III SA/Łd 843/21

Dnia 3 grudnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Asesor WSA Paweł Dańczak (spr.), Protokolant Starszy asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2021 roku sprawy ze skargi M. E. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia do maja 2020 roku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. E. kwotę 480,- (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z [...] r. Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm., dalej: ustawa COVID-19), utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. znak: [...] odmawiającą M. E.prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne. Wnioskiem z 18 czerwca 2020 r. (data wpływu do organu - 22 czerwca 2020 r.) M. E. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. Decyzją z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. M. E. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując, że organ w wydanej decyzji błędnie przyjął, iż płatnik według stanu na 29 lutego 2020 r. nie zgłosił do ubezpieczenia społecznego żadnych ubezpieczonych. Wnioskodawczyni była bowiem zgłoszona jako płatnik przed dniem 1 lutego 2020 r., a jej zgłoszenie do ubezpieczeń według stanu na 29 lutego 2020 r. obejmowało jednego ubezpieczonego, a od 1 marca 2020 r. dwóch ubezpieczonych. Powołaną na wstępie decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że w wyniku ponownej analizy sprawy ustalił, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za kwiecień i maj 2020 r., ponieważ według stanu na 29 lutego 2020 r. nie zgłosiła do ubezpieczenia społecznego żadnych ubezpieczonych. Organ zauważył, że wniosek z 22 czerwca 2020 r. wnioskodawczyni złożyła jako płatnik, który ma zgłoszonych do ubezpieczenia innych ubezpieczonych, a ponadto w złożonym wniosku wnioskodawczyni nie zawarła danych o przychodach bądź dochodach, które uprawniałaby do zwolnienia z opłaty składek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych M. E. zarzuciła naruszenie: - art. 31zo ust. 1 pkt 1-3 ustawy COVID-19 poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż skarżącej nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy należnych za kwiecień-maj 2020 r.; - art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia analizy zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z 22 czerwca 2020 r., co w konsekwencji doprowadziło do wydania błędnej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że organ zastosował do oceny przedmiotowej sprawy przepis art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 w brzmieniu pierwotnym, podczas gdy przepis ten ulegał zmianom i na skutek dokonanej nowelizacji obejmował szerszą grupę płatników niż w pierwotnej wersji. Organ błędne przyjął, iż płatnik według stanu na dzień 29 lutego 2020 r. nie zgłosił do ubezpieczenia społecznego żadnych ubezpieczonych. Według stanu na dzień 29 lutego 2020 r. do ubezpieczenia społecznego był zgłoszony jeden ubezpieczony w osobie M. E., co wynika z deklaracji rozliczeniowej ID [...] z 3 marca 2020 r. W związku z zatrudnieniem pracownika na podstawie umowy o pracę od 1 marca 2020 r. w kolejnej deklaracji ID [...] z 6 kwietnia 2020 r. wskazano jako liczbę ubezpieczonych 2 osoby. Skarżąca podkreśliła, że do limitu osób zgłoszonych do ubezpieczenia, o którym mowa w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 zalicza się także sam przedsiębiorca i wszystkie osoby zatrudnione na podstawie stosunku pracy oraz wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do których stosowane są przepisy o zleceniu. Jednocześnie z tej regulacji wynika, że w gronie ubezpieczonych zgłoszonych przez płatnika może być również tylko sam płatnik jako ubezpieczony. Skarżąca prowadziła również działalność w okresie od 1 lutego do 29 lutego i na dzień 31 marca 2020 r. zgłosiła do ubezpieczenia mniej niż 10 ubezpieczonych oraz prowadziła taką działalność od 1 marca do 31 marca i na dzień 30 kwietnia 2020 r. zgłosiła do ubezpieczenia mniej niż 10 ubezpieczonych. Wobec powyższego na skutek zgłoszenia do ubezpieczenia z dniem 1 marca 2020 r. pracownika P. M. spełnione są dodatkowo uregulowania z art. 31zo ust. 1 pkt b-c ustawy COVID-19. Organ natomiast nie rozważył w treści decyzji, iż w sprawie znajdują zastosowanie powołane powyżej przepisy. Ponadto strona podniosła, że organ w żadnej części uzasadnienia decyzji nie odniósł się do zarzutu zawartego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, iż decyzja z 16 lipca 2020 r. dotyczy odmowy prawa do zwolnienia z należności na własne ubezpieczenie wnioskodawcy, podczas gdy wniosek dotyczył zwolnienia z opłacenia należności przez płatnika zarówno na ubezpieczenie własne jak i na ubezpieczenie pracownika. W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej jej decyzji organu z 16 lipca 2020 r. Ponadto wniosła o zasądzenie na swą rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie zgodnie z 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz procesowego w stopniu obligującym do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy własną decyzję odmawiającą M. E. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r. Podstawę materialnoprawną zakwestionowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 31zo ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm., dalej: ustawa COVID-19). Zgodnie z powołanym przepisem w brzmieniu obowiązującym na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek, na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Jak wynika z akt sprawy 22 czerwca 2020 r. skarżąca złożyła w siedzibie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych. Natomiast organ uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania wnioskowanego zwolnienia, ponieważ według stanu na 29 lutego 2020 r. nie zgłosiła do ubezpieczenia społecznego żadnych ubezpieczonych i była płatnikiem opłacającym składki wyłącznie za siebie, a jednocześnie we wniosku nie zawarła żadnych danych o przychodach bądź dochodach, które uprawniałaby do zwolnienia z opłacenia składek. W ocenie Sądu stanowisko organu jest nieprawidłowe. Należy zauważyć, że konstrukcja art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 jest złożona i z treści tego przepisu można wyinterpretować normę prawną właściwą dla danego okresu i deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten okres. Przepis w pierwszej jego części dotyczy trzech okresów rozliczeniowych od marca 2020 r. do maja 2020 r., natomiast poszczególne punkty odnoszą się do każdego z okresów z osobna zarówno pod względem zgłoszenia jako płatnika składek oraz zgłoszenia ubezpieczonych. W przeciwnym wypadku, wymóg dotyczący zgłoszenia płatnika składek zawarty byłby w pierwszej części przepisu, jeszcze przed wskazaną numeracją. Na takie rozumienie przepisu wskazały sądy administracyjne m.in. NSA w wyroku z 7 września 2021 r., sygn. akt I GSK 135/21, WSA Gdańsku w wyrokach z 10 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 831/21 i z 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 352/21. Z tego względu, odczytując poprawnie ww. przepis, należy przyjąć, że: 1) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za marzec 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych; 2) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za kwiecień 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych; 3) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za maj 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. W niniejszej sprawie interpretacja art. 31zo ust.1 ustawy COVID-19 dokonana przez organ wskazuje, że organ wymóg zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych na dzień 29 lutego 2020 r. mniej niż 10 ubezpieczonych zastosował do każdego z następnych okresów rozliczeniowych, wymienionych w kolejnych punktach analizowanego przepisu. Organ nie dostrzegł, że ustawodawca w każdym następującym punkcie przepisu określił inną datę dotycząca wymogu zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych i stwierdził, że skoro skarżąca według stanu na 29 lutego 2020 r. nie zgłosiła do ubezpieczenia społecznego żadnych ubezpieczonych i była płatnikiem opłacającym składki wyłącznie za siebie to nie spełnia warunków zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za kwiecień i maj 2020 r., o których mowa w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19. Z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że skarżąca rzeczywiście na dzień 29 lutego 2020 r. była płatnikiem opłacającym składki wyłącznie za siebie. Niemniej jednak od 1 marca 2020 r. zatrudniła pracownika na podstawie umowy o pracę, którego zgłosiła do ubezpieczeń społecznych. Tego faktu organ nie uwzględnił odmawiając wnioskowanego zwolnienia, błędnie przyjmując, że warunek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych na dzień 29 lutego 2020 r. dotyczy również okresów rozliczeniowych za kwiecień i maj 2020 r. Wbrew temu co sądzi organ, skarżąca spełniła wymóg wymieniony w art. 31zo ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy COVID-19, ponieważ w okresie od 1 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r. oraz od 1 marca 2020 r. do 31 marca 2020 r. była zgłoszona jako płatnik składek, a ponadto zgłosiła do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych na dzień 31 marca 2020 r. oraz 30 kwietnia 2020 r. Tym samym, niezasadnie ZUS odmówił skarżącej zwolnienia z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. Niezasadny jest jednak zarzut strony, że w kręgu ubezpieczonych, o którym mowa w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 może znajdować się również sam płatnik jako ubezpieczony. Należy zauważyć, że przepis art. 31zo ustawy COVID-19 przewiduje dwie główne grupy przedsiębiorców, które mogą skorzystać ze zwolnienia ze składek ZUS za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r. Pierwsza dotyczy podmiotów zatrudniających pracowników. Zwolnienie ze składek przysługuje tym przedsiębiorcom po spełnieniu przesłanek z wyżej wskazanego art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19. Z kolei druga grupa przedsiębiorców dotyczy podmiotów niezatrudniających pracowników. Do tej ostatniej grupy odnosi się art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19, który stanowi, że na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Powyższe przepisy wskazują na odmienne przesłanki przyznania zwolnienia z należności z tytułu składek dla przedsiębiorców, którzy mają zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych pracowników oraz przedsiębiorców niezatrudniających pracowników, którzy opłacają składki wyłącznie za siebie. Dla zastosowania zwolnienia z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 w kręgu ubezpieczonych muszą znajdować się pracownicy płatnika, nie zaś sam płatnik jako ubezpieczony. Zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 jest niezależne od pogorszenia sytuacji gospodarczej oraz wysokości przychodów. Natomiast drugie zwolnienie określone w art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 przewidziane dla podmiotów niezatrudniających pracowników podlegających zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych uzależnione jest od wysokości przychodu osiągniętego w marcu 2020 r. W stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy skarżąca we wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. wskazała, że zwraca się o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek jako płatnik składek, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych. Nie wypełniła jednocześnie rubryk przewidzianych dla podmiotów występujących o zwolnienie ze składek zawierających oświadczenie odnośnie wysokości przychodu osiągniętego w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek. Wobec powyższego wniosek skarżącej o przyznanie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. złożony został na podstawie art. 31zo ust.1 ustawy COVID-19. Skarżąca jako podmiot zatrudniający pracowników i opłacający za nich składki nie mogła się więc jednocześnie domagać zwolnienia z opłacania składek jako podmiot opłacający składki wyłącznie na własne ubezpieczenia na podstawie art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni zawarte w wyroku podglądy co do wykładni art. 31zo ustawy COVID-19 i przeprowadzi postępowanie zgodne z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes skarżącej. W rezultacie organ powtórnie oceni spełnienie przez skarżącą przesłanek zwolnienia z należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w stawce 480 zł, orzeczono stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). e.o.