III SA/Łd 871/19

Dnia 23 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, , Protokolant Referent stażysta – Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi K. D. W. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu podania w sprawie zmiany imienia i nazwiska 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat M.T. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej K. D. W. z urzędu Postanowieniem z [...] numer [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 261 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej jako: k.p.a.), Wojewoda [...] utrzymał w mocy postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...], nr [...] o zwrocie wnioskodawcy podania z dnia 6 kwietnia 2019 r. w sprawie zmiany imienia i nazwiska: K. D. W. na D. K. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w dniu 22 maja 2018 r. do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] wpłynął wniosek K. D. W. o zmianę imienia i nazwiska na D. K. W uzasadnieniu K. D. W. podniósł, iż chciałby nosić nazwisko konkubiny oraz używać swojego drugiego imienia z dowodu jako pierwszego. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] pismem z dnia 23 maja 2019 r. wezwał wnioskodawcę do dokonania należnej opłaty skarbowej w wysokości 37 zł i nadesłania potwierdzenia zapłaty, w terminie siedmiu dni od daty odbioru tego pisma, pod rygorem zwrotu wniosku. K. D. W. ww. pismo odebrał osobiście w dniu 28 maja 2019 r. Wnioskodawca, mimo powiadomienia go o konieczności uiszczenia wymaganej przepisami prawa opłaty skarbowej w wysokości 37 zł, opłaty tej nie uiścił. Postanowieniem z [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...], na podstawie art. 261 § 2 k.p.a., zwrócił wniosek K. D. W. w sprawie zmiany imienia i nazwiska. W dniu 11 czerwca 2019 r. do Urzędu Stanu Cywilnego w [...] wpłynął wniosek K. D. W. o zwolnienie z opłaty skarbowej. Wnioskodawca podniósł, iż przebywa w zakładzie karnym i nie ma żadnej pracy ani nikogo, kto mógłby mu pomóc finansowo. W dniu 18 lipca 2019 r. do Urzędu Stanu Cywilnego w [...] wpłynęło zażalenie K. D/ W/ na postanowienie z dnia [...] o zwrocie wniosku. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podkreślił, iż składał wniosek o zwolnienie z opłaty skarbowej, ale nie został do tej pory rozpoznany. Ponownie wskazał, że zakład karny, w którym przebywa nie oferuje mu odpłatnej pracy. Po przeanalizowaniu akt sprawy, Wojewoda [...] uznał, iż zażalenie K. D. W. nie zasługuje na uwzględnienie. Organ odwoławczy zacytował art. 261 k.p.a. i stwierdził, że przedstawiona regulacja wprowadza znaną w procedurach administracyjnych, instytucję opłat i kosztów. Odnosząc się do definicji opłaty - zwartej również w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 grudnia 2002 r., sygn. P 6/02 (OTK 2002, Nr 2, poz. 91), organ wskazał, że zasadą jest, że opłaty te pobierane są z góry, co oznacza, że powinny być wpłacone przed wydaniem rozstrzygnięcia lub przed wykonaniem przez organ określonej czynności urzędowej, z którą jest związana opłata. Dopiero po wniesieniu należnej opłaty skarbowej organ administracji państwowej może przystąpić do merytorycznego rozpatrywania sprawy. Organ II instancji stwierdził także, że opłaty wynikają z przepisów ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1000). Zgodnie z załącznikiem do ww. ustawy część I pkt 7, za wydanie decyzji administracyjnej w sprawie zmiany nazwiska i imienia (imion) albo nazwiska lub imienia (imion) należy uiścić opłatę skarbową w wysokości 37 zł. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Wojewoda [...] stwierdził, że K. D. W. w dniu 22 maja 2019 r. skierował do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] wniosek o dokonanie zmiany imienia i nazwiska: K. D. W. na D. K. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] pismem z 23 maja 2019 r., wezwał wnioskodawcę do dokonania należnej opłaty skarbowej w wysokości 37 zł i nadesłania potwierdzenia zapłaty, w terminie siedmiu dni od daty odbioru tego pisma, pod rygorem zwrotu wniosku lub zaniechania czynności objętej tym wnioskiem. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji jednoznacznie wynika, iż K. D. W. ww. pismo odebrał osobiście w dniu 28 maja 2019 r. Co oznacza, iż wyznaczony siedmiodniowy termin do nadesłania potwierdzenia dokonania zapłaty upłynął w dniu 4 czerwca 2019 r. Zdaniem Wojewody [...], skoro wnioskodawca, pomimo prawidłowego doręczenia wezwania, nie uiścił należnej opłaty skarbowej i nie nadesłał potwierdzenia zapłaty, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] zmuszony został do zastosowania przepisu art. 261 § 2 k.p.a., w myśl którego zwrócił wnioskodawcy wniosek z dnia 6 kwietnia 2019 r. o dokonanie zmiany imienia i nazwiska. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie organu wniósł K. D. W., wnosząc o zwolnienie go z kosztów sądowych, ustanowienie adwokata z urzędu oraz o zwolnienie z opłaty skarbowej 37 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na terminie rozprawy pełnomocnik strony skarżącej przedłożył pismo z dnia 21 stycznia 2020 r., będące stanowiskiem w sprawie, wnosząc w nim o uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] nr [...], a także o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że koszty nie zostały uiszczone w całości ani w części. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 7 pkt 5 u.o.s., wyrażające się w zaniechaniu wezwania skarżącego do uzupełnienia braków złożonego przezeń wniosku o zwolnienie od opłaty skarbowej przez przedłożenie zaświadczenia potwierdzającego korzystanie z pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Jednocześnie w toku rozprawy pełnomocnik strony wskazał, że nie udało mu się skontaktować ze skarżącym, jednak domniemywa, że skarżący nie dysponuje zaświadczeniem o korzystaniu ze świadczeń opieki społecznej z powodu ubóstwa, ze względu na pobyt w Zakładzie Karnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 j.t.