Zakupiony przez skarżącego bilet winien zatem wskazywać prawidłowy numer rejestracyjny pojazdu, tj.[...]. Nie można więc uznać, że opłata za przejazd autostradą A2 18 grudnia 2021 r., odnotowany o godz. 10:53 na węźle Stryków pojazdem o nr rejestracyjnym [...], została uiszczona poprzez kupienie biletu autostradowego na pojazd o nr rejestracyjnym [...]. Tym samym nie można odstąpić od naliczenia opłaty dodatkowej. Odstąpienie od naliczenia opłaty dodatkowej wystąpiłoby także w przypadku, gdyby na kierującego pojazdem podczas kontroli na drodze nałożona została kara grzywny w drodze mandatu karnego za brak ważnego biletu autostradowego lub brak prawidłowo funkcjonującego urządzenia lub systemu zapewniających przekazywanie danych geolokalizacyjnych do SPOE KAS, ale taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zaistniała. Wskazując niewłaściwy numer rejestracyjny pojazdu skarżący nie dochował należytej staranności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję M.K. wniósł o jej uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, ewentualnie o rozpoznanie sprawy także w razie nieobecności skarżącego na rozprawie oraz niewzywanie skarżącego do obowiązkowego stawiennictwa na rozprawie. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego na okoliczność uiszczenia opłaty za przejazd 18 stycznia 2021 r. na płatnym odcinku autostrady A2 na węźle Dąbie-Stryków, a w konsekwencji wydanie nieprawidłowego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że 18 grudnia 2021 r. wraz z synem udał się samochodem osobowym o numerze rejestracyjnym [...] do Łodzi, celem odebrania z salonu M. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nowego samochodu syna. Droga z Kłodawy do Łodzi wiodła m. in. przez płatny odcinek Dąbie-Stryków autostrady A2. Był to okres początkowego funkcjonowania systemu e-TOLL i aplikacji obsługujących ten system. Wówczas nie znał go wystarczająco i dlatego poprosił swojego syna P.K. o wniesienie opłaty. Syn zainstalował odpowiednią aplikację i dodał w niej samochód skarżącego o numerze rejestracyjnym [...] oraz swój nowy samochód, po który dopiero jechali do Łodzi o numerze rejestracyjnym[...], by w drodze powrotnej móc uiścić opłatę za przejazd. Z niewiadomych przyczyn system pobrał opłatę nie za samochód, którym rzeczywiście jechali ([...]), lecz za samochód syna ([...]), który w chwili przejazdu znajdował się jeszcze w salonie spółki M. w Ł. Nie mieli świadomości, że opłacono przejazd samochodu o numerze rejestracyjnym [...], zamiast pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]. Dowiedzieli się o tym dopiero w dniu otrzymania wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej, po upływie ponad trzech lat od przejazdu. Opłata za przejazd autostradą A2 na odcinku Dąbie-Stryków 18 stycznia 2021 r. w godzinach 10:24-10:55 została uiszczona. Tego samego dnia, tj. 18 grudnia 2021 r. dopiero po godzinie 11:30 syn odebrał z łódzkiego salonu M samochód o numerze rejestracyjnym [...]. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Organ administracji wniósł także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W piśmie z 5 stycznia 2025 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie wyjaśnić jednak należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie zarówno skarżący w skardze, jak i organ administracji w odpowiedzi na skargę, wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wobec tego zaistniała przesłanka, o jakiej stanowi art. 119 pkt 2 p.p.s.a., do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Stosownie do art. 145 § 3 p.p.s.a., w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia i wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy (art. 135 i art. 133 § 1 p.p.s.a.). Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy. Posiadają jedynie uprawnienia kasacyjne. Na podstawie akt sprawy badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymująca w mocy decyzję własną tego organu z 7 maja 2025 r. o odmowie uwzględnienia sprzeciwu od wezwania z 18 marca 2025 r. do wniesienia opłaty dodatkowej. W ocenie sądu zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją z 7 maja 2025 r. W rozpoznawanej sprawie z ustaleń organu administracji wynika, że skarżący nie wniósł należnej opłaty za przejazd 18 grudnia 2021 r. płatnym odcinkiem autostrady A2 węzeł Stryków o godzinie 10:53 pojazdem o numerze rejestracyjnym [...]