III SA/Łd 918/24
WyrokWSA w Łodzi2025-05-13
Skład orzekający: Teresa Rutkowska, Ewa Alberciak, Anna Dębowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania płatności ekologicznych do działek rolnych sklasyfikowanych jako trwałe użytki zielone, mimo deklaracji wnioskodawcy o ich przeznaczeniu na uprawy paszowe na gruntach ornych, jest zgodna z prawem, zwłaszcza w kontekście definicji trwałych użytków zielonych i zasad składania wniosków o płatności?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy prawidłowo odmówiły przyznania płatności ekologicznych do działek rolnych sklasyfikowanych jako trwałe użytki zielone, mimo deklaracji wnioskodawcy o ich przeznaczeniu na uprawy paszowe na gruntach ornych. Kluczowe było ustalenie, że nieprzerwane deklarowanie przez wnioskodawcę przez okres co najmniej pięciu lat traw lub innych zielnych roślin pastewnych na tych działkach spowodowało ich przekształcenie w trwałe użytki zielone zgodnie z definicją ustawową, co wykluczało przyznanie płatności w ramach pakietu dla gruntów ornych. Sąd podkreślił, że wnioskodawca ponosi odpowiedzialność za rzetelność danych we wniosku i brak wiedzy lub staranności nie stanowi podstawy do uznania nadzwyczajnych okoliczności.Stan faktyczny
Rolnik złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznych na rok 2023, deklarując m.in. pakiet 'Uprawy paszowe na gruntach ornych'. Organy administracji stwierdziły, że część zadeklarowanych działek, mimo przeznaczenia na uprawy paszowe na gruntach ornych, w rzeczywistości stanowi trwałe użytki zielone ze względu na wieloletnią uprawę traw. W konsekwencji odmówiono przyznania płatności do tych działek i nałożono kary. Rolnik odwołał się, zarzucając m.in. brak świadomości zmiany definicji trwałych użytków zielonych i błędy organów. Sąd administracyjny oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 13 maja 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia WSA Anna Dębowska, po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. W. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 1 października 2024 roku nr 392/2024 w przedmiocie przyznania płatności ekologicznych na rok 2023 oddala skargę.
Decyzją z 1 października 2024 r. nr 392/2024, wydaną na podstawie m.in. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572), art. 2 pkt 29, art. 15 ust. 1 pkt 1, art. 16, art. 17, art. 48 ust. 1 pkt 1 lit. h), art. 65 ust. 1 i 2, art. 66 ust. 1, 2 i 3, art. 100 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. poz. 412 ze zm.) - dalej ustawa o Planie Strategicznym, § 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 10 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty podstawowego wsparcia dochodów, płatności redystrybucyjnej, płatności dla młodych rolników, płatności związanych z produkcją do powierzchni upraw i płatności związanych z produkcją do zwierząt i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2023 roku poz. 482) - dalej rozporządzenie w sprawie płatności bezpośrednich, § 2, § 3 ust. 1, 2 i 3, § 4 ust. 1, § 5 ust. 1, 2 i 3, § 6 ust. 1, § 8 ust. 3, § 9 ust. 1, § 10 pkt 1 i 2, § 11 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 4 pkt 1 i ust. 5, § 13, § 14, § 15 ust. 1, § 16 ust. 1 i 2, § 17, § 19 ust. 1, 2, 7 i 8, § 30 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności ekologicznych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. poz. 791 ze zm.) - dalej rozporządzenie ekologiczne, art. 3 ust. 1, art. 59 ust. 5, art. 72 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 (Dz. Urz. UE. L. 435 z 6 grudnia 2021, str. 187) - dalej rozporządzenie 2021/2116", art. 2 rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) 2022/1172 z dnia 4 maja 2022 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli we wspólnej polityce rolnej oraz stosowania i obliczania wysokości kar administracyjnych w związku z warunkowością (Dz. Urz. UE L 183 z 8 lipca 2022 r. str. 12) - dalej rozporządzenie 2022/1172 - po rozpatrzeniu odwołania B. W. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z 29 maja 2024 r. nr 0093-2024-005911 wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Skierniewicach w sprawie przyznania płatności ekologicznych na rok 2023.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