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Badana jest wyłącznie legalność działania organu administracji publicznej, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi na decyzję (postanowienie) następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. W ocenie Sądu przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że nie jest ono dotknięte uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie o zwrocie podania dotyczącego wydania decyzji o zmianie imienia i nazwiska z powodu nieuiszczenia pomimo wezwania opłaty skarbowej. Zgodnie z treścią art. 1 § pkt 1a ustawy z 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (dalej jako: u.o.s.) opłacie skarbowej podlega w sprawach indywidualnych z zakresu administracji publicznej dokonanie czynności urzędowej na podstawie zgłoszenia lub na wniosek. Natomiast zgodnie z treścią załącznika do wspomnianej ustawy, określającego wykaz przedmiotów opłaty skarbowej oraz jej wysokość, od decyzji o zmianie nazwiska i imienia (imion) albo nazwiska lub imienia (imion) wymagane jest uiszczenie opłaty skarbowej w wysokości 37 zł. Z kolei na podstawie art. 261 k.p.a., jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności, który nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni. Jeżeli w wyznaczonym terminie należności te nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana (§ 1 i 2). W przepisie tym przewidziano również przypadki załatwienia podania pomimo nieuiszczenia wymaganej opłaty (§ 4), jednakże, nie mają one w niniejszej sprawie zastosowania. Kwestię zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej przewiduje natomiast art. 7 u.o.s., który w stosunku do skarżącego mógłby mieć zastosowanie po spełnieniu przezeń warunków określonych w punkcie 5 powyższego przepisu. Według jego postanowień, zwalnia się od opłaty skarbowej osoby, które dokonując czynności w nim wskazanych przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Należy stwierdzić, że ustawa o opłacie skarbowej nie dopuszcza indywidualnych zwolnień całkowitych ani częściowych, a jedynie określa generalnie przypadki zwolnień od opłat oraz daje podstawę zwrotu opłat skarbowych. We wspomnianym powyżej art. 7 pkt 5 ustawy, ocena sytuacji materialnej danej osoby jest uzależniona od organu pomocy społecznej. Nie przewiduje się zatem prawa organu, który rozpatruje wniosek podlegający opłacie skarbowej, do prowadzenie postępowania w przedmiocie indywidualnego zwolnienia od takiej opłaty. W nawiązaniu do powyższego należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Podanie zostało bowiem zwrócone z uwagi na nieuiszczenie, pomimo wezwania, wymaganej opłaty skarbowej, a okoliczności sprawy w tym zakresie nie są sporne. Sąd dostrzega przy tym uchybienie organu I instancji, polegające na braku pouczenia skarżącego o treści art. 7 u.o.s., niemniej jak wynika z akt sprawy skarżący, na żadnym etapie postępowania, jak również w skardze, nie przedstawił wymaganego przez przepis art. 7 pkt 5 u.o.s. zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa, co mogłoby mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Jak wynika przy tym z oświadczenia pełnomocnika strony złożonego na rozprawie, skarżący nie dysponuje zaświadczeniem o korzystaniu ze świadczeń opieki społecznej z powodu ubóstwa, ze względu na pobyt w zakładzie karnym. W tych okolicznościach uznać trzeba, iż brak pouczenia strony nie miał wpływu na treść rozstrzygnięcia. Wskazać także należy, że o ile nie budzi wątpliwości sytuacja dochodowa skarżącego, który przebywając w Zakładzie Karnym nie uzyskuje żadnego wynagrodzenia oraz pozostaje na całkowitym utrzymaniu budżetu Państwa, jednak nie oznacza to, że równocześnie jest on automatycznie zwolniony z ponoszenia opłat wynikających z realizacji przez organy administracji publicznej jego żądań. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie wystąpiły również przesłanki, o których mowa w art. 261 § 4 k.p.a. Zgodnie z treścią wskazanego przepisu, organ powinien jednak załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności: 1) jeżeli za niezwłocznym załatwieniem przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony; 2) jeżeli wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity; 3) jeżeli podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą. Sąd stwierdził, że rozpoznające sprawę organy właściwie uznały, że nie zachodzą w sprawie przyczyny uzasadniające załatwienie wniosku skarżącego mimo nieuiszczenia należności z tytułu opłaty skarbowej. Za takowym nie przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony. Wydanie zaświadczenia nie stanowi czynności, dla której jest ustanowiony termin zawity i podania nie wniosła osoba zamieszkała za granicą. Podkreślany natomiast przez skarżącego interes, przemawiający za zmianą danych personalnych, w żaden sposób nie mieści się w ustawowych przesłankach do zwolnienia z opłaty skarbowej lub do załatwienia jego podania mimo nieuiszczenia należności. Trzeba również podkreślić, iż kontrolowane przez Sąd rozstrzygnięcie organu nie zamyka skarżącemu drogi do ponownego wystąpienia z wnioskiem o zmianę imienia i nazwiska oraz do merytorycznego rozpatrzenia takiej sprawy w przypadku uzyskania stosownych środków finansowych na uiszczenie opłaty skarbowej lub otrzymania zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. W nawiązaniu do powyższego Sąd nie dopatrzył się naruszeń skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zawarte w pkt. 2 sentencji wyroku, znajduje uzasadnienie w art. 250 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 18). Obejmuje ono kwotę 240 zł, podwyższoną zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia o kwotę podatku od towarów i usług, wyliczoną według 23% stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. R.T.