. Wezwanie do uiszczenia opłaty dodatkowej organ administracji skierował do skarżącego 18 marca 2025 r. Skarżący kwestionując stanowisko organu administracji wskazywał, że opłata za przejazd 18 grudnia 2021 r. o godzinie 10:53 została uiszczona za pośrednictwem aplikacji. Została jednak pobrana za przejazd pojazdem o numerze rejestracyjnym [...], którym się wówczas jeszcze nie poruszali, gdyż dopiero jechali po jego odbiór do salonu spółki M. w Łodzi. Postępowanie związane z wnoszeniem opłat za przejazd autostradą płatną, pobieraniem opłaty dodatkowej za niewniesienie opłaty za przejazd, wnoszeniem sprzeciwu oraz postępowaniem w przedmiocie tego sprzeciwu zostało uregulowane w rozdziale 5a ustawy o autostradach. Zgodnie z art. 37a ust. 1 ustawy o autostradach płatnych (w brzmieniu obowiązującym w dniu przejazdu) za przejazd autostradą są pobierane opłaty. W przypadku gdy opłaty za przejazd autostradą są pobierane w inny sposób niż określony w ust. 8 lub 9, autostrada wymaga dostosowania do ich poboru. Postępowanie związane z brakiem opłaty w terminach i trybie przewidzianym ustawą, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie, jest inicjowane wezwaniem do wniesienia opłaty dodatkowej, od którego to wezwania przysługuje sprzeciw, a następnie – w razie jego nieuwzględnienia – wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaznaczyć należy, że wyłącznie do etapu w sprawie sprzeciwu oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie określonym w art. 37gf ust. 5 ustawy o autostradach płatnych. Wobec tego, jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, postępowanie to jest nie dość, że swoistą hybrydą, to również postępowaniem uproszczonym, determinowanym jego przedmiotem (por. wyrok NSA z 14 marca 2024 r., GSK 1818/23). Termin do zgłoszenia sprzeciwu ma charakter procesowy. Określa on granice czasowe dla dokonania określonej czynności procesowej przez adresata wezwania, o którym jest mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych (podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłaty dodatkowej) w postępowaniu zainicjowanym wezwaniem do uiszczenia tej opłaty. Nie ma przy tym znaczenia, że postępowanie to nie jest czystym "postępowaniem administracyjnym jurysdykcyjnym", o którym mowa w Kodeksie postępowania administracyjnego. Chociaż w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu kończy się ono wydaniem decyzji administracyjnej, to jednak przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się w nim "odpowiednio" i we wskazanym w ustawie zakresie (por. wyrok NSA z 14 listopada 2024 r., II GSK 1383/24). Stosownie do treści art. 37ge ustawy o autostradach płatnych, za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od wnoszącego opłatę pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł. Z kolei w myśl art. 37a ust. 7 ustawy o autostradach płatnych do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, pobieranej przez Szefa KAS, jest zobowiązany: 1) właściciel pojazdu albo 2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r., poz. 450 ze zm.), albo 3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym – zwany dalej "wnoszącym opłatę". Przy czym w myśl art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach płatnych bilet autostradowy zawiera: 1) numer rejestracyjny pojazdu; 2) kraj rejestracji pojazdu, jeżeli jest inny niż Rzeczpospolita Polska; 3) kategorię pojazdu, o której mowa w ust. 6 - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą ze względu na tę kategorię; 4) wskazanie autostrady lub jej odcinka, za przejazd którymi została pobrana opłata; 5) liczbę osi pojazdu - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem ze względu na liczbę osi; 6) poziom emisji zanieczyszczeń - w przypadku różnicowania stawki opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem ze względu na ten poziom; 7) datę i godzinę początku okresu ważności tego biletu; 8) datę i godzinę końca okresu ważności tego biletu; 9) liczbę kilometrów oraz kwotę opłaty za przejazd autostradą lub jej odcinkiem; 10) unikalny numer. Istotne jest również to, że art. 37gf ust. 5 ustawy o autostradach płatnych wskazuje, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie do postępowania w sprawie sprzeciwu, o którym mowa w ust. 2, i