25 czerwca 2023 r. B. W. za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2023. We wniosku strona ubiegała się m.in. o przyznanie płatności ekologicznych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 deklarując do wybranych pakietów: Pakiet 1. Uprawy rolnicze, Pakiet 7. Uprawy paszowe na gruntach ornych, działki rolne wskazane w szczegółowo w decyzji. 27 czerwca 2023 roku wnioskodawczyni złożyła za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus zmianę do wniosku o przyznanie płatności na rok 2023. Natomiast 20 lipca 2023 r. strona za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus złożyła kolejną zmianę wniosku o przyznanie płatności na rok 2023, na podstawie której dokonała wycofania z płatności ekologicznych działek rolnych: AN o powierzchni 1,22 ha, AO o powierzchni 0,31 ha, AP o powierzchni 0,33 ha, AR o powierzchni 0,32 ha zadeklarowanych w ramach pakietu 7: Uprawy paszowe na gruntach ornych. 7 sierpnia 2023 r. strona za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus złożyła wymagane kopie stron planu działalności ekologicznej. 30 listopada 2023 r. sporządzono wykaz, w którym jednostka certyfikująca C. Sp. z o.o. zamieściła dane na temat produkcji roślinnej prowadzonej przez B. W. . 17 kwietnia 2024 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Skierniewicach zwrócił się do C. Sp. z o.o. o wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy danymi zawartymi we wniosku o przyznanie płatności a zamieszczonymi w wykazie z dnia 30 listopada 2023 r. w zakresie potwierdzenia prowadzenia produkcji w systemie ekologicznym na działce rolnej AE o powierzchni 1,11 ha z uprawą mieszanka wieloletnia traw zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o nr [...].. W piśmie z dnia 17 maja 2024 r. C. Sp. z o.o. wyjaśniła stwierdzone rozbieżności i przekazała zaktualizowany wykaz o prowadzonej przez stronę produkcję w systemie rolnictwa ekologicznego.
W wyniku przeprowadzonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Skierniewicach 29 maja 2024 r. wydał decyzję w sprawie przyznania płatności ekologicznych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, na mocy której: I. przyznał wnioskodawczyni płatności ekologiczne na rok 2023 w łącznej wysokości 7 152,57 zł, w tym: 1. wariant: 1.1 Uprawy rolnicze w okresie konwersji w wysokości 6 934,46 zł, 2. wariant: 8.1 Trwałe użytki zielone w okresie konwersji w wysokości 218,11 zł, w tym kwotę przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu gospodarstwa ekologicznego na rok 2023 w łącznej wysokości 900,00 zł; II. odmówił wnioskodawczyni przyznania płatności ekologicznych na rok 2023 do działek zadeklarowanych w ramach: wariantu: 7.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji i nałożył karę w wysokości 4 684,68 zł, która będzie potrącana z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w roku, w którym została nałożona, oraz przez kolejne 3 lata kalendarzowe, 2. wariantu: 7.2 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji i nałożył karę w wysokości 15 701,76 zł, która będzie potrącana z płatności realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) lub Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy w roku, w którym została nałożona, oraz przez kolejne 3 lata kalendarzowe; III. ustalił obszar gruntów objęły zobowiązaniem ekologicznym stanowiący powierzchnię: 1. zobowiązanie do gruntów ornych podjęte w dniu 15 marca 2023 r. na powierzchnię równą 8,19 ha, 2. zobowiązanie do trwałych użytków zielonych podjęte w dniu 15 marca 2023 r. na powierzchnię 0,17 ha.
