III SA/Łd 856/23

Dnia 26 czerwca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.), Sędzia WSA Anna Dębowska, , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2024 roku sprawy ze skargi D M o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 marca 2023 roku sygn. III SA/Łd 671/22 w sprawie ze skargi DM na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 20 lipca 2022 r. nr 57/2022/II w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania; 2. zwrócić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz D M kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego od skargi o wznowienie postępowania, zaksięgowaną w dniu 16 stycznia 2024 roku, pod poz. 168. Wyrokiem z 16 marca 2023 roku wydanym w sprawie o sygn. III SA/Łd 671/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę D. M. na postanowienie z 20 lipca 2022 r. Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej ŁPWIS) utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Bełchatowie (dalej PPIS) z 24 maja 2022 r. o oddaleniu zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej w związku z niewykonaniem przez zobowiązaną obowiązku o charakterze niepieniężnym – poddania dziecka J. M. obowiązkowym szczepieniom ochronnym wskazanym w tytule wykonawczym z 25 lutego 2022 r. wystawionym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Bełchatowie. Powyższe orzeczenie stało się prawomocne z dniem 16 kwietnia 2023 r. 14 grudnia 2023 r. D. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 1 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 671/22 w sprawie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego szczepień ochronnych. Strona wniosła o uchylenie w całości ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, postanowienia ŁPWIS z 20 lipca 2022 r., postanowienia PPIS z 24 maja 2022 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony wskazał, że w orzeczeniu z 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny zakwestionował komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego - Program Szczepień Ochronnych jako źródło obowiązku w demokratycznym państwie prawa. W przypadku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą strona ma prawo żądać wznowienia postępowania zakończonego decyzją, która została wydana w oparciu o zakwestionowany przepis (art. 145a § 1 kpa w zw. z art. 18 upea). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. W ocenie organu w odpowiedzi na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, w którym Trybunał uznał za niekonstytucyjny przepis art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1284 ze zmianami) Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077). Ww. rozporządzenie weszło w życie 1 października 2023 r., a więc zanim nastąpił skutek derogacyjny wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Rozporządzenie to określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych. W związki z powyższym obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym został w sposób prawidłowy uregulowany w przepisach obowiązującego prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga jest spóźniona i dlatego podlega odrzuceniu. W rozpoznawanej sprawie podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów administracji obu instancji oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi stanowiły przepisy art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172), które wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. SK 81/19, zostały uznane za niezgodne z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia. Trybunał Konstytucyjny wskazał jednocześnie, że przepisy powyższe tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia publikacji tego wyroku, która miała miejsce 12 maja 2023 r., tj. z dniem 12 listopada 2023 r. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Ustrojodawca w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP wskazał na dopuszczalność wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem wydanym na podstawie przepisu prawa uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP jest więc możliwe tylko przy zachowaniu owych zasad i trybu określonych we właściwych przepisach dla danego postępowania. Od zachowania tych zasad i trybu wznowienia postępowania przez uprawnioną osobę zależy więc także dopuszczalność wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądowego. Niedochowanie tych zasad lub trybu oznacza natomiast niedopuszczalność wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądowym. W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tutejszego sądu wydanym 16 lutego 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 671/22. Przepisami właściwymi dla postępowania zakończonego powołanym wyrokiem, określającymi zasady i tryb m.in. wznowienia postępowania, zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, są przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 1634) – dalej "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 272 § 1 p.