wniosku, o którym mowa w ust. 4, stosuje się odpowiednio – jak już podkreślano – przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Równocześnie sąd zwraca uwagę na treść art. 37a ust. 30 ustawy o autostradach płatnych. Przepis ten stanowił, że dane, o których mowa w ust. 12, są gromadzone w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS i przechowywane w tym systemie nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem, chyba że przed upływem tego terminu zostanie wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7, wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadministracyjne, w którym dane te są niezbędne; w takim przypadku dane są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1 grudnia 2021 r. (zob. art. 25 pkt 3 ustawy z 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. z 2021 r., poz. 1005) i obowiązywał do 30 czerwca 2023 r. (por. art. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 16 ustawy zmieniającej z 26 maja 2023 r.). W świetle powyższego, w okresie od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r., a więc w okresie obowiązywania tego przepisu, dane, o których mowa w art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach płatnych (a więc dane, które powinien zawierać bilet autostradowy) mogły być gromadzone i przechowywane w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS przez okres nie krótszy niż 12 miesięcy, ale równocześnie zgodnie z wolą ustawodawcy nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Podkreślić trzeba, że ustawodawca w sposób wyraźny pozwolił na dłuższy okres przechowywania tych danych – tj. dłuższy niż 24 miesiące licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem – jedynie w przypadku, gdy przed upływem 24 miesięcy licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zostało: wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7; wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadminsitracyjne, w którym dane te są niezbędne – w takim jednak przypadku dane te są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania. Zatem jeśli organ administracji przed wskazanym w treści tego przepisu okresem (tj. przed upływem 24 miesięcy od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem) nie podjął określonych działań (tj. gdy nie wystawił wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych, bądź nie wszczął postępowania administracyjnego, egzekucyjnego lub sądowoadministracyjnego, w którym dane te są niezbędne), to tym samym nie może w sposób legalny wykorzystywać wskazanych danych. Oznacza to, że dane te nie mogą być już wykorzystywane przez organ, a więc nie mogą być podstawą żądania opłaty dodatkowej. Z treści art. 37a ust. 30 in fine ustawy o autostradach płatnych wynika bowiem, że nawet w przypadku wystosowania przed upływem wskazanego terminu (tj. 24 miesięcy od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem) wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych, czy wszczęcia postępowania administracyjnego, egzekucyjnego lub sądowoadministracyjnego (w którym dane te są niezbędne) organ może przechowywać wskazane dane jedynie do czasu zakończenia danego postępowania. W tym miejscu wskazać należy, że w uzasadnieniu do projektu zmian, które spowodowały dodanie do art. 37a ustawy o autostradach płatnych ust. 30 (zob. druk sejmowy nr IX.1073, opubl. Lex/el, a także https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/PrzebiegProc.xsp?nr=1073) wskazano między innymi, że dane zawarte na biletach będą przechowywane nie krócej niż 12 i nie dłużej niż 24 miesięcy, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Dane zawarte na biletach, w tym przede wszystkim numer rejestracyjny pojazdu, są niezbędne do poboru opłaty za przejazd. Nie powinny one być przetwarzane bez ograniczenia czasowego. Z drugiej jednak strony w momencie, kiedy dane te zostaną usunięte, Szef KAS bezpowrotnie traci możliwość weryfikacji faktu uiszczenia opłaty za przejazd. Biorąc pod uwagę, że jest to zachowanie podlegające sankcji, w przypadku jej błędnego nałożenia, po usunięciu danych, Szef KAS nie będzie miał możliwości ponownego sprawdzenia, czy opłata została uiszczona. Z tego względu w interesie obywateli zasadne jest, aby okres retencji tych danych nie był zbyt krótki. W świetle powyższego nie może być wątpliwości, że dane zawarte na