W odwołaniu wnioskodawczyni zakwestionowała ustalenia dotyczące odmowy przyznania płatności do działek zadeklarowanych w ramach wariantu 7.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji i wariantu 7.2 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji oraz nałożonych kar w wysokościach 4 684,68 zł i 15 701,76 zł. Strona wskazała, że przy ustalaniu powierzchni upraw nie uwzględniono wyników kontroli przeprowadzonej przez Jednostkę Certyfikującą, która potwierdziła w raporcie z czynności kontrolnych, że na wskazanych gruntach występuje uprawa traw wieloletnich i stanowią grunty orne. Podczas kontroli administracyjnej stwierdzono, że zadeklarowała wariant 7. Uprawy paszowe na gruntach ornych na działkach, które są sklasyfikowane jako trwałe użytki zielone. Podstawą klasyfikacji gruntów była definicja trwałego użytku zielonego zawarta w art. 2 pkt 29 ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, w sytuacji gdy wskazana ustawa weszła w życie 15 marca 2023 r., a zgodnie z art. 167 jej zapisów nie stosuje się do postępowań rozpoczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, zakończonych ostateczną decyzją na podstawie dotychczasowych przepisów, które zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Niejasna jest dla strony analiza deklaracji we wniosku o przyznanie płatności za trawy i inne pastewne rośliny zielone w latach 2013 i 2014, skoro zgodnie z wydaną decyzją, po zakończeniu zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznego i ekologicznego w ramach PROW 2014-2020, grunt nie jest z urzędu klasyfikowany jako trwały użytek zielony na mocy art. 4 ust. 3 lit. c rozporządzenia 2021/2115. W decyzji strona nie znalazła podstawy prawnej, która pozwoliłaby na tak daleko idącą analizę jej deklaracji sprzed dziesięciu lat, gdy zarówno definicja trwałego użytku zielonego, jak i sposób gospodarowania, różniły się w stosunku do obecnego stanu prawnego. Dodatkowo strona podniosła, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 kwietnia 2023 r., w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 3 ust. 1 pkt 7 na gruntach ornych, na których jest uprawiana mieszanka wieloletnia traw albo mieszanka wieloletnia traw z bobowatymi drobnonasiennymi, rolnik może zastąpić ten pakiet pakietem wymienionym w § 3 ust. 1 pkt 8, jeżeli grunty te stały się trwałymi użytkami zielonymi. Ponadto przepisy umożliwiają zastąpienie pakietu 7 lub pakietu 9 pakietem 8, w przypadku gdy w trakcie realizacji pakietu grunty orne, na których jest uprawiana mieszanka wieloletnia traw albo mieszanka wieloletnia traw z bobowatymi drobnonasiennymi, stały się trwałymi użytkami zielonymi, a także umożliwiają uwzględnienie trwałych użytków zielonych w ramach pakietów wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 8 i pkt 9 do powierzchni stanowiącej nie więcej niż 20% użytków rolnych objętych zobowiązaniem ekologicznym w ramach tych pakietów. Strona podniosła, że warstwa trwałego użytku zielonego została nałożona przez organ już w 2022 r., co potwierdza sam organ w wydanej przez siebie decyzji. Zdaniem strony organ miał świadomość popełnionego błędu już we wniosku o przyznanie płatności za 2022 rok, a mimo to nie wezwał strony do wyjaśnień ani nie wskazał błędu w wydanych przez siebie decyzjach za 2022 r. Gdyby ARiMR poinformowała o nieprawidłowościach wykrytych w ramach kontroli administracyjnych, mogłaby złożyć zmianę do wniosku o przyznanie płatności w ustawowym terminie, tj. do dnia 16 października 2023 r.
Zaskarżoną decyzją z dnia 1 października 2024 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwołał się do treści § 2, § 3, § 4, § 5 ust. 1, 2, 3, § 8, § 9, § 10, § 11, § 13, § 14, § 15, § 16, § 17, § 19, § 30, § 45 rozporządzenia ekologicznego. Ponadto organ wyjaśnił, że narzędziem służącym weryfikacji podanych przez stronę w treści wniosku informacji są kontrole administracyjne i kontrole na miejscu. Strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności ekologicznych na rok 2023 w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 do następujących pakietów:
1. pakiet 1. Uprawy rolnicze na powierzchni 3,58 ha;
2. pakiet 7. Uprawy paszowe na gruntach ornych na powierzchni 17,91 ha;
3. pakiet 8. Trwałe użytki zielone na powierzchni 0,17 ha.
Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji na wstępie dokonał weryfikacji zadeklarowanych działek rolnych w ramach pakietu 7. Uprawy paszowe na gruntach ornych pod kątem kwalifikacji do poszczególnych wariantów. W odniesieniu do działek rolnych: A, AB, AD, AE, AJ, AL, B, F, G, I, M, Q, S, U ustalono, że została wypłacona płatność wynikająca z rozporządzeń wskazanych w § 14 rozporządzenia ekologicznego i zakwalifikowano je do wariantu 7.2 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji. Dla pozostałych działek rolnych, tj.: AH, O, AM, E, J, X płatność wynikająca z rozporządzeń wymienionych w § 14 rozporządzenia ekologicznego nie została wypłacona, dlatego też przypisano dla nich wariant 7.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji. Następnie uzasadniając odmowę przyznania płatności ekologicznych do wariantu 7.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji i wariantu 7.2 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji organ I instancji wskazał, że dla wariantu 7.1 ustalono, że powierzchnia deklarowana kwalifikowana we wniosku o przyznanie płatności ekologicznych wyniosła 3,43 ha. Powierzchnia stwierdzona w ramach Wariantu 7.1 wyniosła 0,57 ha. Organ wyjaśnił, że powierzchnia ta została ustalona w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/2116. Przy ustalaniu tej powierzchni, uwzględniono również wyniki potwierdzone przez Jednostkę Certyfikującą.
Organ wyjaśnił, że podczas kontroli administracyjnej stwierdzono, że rolnik zadeklarował do Wariantu: 7.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji działki, które są sklasyfikowane jako trwale użytki zielone. Błąd dotyczył:
• Działki AM z uprawą "mieszanka wieloletnia traw " zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze [...] na powierzchni 2,04 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
• Działki E z uprawą "mieszanka wieloletnia traw" zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze [...] na powierzchni 0,30 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
• Działki J z uprawą "mieszanka wieloletnia traw" zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze [...]na powierzchni 0,14 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
• Działki X z uprawą "mieszanka wieloletnia traw" zadeklarowanej na działkach ewidencyjnych o numerach [...],[...]na powierzchni 0,38 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
Organ powołał treść § 10 pkt 1 rozporządzenia ekologicznego i stwierdził, że z paragrafu tego wynika, że płatność w Pakiecie 7 przysługuje, jeżeli będzie on realizowany na gruntach ornych. Ponadto organ wskazał definicję trwałego użytku zielonego przywołując treść art. 2 pkt 29 ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 i stwierdził, że nieprzerwane deklarowanie we wniosku o przyznanie płatności traw lub innych pastewnych roślin zielnych przez okres 5 lat powoduje przekształcenie tego obszaru w trwały użytek zielony (tzw. TUZ). Z analizy deklaracji działek AM ([...]), E ([...]), J ([...]), X ([...],[...]) wynika, że w przeciągu ostatnich 5 lat lub dłużej, rolnik deklarował na nich: trawy na gruntach ornych, mieszankę wieloletnią traw, trawę jednoroczną lub TUZ. Warstwa referencyjna TUZ dla wyżej wymienionych działek została nałożona w 2022 r., więc w dniu 26 czerwca 2023 r., tj. w dniu składania wniosku, było udostępniona rolnikowi za pomocą aplikacji eWniosekPlus. Łączna powierzchnia obszaru wykluczonego z płatności wynosi zatem 2,86 ha. Wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych we wniosku do płatności do Wariantu: 7.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji a powierzchnią stwierdzoną wynosi 100 %. Stanowiło to podstawę odmowy przyznania płatności do wariantu 7.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji.