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Z art. 272 § 2 zdanie 1 powołanej ustawy wynika zaś, że skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym niejednolicie określano początek biegu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania (na gruncie art. 241 § 2 pkt 2 O.p, art. 145a § 1 k.p.a. oraz 272 § 2 p.p.s.a.), jeżeli podstawę tego wniosku stanowiło wydanie ostatecznego rozstrzygnięcia w oparciu o przepis, o którego niezgodności z Konstytucją orzekł Trybunał Konstytucyjny, odraczając zarazem datę utraty jego mocy obowiązującej. Obok orzeczeń wskazujących, że datę początkową biegu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania stanowi w takim przypadku data wejścia w życie orzeczenia Trybunału, rozumiana jako data jego ogłoszenia, a nie data utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu (wyroki NSA: z 25 kwietnia 2017 r. II OSK 2143/15 LEX nr 2307522, z 24 listopada 2020 r. I OSK 2643/19 LEX nr 3152062, z 7 grudnia 2017 r., II FSK 3276/15 LEX nr 2434192, z 15 lutego 2018 r., II FSK 2367/16 LEX nr 2472328), odnotować należy orzeczenia opowiadające się za przesunięciem początku biegu tego terminu do daty utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, względnie jego wcześniejszej derogacji mocą ustawy nowelizującej (wyroki NSA: z 26 maja 2020 r. II OSK 2264/19 LEX nr 3025397, z 26 stycznia 2018 r., II FSK 194/17 LEX nr 2444224, czy z 14 czerwca 2018 r., II FSK 1678/16 LEX nr 2524312). Na to ostatnie stanowisko powołał się pełnomocnik skarżącej w swojej skardze, jednak sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę poglądu tego nie podzielił. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów. Z powołanego przepisu wynika, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zawsze wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, które - według art. 190 ust. 2 Konstytucji RP - następuje w organie urzędowym, w którym był ogłoszony akt normatywny objęty orzeczeniem Trybunału. Trybunał Konstytucyjny może jednak określić inny (późniejszy) termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego będącego przedmiotem jego orzeczenia. Ustrojodawca upoważnił bowiem Trybunał Konstytucyjny, w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, jedynie do określenia innego (późniejszego) terminu utraty mocy obowiązującej aktu prawnego będącego przedmiotem jego orzeczenia. Odroczenie utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego uznanego przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją RP stanowi zatem odrębną kompetencję Trybunału od okoliczności dotyczącej wejścia w życie samego orzeczenia Trybunału. W wyniku skorzystania przez Trybunał Konstytucyjny z omawianego uprawnienia, jego orzeczenie wejdzie w życie z dniem ogłoszenia, zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, ale akt prawny, będący przedmiotem tego orzeczenia, utraci moc obowiązującą dopiero z datą późniejszą określoną przez Trybunał Konstytucyjny. W takiej sytuacji, akt normatywny będący przedmiotem orzeczenia Trybunału, utraci domniemanie zgodności z Konstytucją RP już od dnia ogłoszenia tego orzeczenia, jako dnia wejścia w życie tego orzeczenia – zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, ale moc obowiązującą utraci ten akt dopiero z dniem wyznaczonym przez Trybunał. Jednoznaczne brzmienie art. 190 ust. 3 zdanie pierwsze Konstytucji RP nie różnicuje momentu wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Norma ta nie wskazuje na inny moment wejścia w życie orzeczenia niż dzień ogłoszenia orzeczenia w przypadku skorzystania przez Trybunał z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Zgodnie z art. 190 ust. 3 zdanie pierwsze Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał określił inny niż dzień ogłoszenia orzeczenia termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 maja 2019 r. II FSK 1352/17 (LEX nr 2686889), zgodnie z którym pogląd, że odroczenie w czasie skutku derogacyjnego orzeczenia Trybunału może mieć znaczenie dla określenia daty wejścia w życie tego orzeczenia, pomija odrębności prawne każdej z tych dat, więc nie może być zaaprobowany. Skoro przepisy właściwe dla danego postępowania, określające zasady i tryb wznowienia postępowania, o których mowa w art. 190 ust. 4 in fine Konstytucji, wiążą termin do wniesienia wniosku/skargi o wznowienie postępowania "z dniem wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego" (por. art. 241 § 2 pkt 2 O.p. i art. 272 § 2 p.p.s.a.), to w świetle jasnego sformułowania zawartego w art. 190 ust. 3 zdanie pierwsze Konstytucji RP należy powiązać początek biegu terminu do wniesienia wniosku/skargi o wznowienie postępowania z dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego niezależnie od tego, czy Trybunał określił inny niż dzień ogłoszenia orzeczenia termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2015 r., sygn. akt II FSK 2174/15 LEX nr 1986381). Określając w art. 272 § 2 p.p.s.a. termin na złożenie skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego ustawodawca ustalił początek jego biegu od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału, tj. od dnia opublikowania tego orzeczenia we właściwym organie urzędowym - tak samo, jak stanowi art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP. Ustawodawca określił zatem bieg wskazanego w art. 272 § 2 p.p.s.a. terminu od tego samego dnia, z jakim ustrojodawca uznał w art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP za datę wejścia w życie orzeczenia Trybunału. W rozpoznawanej sprawie termin ten nie został przez stronę dochowany. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, wszedł w życie w 12 maja 2023 r., kiedy to został opublikowany w Dzienniku Ustaw z 2023 r. poz. 909. Natomiast skarga strony o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie została nadana w placówce pocztowej 15 grudnia 2023 r., a zatem po upływie terminu trzech miesięcy określonego w art. 272 § 2 p.p.s.a., co skutkować musiało jej odrzuceniem przez sąd. Z przedstawionych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi z uwagi na uchybienie terminu do złożenia skargi o wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 272 § 2 p.p.s.a., skargę te odrzucił. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi o wznowienie postępowania orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ds