biletach, w tym przede wszystkim numer rejestracyjny samochodu, nie mogą być przez organ przetwarzane bez ograniczenia czasowego, gdyż ustawodawca w sposób wyraźny wprowadził takie ograniczenie czasowe. Zastrzegł on jednak, że czas ten – z uwagi na interes obywatela – powinien być odpowiedni. Z jednej strony nie powinien być zbyt krótki, gdyż usunięcie tych danych powoduje, że organ bezpowrotnie traci możliwość weryfikacji faktu uiszczenia opłaty za przejazd. Z drugiej jednak strony nie powinien być zbyt długi, ponieważ trudno przyjąć, że organ może w sposób nieograniczony przechowywać i korzystać ze zgromadzonych danych w celu uruchamiania procedury poboru opłaty dodatkowej. Wskazane założenia ustawodawcy, zdaniem sądu, zapewniły organom odpowiedni czas na podjęcie działań zmierzających do uzyskania opłaty dodatkowej za przejazd bez uiszczenia opłaty, gdyż dane zawarte na biletach muszą być przechowywane minimum przez 12 miesięcy licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Jednocześnie, zgodnie z wolą ustawodawcy, dane te nie mogą być przechowywane w nieskończoność – bez żadnego ograniczenia czasowego, a jedynie przez ściśle określony czas, tj. maksymalnie przez 24 miesiące licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Równocześnie ustawodawca przewidział w sposób wyraźny przypadki, w których termin ten ulega wydłużeniu, o których już wspominano. Przy czym wprowadzenie wskazanego ograniczenia miało, zdaniem sądu, na celu pozbawienie organu możliwości wykorzystania wskazanych danych po upływie określonego w przepisie terminu – przepis ten został więc wprowadzony w interesie obywatela. Uznać zatem należy, że skoro okres wskazany w treści tego przepisu upłynie, to organ zobligowany będzie do usunięcia wskazanych danych (tj. danych zawartych na konkretnych biletach związanych ze ściśle określonymi przejazdami wykonanymi przez określone ustawą podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za przejazd autostradą, a nie danych związanych z całościowym funkcjonowaniem kont tych podmiotów zarejestrowanych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS), a co za tym idzie nie będą one mogły być podstawą uruchomienia procedury zmierzającej do uzyskania opłaty dodatkowej, w tym do wystawienia wezwania do jej uiszczenia – organ nie będzie już bowiem miał możliwości oparcia się na zgromadzonych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, gdyż z upływem wskazanego przez ustawodawcę okresu utracił on podstawę do ich przechowywania i wykorzystywania. Z tego też powodu należy uznać, że wykorzystywanie danych, które powinny zostać usunięte z systemu, a co za tym idzie, którymi organ nie ma już prawa dysponować, narusza porządek prawny. Wykorzystanie takich danych ocenić należy jak wykorzystanie dowodu sprzecznego z prawem. W myśl bowiem art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc otwarty katalog środków dowodowych opatrzył ustawodawca warunkiem niesprzeczności dowodu z prawem. W doktrynie wskazuje się bowiem, że określenie, którym posłużył się ustawodawca w art. 75 § 1 k.p.a., tj.: "nie jest sprzeczne z prawem", należy rozumieć szeroko – jako sprzeczność z wszelkiego rodzaju przepisami prawa, a nie wyłącznie z przepisami prawa administracyjnego. Jeśli więc idzie o sprzeczność środka dowodowego z prawem procesowym, to chodzi głównie o niezgodny z określonymi procedurami sposób jego pozyskania. Gdy zaś chodzi o sprzeczność środka dowodowego z prawem materialnym, to tyczy się to sprzeczności z przypadkami, gdy przepisy prawa z różnych względów wyłączają możliwość pozyskania lub posłużenia się określonym środkiem dowodowym. Dowód może być więc sam w sobie sprzeczny z prawem, jak również może to być dowód uzyskany w sposób sprzeczny z prawem (por. np. P. M. Przybysz, Komentarz do art. 75 k.p.a. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Lex/el 2025 r.; a także chociażby K. Budziarek, Dowód sprzeczny z prawem, czyli kilka słów na temat art. 75 § 1 k.p.a., [w:] Administracja. Teoria. Dydaktyka. Praktyka z 2017 r., nr 1, s. 50 - 67. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że wezwanie do wniesienia opłaty dodatkowej skierowano do skarżącego po upływie terminu określonego w art. 37a ust. 30 ustawy o autostradach płatnych (tj. po upływie 24 miesięcy od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą). Wezwanie to skierowano do skarżącego bowiem dopiero 18 marca 2025 r., a więc po ponad trzech latach od przejazdu, który miał miejsce 18 grudnia 2021 r. Organ administracji nie mógł zatem już w dacie wystawienia wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej (18 marca 2025 r.) czynić ustaleń faktycznych, co do wniesienia przez skarżącego należnej opłaty za przejazd autostradą, w oparciu o dane gromadzone w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, o których mowa w art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach płatnych. Mając powyższe na względzie sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 7 maja 2025 r. (pkt 1 sentencji wyroku). Oprócz powyższego sąd zauważa, że pogląd zaprezentowany w niniejszym orzeczeniu odpowiada w istocie stanowisku samego organu zaprezentowanym przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na jego internetowej stronie podmiotowej pod adresem: https://e-TOLL.mf.gov.pl/inne-dokumenty/klauzula-informacyjna-szefa-krajowej-administracji-skarbowej/ (dostęp aktualny na dzień wyrokowania). W ramach zamieszczonej tam klauzuli informacyjnej dotyczącej przetwarzania danych osobowych użytkowników Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej Krajowej Administracji Skarbowej (SPOE KAS) oraz danych pozyskanych za pośrednictwem strony internetowej obsługującej system SPOE KAS lub Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta (TCOK) przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, w ramach dodatkowej informacji zamieszczonej po punkcie 11 klauzuli, oznaczonej dodatkowo słowem "UWAGA" informuje się użytkowników wskazanego systemu, a więc de facto korzystających z autostrad płatnych, o przywoływanych tam i szeroko omówionych ramach czasowych związanych z gromadzeniem i przetwarzaniem danych związanych z przejazdem autostradą, zaznaczając, że są one przechowywane nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. W przypadku jednak, gdy przed upływem tego terminu zostanie wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy o autostradach płatnych, do uiszczenia opłaty dodatkowej za przejazd autostradą bez wniesienia wymaganej opłaty, wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadministracyjne, w którym dane te są niezbędne, w takim przypadku dane są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania. Z uwagi na stwierdzony charakter naruszenia prawa, sąd na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. uznał, że brak jest podstaw do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego i w związku z tym postępowanie to umorzył (pkt 2 sentencji wyroku). Zgodnie bowiem z art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił więc, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Przy czym sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu – pozytywne, czy negatywne – staje się prawnie niedopuszczalne. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W wyniku dokonanej kontroli legalności zaskarżonej decyzji sąd stwierdził że organ naruszył art. 37a ust. 30 ustawy o autostradach płatnych. Organ administracji nie mógł bowiem oprzeć ustaleń faktycznych na danych gromadzonych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, gdyż w dacie wystawienia wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej, tj. 18 marca 2025 r., nie miał już podstaw prawnych do ich przechowywania. W niniejszej sprawie nie było zatem podstaw do prowadzenia postępowania zmierzającego do wyegzekwowania od strony opłaty dodatkowej. Równocześnie sąd zwraca uwagę na to, że niniejsze rozstrzygnięcie nie stoi w kontrze do przepisów rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 lipca 2021 r. w sprawie dokonywania zwrotu opłaty dodatkowej oraz rozpatrywania sprzeciwu (Dz. U. z 2021 r., poz. 1205), bowiem w dacie wydania wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej (18 marca 2025 r.) opłaty tej dochodzono nienależnie – w chwili sporządzania wskazanego powyżej wezwania organ nie mógł już dysponować danymi będącymi podstawą wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej. O zwrocie na rzecz skarżącego od organu administracji kosztów postępowania w wysokości 100 zł (uiszczony wpis sądowy od skargi) sąd orzekł na mocy art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. (pkt 3 sentencji wyroku). d.j.