Ponadto organ stwierdził, że w przypadku Wariant: 7.2 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji powierzchnia deklarowana kwalifikowana we wniosku o przyznanie płatności ekologicznych w ramach Wariantu 7.2 wyniosła 14,48 ha. Powierzchnia stwierdzona wyniosła 4,04 ha. Podczas kontroli administracyjnej niniejszej sprawy stwierdzono, że rolnik zadeklarował do Wariantu 7.2 działki, które są sklasyfikowane jako trwałe użytki zielone. Błąd dotyczył:
• Działki A z uprawą "mieszanka wieloletnia traw" zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze [...] na powierzchni 0,35 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
• Działki AB z uprawą "mieszanka wieloletnia traw" zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze [...]na powierzchni 1,02 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
• Działki AD z uprawą "mieszanka wieloletnia traw" zadeklarowanej na działkach ewidencyjnych o numerach [...],[...]na powierzchni 0,50 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
• Działki AE z uprawą " mieszanka wieloletnia traw " zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze [...]na powierzchni 1,11 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
• Działki AL z uprawą "mieszanka wieloletnia traw " zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze [...]na powierzchni 0,80 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
• Działki B z uprawą "mieszanka wieloletnia traw" zadeklarowanej na działkach ewidencyjnych o numerach [...],[...],[...]na powierzchni 0,36 ha jako grunt orny, a stwierdzono na powierzchni 0,15 TUZ.
• Działki F z uprawą "mieszanka wieloletnia traw" zadeklarowanej na działkach ewidencyjnych o numerach [...],[...]na powierzchni 0,97 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
• Działki G z uprawą "mieszanka wieloletnia traw " zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze [...]na powierzchni 0,66 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
• Działki I z uprawą "mieszanka wieloletnia traw" zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze [...]na powierzchni 1,10 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
• Działki M z uprawą "mieszanka wieloletnia traw" zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze [...]na powierzchni 0,13 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
• Działki Q z uprawą "mieszanka wieloletnia traw" zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze [...]na powierzchni 0,94 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
• Działki S z uprawą "mieszanka wieloletnia traw" zadeklarowanej na działce ewidencyjnej o numerze [...]na powierzchni 1,51 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
• Działki U z uprawą "mieszanka wieloletnia traw" zadeklarowanej na działkach ewidencyjnych o numerach [...],[...]na powierzchni 1,54 ha jako grunt orny, a stwierdzono na całej powierzchni TUZ.
Organ wskazał, że z analizy deklaracji działki F wynika, że przez ponad 5 lat, rolnik deklarował na nich: trawy na gruntach ornych. Warstwa referencyjna TUZ dla wyżej wymienionej działki została nałożona dla działki referencyjnej [...] w 2022 roku, a dla [...]w 2020 roku, więc w dniu 26 czerwca 2023 r., tj. w dniu składania wniosku była udostępniona rolnikowi za pomocą aplikacji eWniosekPlus. Nie dotyczy to jednak przypadku, gdy rolnicy realizują zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne (PROW 2014-2020) lub zobowiązanie ekologiczne (PROW 2014-2020) z uprawą traw na gruntach ornych lub innych pastewnych roślin zielnych (w tym również traw wieloletnich lub mieszanek traw wieloletnich z bobowatymi drobnonasiennymi), gdyż po upływie okresu zobowiązania grunt ten nie jest z urzędu klasyfikowany jako trwały użytek zielony na mocy art. 4 ust. 3 lit. e) rozporządzenia 2021/2115, i w tym przypadku rolnik podejmuje decyzję o użytkowaniu tego gruntu, który może być użytkowany zarówno jako trwały użytek zielony, jak i grunt orny. Grunt, na którym nieprzerwanie przez okres 5 lat prowadzona była uprawa traw lub innych pastewnych roślin zielnych (w tym uprawa traw wieloletnich lub mieszanek traw wieloletnich z bobowatymi drobnonasiennymi), ulega zmianie z gruntu ornego na TUZ "z urzędu" (nałożenie warstwy MKO_TUZ), z wyjątkiem przypadku, gdy na gruncie takim realizowane było zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne (PROW 2014-2020) lub zobowiązanie ekologiczne (PROW 2014-2020). Niemniej jednak, od roku następującego po zakończeniu zobowiązań, obliczanie pięciu lat nie rozpoczynają się od zera. Trzeba wziąć pod uwagę sukcesję traw przed okresem zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020) lub zobowiązania ekologicznego (PROW 2014-2020), gdy grunt został sklasyfikowany jako trawy lub grunt ugorowany. Obliczanie pięciu lat, "zamrożone" za okres zobowiązania, są restartowane po jego ukończeniu.
