III SA/Łd 858/21

Dnia 14 grudnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2021 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku nr [...]. Zaskarżoną decyzją z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, dalej k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm., dalej jako "ustawa COVID-19"), utrzymał w mocy decyzję własną z 30 lipca 2020 r. odmawiającą M. P. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Z akt sprawy wynika, że 29 kwietnia 2020 r. M. P. złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiące marzec-maj 2020 r. Decyzją z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M. P. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r, z uwagi na brak uzupełnienia prawidłowych dokumentów rozliczeniowych za okres od września 2019 r. do maja 2020 r., ze złożenia których wnioskodawca nie był zwolniony. Pismem z 26 sierpnia 2020 r. M. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż 26 sierpnia 2020 r. złożył wszystkie zaległe deklaracje rozliczeniowe DRA. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Przytaczając treść art. 31zq ust. 3 i ust. 8 ustawy COVID-19 organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawca nie spełnia warunków do zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za okres od marca do maja 2020 r. Wyjaśnił, iż M. P. prowadzi działalność gospodarczą od 3 września 2018 r. Strona zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej w okresie od 1 sierpnia 2019 r. do 30 listopada 2019 r. Z uwagi na wznowienie działalności gospodarczej miała obowiązek złożenia prawidłowych dokumentów rozliczeniowych do 30 czerwca 2020 r. Nie dopełniła jednak obowiązku złożenia powyższych dokumentów, z którego nie była zwolniona. Dokumenty zostały przez stronę złożone dopiero 26 sierpnia 2020r. Na ostateczną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył M.P. argumentują, iż prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu drobnych usług rzemieślniczych. 1 sierpnia 2019 r. skarżący zawiesił działalność gospodarczą i wznowił ją 1 grudnia 2020 r. Z racji niewielkich dochodów z prowadzonej działalności, aby nie ponosić dodatkowych kosztów, nie zatrudnił księgowej i chociaż się stara, nie jest w stanie znać wszystkich przepisów i wymogów co do składania różnych druków w ZUS, co jest bardzo zawiłe i trudne. Wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych zauważył braki w dokumentacji dopiero w sytuacji, kiedy mógł odmówić mu możliwości uzyskania w tak dla nas wszystkich trudnym okresie rekompensaty finansowej. W momencie kiedy skarżący dowiedział się o zaistniałej sytuacji, z pomocą pracownika placówki ZUS, w miesiącu sierpniu 2020 r. uzupełnił brakujące dokumenty i złożył podanie o ponowne rozpatrzenie zwolnienia z płatności za w/w okres. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: W ocenie sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazania również wymaga, że z art. 133 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza, że rozstrzygnięcie sądu musi znajdować oparcie w faktach prawidłowo udokumentowanych w aktach sprawy. Sąd zatem orzeka na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy administracyjnej, a stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lipca 2021 r. sygn. akt II GSK 774/21, LEX nr 3205560). Wobec powyższego sąd nie może przyjąć za prawidłowe odwoływanie się przez organy do faktów niewynikających z akt sprawy. Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przez organy orzekające w niniejszej sprawie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. (Dz. U. z 2020 poz. 374 ze zm.). W myśl art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zgodnie z art. 31zq ust. 1 ww. ustawy za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Przy czym zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Z powołanych przepisów wynika, że na wniosek płatnika składek będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za miesiące marzec – maj 2020 r., jeżeli płatnik przed 1 kwietnia 2020 r. prowadził tę działalność i uzyskał za marzec 2020 r. przychód nie wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r., pod warunkiem, że złożył za te miesiące w terminie do 30 czerwca 2020 r. deklaracje rozliczeniowe, jeżeli nie był z tego obowiązku zwolniony na mocy przepisów u.s.u.s. W przeciwnym razie ZUS wydaje decyzję odmowną. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 47 ust. 2a u.s.u.s. osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek: 1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g; 2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1510 z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c. Ponadto, zgodnie z art. 47 ust. 2e u.s.u.s. osoby wymienione w art. 7 opłacające składki wyłącznie za siebie są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości określonej w art. 18 ust. 7. W rozstrzyganej sprawie organ przyjął, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za miesiące marzec-maj 2020 roku i że złożył je po terminie czyli po dniu 30 czerwca 2020 roku jednak stanowiska tego nie uzasadnił w prawidłowy sposób. Nie znajduje ono także oparcia w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. W ręcz przeciwnie w aktach sprawy znajduje się wydruk z konta rozliczeniowego skarżącego z którego wynika, że za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 roku na jego koncie powstawały przypisy z urzędu (k-3 akt administracyjnych), co wskazuje, że dokumenty rozliczeniowe na jego koncie ulegały "klonowaniu". W zaskarżonej decyzji organ wskazał tym czasem jedynie, że w związku ze wznowieniem działalności gospodarczej skarżący miał obowiązek złożenia prawidłowych dokumentów rozliczeniowych. W tym miejscu podkreślić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mają zastosowanie przepisy k.p.a., stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji spełniającego wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, nr 19, poz. 366). W rozstrzyganej sprawie jedynym dokumentem dotyczącym deklaracji składanych przez skarżącego w spornym w sprawie okresie jest wyciąg z konta rozliczeniowego płatnika wskazujący na "klonowanie się" na nim deklaracji rozliczeniowych. Do akt nie zostały załączone żadne inne dokumenty potwierdzające stanowisko organu, że deklaracje te są nieprawidłowe. W aktach brak jest także prawidłowych w ocenie organu deklaracji złożonych przez płatnia w sierpniu 2020 roku. Nie wiadomo także czy te prawidłowe deklaracje złożone zostały na wezwanie organu czy samodzielnie przez płatnika na skutek wykrycia błędu we wcześniejszych deklaracjach. Stwierdzenia organów zawarte w zaskarżonych decyzjach, a niepoparte jakimkolwiek materiałem dowodowym nie stanowią prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy. Organ zobowiązany był wykazać w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że obowiązek składania dokumentacji wymaganej przepisami prawa ciążył na stronie i nie podlegała ona zwolnieniu w tym zakresie. Należało podać, jakie i kiedy złożone zgłoszenie o tym przesądzało, a następnie załączyć je do akt. Kolejno należało to odnieść do konkretnych przepisów prawa i poczynić wywód, który pozwoliłby poznać klarowne stanowisko organu wraz z jego uzasadnieniem faktycznym i prawnym. Dopiero przedstawienie takich informacji, odwzorowanych w aktach administracyjnych pozwoliłoby na prawidłową, pełną kontrolę decyzji administracyjnych wydanych wobec skarżącego. Zauważyć także należy, że z akt sprawy nie wynika, aby strona przed wydaniem niekorzystnych dla nie decyzji była przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w jakikolwiek sposób informowana o obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych w terminie do 30 czerwca 2020 r. i od tego zależne pozytywne rozstrzygnięcie jej wniosku. Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Z akt badanej sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji odmownej organ wyjaśnił stronie przesłanki, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.). W ocenie sądu, również art. 77 § 4 k.p.a. zobowiązywał ZUS do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Przepis ten stanowi, że fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Jeżeli więc ZUS na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych posiadał wiedzę, że strona nie złożyła wymaganych deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów, bądź że złożone deklaracje są błędne, powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, tj. przed 30 czerwca 2020 r. Wykonanie przez organ powyższych obowiązków było możliwe bowiem wniosek strony pochodził z 29 kwietnia 2020 roku. Gdy organ poinformował stronę o braku wymaganych dokumentów przed 30 czerwca 2020 r., skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową. Dodać należy, że jeżeli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 k.p.a. i wytycznych płynących z art. 79a § 1 k.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 k.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 k.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Takiej adnotacji brak w aktach administracyjnych sprawy. Stwierdzić zatem trzeba, że naruszenie przez organ przepisów art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy niezbędnym jest powtórzenie postępowania, celem wykazania i wyjaśnienia przez ZUS, na podstawie jakich przepisów prawa i w oparciu o jakie dowody przyjął, że na skarżącym ciążył obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r., którego ten nie wykonał w terminie. Organ wyjaśni też, czy przed 30 czerwca 2020 r. (albo po tej dacie) informował stronę o skutkach niezłożenia wymaganej dokumentacji rozliczeniowej. Rozważy zastosowanie art. 15 zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 (Dz.U. poz. 2255), który stosuje się do całego okresu obowiązywania stanu epidemii. Z przedstawionych względów sąd, z uwagi na naruszenie powołanych wyżej przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu z 30 lipca 2020 r. e.o.