III SA/Łd 850/14

Dnia 27 lutego 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), , Protokolant Referent stażysta Renata Tomaszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2015 roku sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy 1) oddala skargę 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi E. K.-D., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł., przy ul. [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. (Dz. U z 2013 r. poz. 267 ze zm.) oraz art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania J. R. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie. Jak wynika z akt sprawy, decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...], na podstawie art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, orzeczono o uznaniu J. R. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Następnie, w związku z faktem, że decyzja z dnia [...] stała się ostateczna, skierowano do UM [...] Wydziału Praw Jazdy w dniu [...] wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Po przeslaniu J. R. zawiadomienia o wszczęciu postępowania i pouczeniu o treści art. 10 § 1 , art. 32 i art. 41 § 1-2 k.p.a, Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia [...] na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów orzekł o zatrzymaniu J. R. prawa jazdy kategorii B. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że nie uchyla się od zobowiązań alimentacyjnych, ale nie może znaleźć zatrudnienia. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych z uwagi na nieskorzystanie przez stronę postępowania z prawa wniesienia odwołania stała się ostateczna i wiąże organy administracji publicznej. Organ wyjaśnił, że stosownie do powołanej podstawy prawnej tego rozstrzygnięcia, to jest art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, normującego postępowanie wobec dłużników alimentacyjnych, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: złożenia oświadczenia majątkowego; zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy; bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 5 ust. 3a). Organ wyjaśnił, że decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wydawana na podstawie art. 5 ust. 3, podejmowana jest w odrębnym postępowaniu administracyjnym, gdy zaistnieją podstawy wskazane w tym przepisie. Organ orzekający w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy nie dokonuje, więc oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 warunkujących wydanie decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a jedynie o zatrzymaniu prawa jazdy. Postępowanie o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych prowadzone było wcześniej i dłużnik nie kwestionował przyjętych w uzasadnieniu tej decyzji motywów faktycznych i prawnych, uznania za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, w tym w szczególności uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. W tym zakresie, zdaniem SKO, zarzuty podniesione w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie, bowiem organ dokonujący oceny możliwości zatrzymania prawa jazdy nie dokonuje oceny zachowania dłużnika alimentacyjnego, w tym zwłaszcza tego, czy faktycznie dłużnik uchyla się od uiszczania zobowiązań alimentacyjnych. Kolegium wyjaśniło, że przesłanką wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy nie jest zatem spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, lecz jedynie wniosek organu właściwego dłużnika wójt, burmistrz, prezydent miasta - art. 2 pkt 9), który musi spełniać wymogi określone w art. 5 ust. 3b ww. ustawy. Z treści przywołanego art. 5 ust. 3b wynika, że podstawą skierowania wniosku do starosty (prezydenta miasta na prawach powiatu) jest wyłącznie posiadanie przymiotu ostateczności przez decyzję o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ właściwy dłużnika (wójt, burmistrz lub prezydent miasta) ma obowiązek skierować do starosty (prezydenta miasta na prawach powiatu) wniosek o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, jeżeli decyzja uznająca za uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego uzyskała przymiot ostateczności, co wynika z kategorycznego zwrotu: "organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy". Organ odwoławczy stwierdził, że z akt sprawy wynika w sposób niewątpliwy, iż wniosek o zatrzymanie prawa jazdy złożył organ właściwy, a decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stała się ostateczna w dniu [...]. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014r. (sygn. akt K 23/10) został uznany za zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą proporcjonalności. SKO wskazało, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy nie jest decyzją uznaniową, ale związaną, do wydania której wystarczającą przesłanką jest ustalenie, że dłużnik posiada uprawnienia do kierowania pojazdami, organ właściwy dłużnika złożył wniosek o zatrzymanie prawa jazdy i decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stała się ostateczna. W skardze skierowanej do sądu J. R. podniósł, że nie uchyla się od płacenia alimentów. Wyjaśnił, że ma czwórkę dzieci, a na dwójkę pobierane ma alimenty z renty socjalnej w wysokości 197,27 zł. Wskazał, że obecnie otrzymuje rentę socjalną 422,23 zł, bowiem jest całkowicie niezdolny do pracy, gdyż jest osobą głuchoniemą. Skarżący wskazał, że nie ma z czego zapłacić alimentów, mieszka z matką, która częściowo go utrzymuje. Wniósł o uchylenie decyzji, gdyż prawo jazdy to jedyna rzecz, którą posiada i nie chce go stracić. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata, a w dniu 22 grudnia 2014 r. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W piśmie z dnia 4 lutego 2015 r. oraz na rozprawie w dniu 27 lutego 2015 r. pełnomocnik skarżącego popierał skargę. Podkreślał, że brak możliwości płacenia przez skarżącego alimentów nie wynika z chęci uniknięcia partycypowania w kosztach utrzymania swoich małoletnich dzieci, lecz jest wynikiem braku środków. Podkreślał, ze skarżący jest osobą głuchoniemą i z tego powodu ma znacznie ograniczone możliwości znalezienia pracy, a zatrzymanie prawa jazdy szansę na znalezienie pracy jeszcze zmniejsza. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 powołanej ustawy). Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl natomiast przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże tylko w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] o zatrzymaniu J. R. prawa jazdy. Dokonując tej kontroli Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów postępowania administracyjnego ani prawa materialnego, które skutkowałoby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił przepis art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 t.j.) Stosownie do treści tego przepisu, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z kolei przepis art. 5 ust. 3b stanowi, że jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.). Jak wynika z akt sprawy, takie działania nastąpiły w przedmiotowej sprawie, gdyż decyzją z dnia [...] organ I instancji zatrzymał skarżącemu prawo jazdy kat B, a w uzasadnieniu powołał się na prawomocną decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz wniosek z dnia [...] o dokonanie czynności zmierzających do zatrzymania skarżącemu prawa jazdy. W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w dniu [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko Prezydenta Miasta [...] co zastosowania w sprawie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jako przepisu powszechnie obowiązującego i wiążącego. Ponadto organ zasadnie podkreślił, że wydając decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy nie działa w ramach uznania administracyjnego, decyzja ta ma bowiem charakter związany. Wskazać należy, że wnioskiem z dnia [...] Prokurator Generalny zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego o ocenę legalności przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W dniu 12 lutego 2014 r. Trybunał Konstytucyjny dokonał oceny konstytucyjności przepisów, na podstawie których została wydana zaskarżona decyzja. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem o sygn. akt K 23/10 orzekł, że art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zakresie, w jakim stanowi, że organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą proporcjonalności. Trybunał umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym art. 5 ust. 3, ust. 5 i ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2014 r. poz. 236). W tej sytuacji uznać należało, że kwestionowany przepis ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obowiązuje i powinien być respektowany przez organy administracji publicznej stosujące prawo i sądy. Dokonując analizy charakteru decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu wydawanej na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zauważyć trzeba, że nie jest ona decyzją uznaniową, gdyż z brzmienia przepisu jednoznacznie wynika, że organ administracji publicznej obowiązany jest do jej wydania w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w tym przepisie. Organ nie dokonuje oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 5 ust. 3 ustawy. Przesłanką wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest wniosek organu właściwego dłużnika o zatrzymanie prawa jazdy kierowany do starosty na podstawie art. 5 ust. 3b, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna (art. 5 ust. 5). Zatem związany charakter decyzji wydawanej w trybie art. 5 ust. 5 ustawy uniemożliwia organowi badanie zasadności uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, jego stanu majątkowego, zdrowotnego czy też częstotliwości spełniania świadczeń alimentacyjnych. Należy zaznaczyć, że te okoliczności stanowią podstawę do oceny w toku postępowania o uznanie za dłużnika alimentacyjnego. Na związany charakter decyzji wydawanej na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje także art. 5 ust. 6 tej ustawy. Według unormowania zawartego w tym przepisie, uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: 1) ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub 2) nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Bez wspomnianego wniosku organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, organ ten nie jest władny uchylić decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. Reasumując, Sąd nie stwierdził uchybienia przepisów postępowania administracyjnego ani prawa materialnego, które dawałoby podstawę do wyeliminowania zaskarżonych rozstrzygnięć z obrotu prawnego. Wobec istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji uznającej skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz złożenia przez właściwy organ wniosku o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy, organy orzekające w sprawie, będąc związane decyzją i wnioskiem do Prezydenta Miasta [...] – nie mogły odstąpić od dyspozycji zawartej w art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Okoliczności podnoszone przez skarżącego w odwołaniu i skardze mogły być rozważane w postępowaniu o uznanie go za dłużnika uchylającego się od świadczeń alimentacyjnych, a nie postępowaniu o zatrzymanie prawa jazdy. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi. b.a.