III SA/Łd 871/24

Dnia 18 marca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędzia WSA Monika Krzyżaniak (spr.), Asystent sędziego Beata Drożdż, Protokolant, w składzie następującym: po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2025 roku sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 września 2024 roku nr 530000.71.3775.2024-RED w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: odrzucić skargę. 14 sierpnia 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek A. B.-N. z 6 sierpnia 2024 r. o ponowne przeanalizowanie sprawy zaległości i hipotek wpisanych przez ZUS do ksiąg wieczystych prowadzonych dla stanowiących jej własność nieruchomości, tj. [...] (ul. S. 19, K.) i [...] ([...], K.). Wnioskodawczyni wskazała, że powyższe hipoteki obejmują zaległe należności z tytułu składek zaewidencjonowanych na koncie rozliczeniowym A. B. za lata 2007-2019, po którym stała się dłużnikiem rzeczowym. W związku z powyższym wnioskodawczyni wniosła o wydanie decyzji w przedmiocie wyrażenia zgody na wykreślenie hipotek ustanowionych na ww. nieruchomościach. Decyzją z 16 września 2024 r., nr 530000.71.3775.2024-RED Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu wniosku A. B.-N. o wydanie decyzji o wyrażeniu zgody na wykreślenie hipotek ustanowionych na nieruchomościach, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 1, art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 497), dalej u.s.u.s., umorzył postępowanie wszczęte na wniosek z 14 sierpnia 2024 r. w sprawie wydania decyzji administracyjnej o wygaśnięciu należności zabezpieczonych hipoteką i umorzeniu przedawnionych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką z powodu bezprzedmiotowości oraz wydania oświadczenia o wyrażeniu zgody na wykreślenie hipotek. Decyzja zawierała pouczenie o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji lub jeżeli strona nie chce skorzystać z powyższego prawa o prawie do złożenia skargi do WSA w Łodzi za pośrednictwem organu terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji. Na powyższą decyzję pełnomocnik skarżącej wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w której zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 8, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o odrzucenie skargi na decyzję z 16 września 2024 r., ponieważ od powyższej decyzji nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, właściwym trybem jest odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Decyzja o umorzeniu postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania wydana na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. nie jest decyzją wymienioną w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., tego typu sprawy są rozpoznawane przez sądy powszechne. Z powyższych względów ZUS wniósł o odrzucenie niniejszej skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Zgodnie z treścią art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne, 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.). Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i wówczas stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd administracyjny bada w pierwszej kolejności jej dopuszczalność. Jednym zaś z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której ona dotyczy w kognicji sądu administracyjnego. Stosownie bowiem do treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego skarga podlega odrzuceniu. Przedmiotem niniejszej skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 września 2024 r. o umorzeniu postępowania w sprawie wydania decyzji o wygaśnięciu należności zabezpieczonych hipoteką i umorzeniu przedawnionych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką z powodu bezprzedmiotowości oraz wydania oświadczenia o wyrażeniu zgody na wykreślenie hipotek. Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1568), dalej k.p.c., Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). W myśl art. 476 § 2 pkt 2 k.p.c., przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczących: 1) ubezpieczeń społecznych; 2) emerytur i rent; 3) uchylony; 4) innych świadczeń należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; 5) świadczeń odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą wojskową albo służbą w Policji, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służbie Celno-Skarbowej, Państwowej Straży Pożarnej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Ochrony Państwa, Służbie Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego oraz Centralnym Biurze Antykorupcyjnym. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności lub od decyzji wydanej przez ten zespół, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (art. 476 § 3 k.p.c.). Stosownie do treści art. 476 § 4 k.p.c., przez organy rentowe rozumie się: 1) jednostki organizacyjne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, właściwe do wydawania decyzji w sprawach świadczeń, 2) (uchylony), 3) wojskowe organy emerytalne oraz organy emerytalne resortów spraw wewnętrznych i sprawiedliwości, a także inne organy wojskowe i organy resortów spraw wewnętrznych i sprawiedliwości - właściwe do wydawania decyzji w sprawach, o których mowa w § 2, a także Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Zgodnie z art. 4778 § 1 k.p.c., do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. W sprawach tych wyłączona jest właściwość sądów administracyjnych i nie przysługuje na nie skarga sądowoadministracyjna. Wyjątkiem od powyższej reguły są decyzje wskazane w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., tj. przyznające lub odmawiające świadczenia w drodze wyjątku, decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz decyzje w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru. Od tego rodzaju decyzji nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, ale prawo wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Wówczas do tego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji określone w Kodeksie postępowania administracyjnego i sprawy te podlegają zaskarżeniu do sądów administracyjnych. Sprawa, w której przedmiotem zaskarżenia jest decyzja organu rentowego w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania decyzji o wygaśnięciu należności zabezpieczonych hipoteką i umorzeniu przedawnionych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką z powodu bezprzedmiotowości jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych, do rozpoznania której właściwy jest sąd powszechny. Zarówno ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, jak i żadne inne przepisy szczególne nie przewidują kontroli sądowoadministracyjnej w tego rodzaju sprawach. Na marginesie powyższych rozważań wskazać należy, że po wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką i odmowie dokonania przez wierzyciela czynności umożliwiającej wykreślenie hipoteki, dłużnik może domagać się wykreślenia wpisu w drodze powództwa (art. 10 w zw. z art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Roszczenie o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym nie ma charakteru sprawy z zakresu administracji publicznej, należy do spraw o charakterze cywilnoprawnym. Wierzyciel hipoteczny występuje w takiej sprawie, jako strona postępowania wieczystoksięgowego, pozbawiona atrybutów władczych. Cywilnoprawny tryb wykreślenia wpisu hipoteki z księgi wieczystej wyklucza zatem przyjęcie, że złożenie lub odmowa złożenia wniosku o wykreślenie hipoteki przez organ rentowy wymaga od tego organu podjęcia rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej, czy też wydania innego aktu administracyjnego. Wniosek dłużnika o wystąpienie przez organ rentowy z żądaniem wykreślenia hipoteki nie wszczyna bowiem postępowania administracyjnego, które podlega załatwieniu w drodze władczego jednostronnego rozstrzygnięcia organu w formie decyzji administracyjnej. W konsekwencji, brak jest zdaniem sądu podstaw do przyjęcia, aby załatwienie sprawy wykreślenia wpisu hipoteki z księgi wieczystej miało nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, postanowienia lub innego aktu, czy czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Żądana przez skarżącą czynność ma charakter cywilnoprawny, a uprawniony do orzekania w sprawach o wpis i wykreślenie hipoteki w księdze wieczystej jest właściwy sąd rejonowy. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 112 k.p.a., błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Istotą regulacji art. 112 k.p.a. jest zapewnienie ochrony interesu strony postępowania administracyjnego, która zastosowała się do błędnego pouczenia organu. W przypadku zatem, gdy strona dokonała nieprawidłowej w danym stanie faktycznym czynności procesowej, stosując się do błędnego pouczenia organu, to fakt ten nie wpływa na bieg terminu do wniesienia danego środka odwoławczego, lecz może stanowić podstawę do przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., odrzucił skargę. R.T-M.