Organ wyjaśnił, że z uwagi na fakt, że rolnik w latach 2014 - 2020 realizował zobowiązanie ekologiczne w latach 2015-2020 tych lat nie można zaliczyć do okresu 5 lat. W takim przypadku okres 5 lat jest liczony za lata 2022, 2021, 2020, 2014, 2013, tj. z pominięciem lat zobowiązania ekologicznego. Z analizy ww. lat wynika, że na działkach A ([...]), AD ([...],[...]), AE ([...]), AL ([...]), B ([...],[...],[...]), G ([...]), I ([...]), M ([...]), Q ([...]), S ([...]), U ([...],[...]) nieprzerwanie przez okres ponad 10 lat prowadzona była uprawa traw lub innych pastewnych roślin zielnych (w tym uprawa traw wieloletnich lub mieszanek traw wieloletnich z bobowatymi drobnonasiennymi), co spowodowało nałożenia warstwy TUZ na działki ewidencyjne, na których były zadeklarowane wskazane działki. Organ zaznaczył, że warstwa referencyjna TUZ dla wyżej wymienionych działek została nałożona w latach 2019-2022, więc w dniu 26 czerwca 2023 r., tj. w dniu składania wniosku była udostępniona rolnikowi za pomocą aplikacji eWniosek Plus. Organ podkreślił, że nawet zaoranie gruntu i obsianie go taką samą lub inną odmianą pastewnej rośliny zielnej nie ma wpływu na klasyfikację powierzchni jako trwałego użytku zielonego, czyli grunty takie nadal są trwałym użytkiem zielonym. Zatem deklaracja w ramach zobowiązania ekologicznego takiego gruntu, jako grunt orny nie jest właściwa i wiąże się z odmową płatności do upraw paszowych. Zatem łączna powierzchnia obszaru wykluczonego z płatności wynosi zatem 10,44 ha. Wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych we wniosku do płatności do Wariantu: 7.2 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji a powierzchnią stwierdzoną wynosi 100 %. Organ ponownie odwołał się do treści § 45 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2 rozporządzenia w sprawie płatności bezpośrednich w związku z § 30 rozporządzenia ekologicznego 2023-2027.
Dyrektor ARiMR zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie rozpatrzeniu podlegał pierwszoroczny wniosek o przyznanie płatności ekologicznych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, w którym strona zadeklarowała m.in. realizację pakietu 7. Uprawy paszowe na gruntach ornych na łącznej powierzchni 17,91 ha.
Organ II instancji wyjaśnił, że zarówno zgodnie z obowiązującą obecnie definicją trwałego użytku zielonego, jak i tą, która obowiązywała przed 15 marca 2023 r. trwałe użytki zielone to grunty wykorzystywane do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych, nie objęte płodozmianem przez okres co najmniej pięciu lat. Organ odwoławczy uznał więc, że wskazany przez organ I instancji sposób ustalenia okresu stanowiącego podstawę za uznanie przedmiotowych działek za trwałe użytki zielone jest prawidłowy.
Dyrektor zaznaczył, że strona składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2023 została poinformowana o zakwalifikowaniu spornych gruntów jako trwałych użytków zielonych, czego dowodem są print sceeny wniosku. Ponadto składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2023 strona oświadczyła, że znane jej są zasady przyznania płatności oraz pomocy finansowej, objętych wnioskiem o przyznanie płatności (część XII wniosku "Oświadczenia i zobowiązania"). Przyjąć zatem należy, iż strona miała wiedzę z zakresu wnioskowanego wsparcia.
Organ wyjaśnił, że wskazywany przez stronę przepis § 3 ust. 1 pkt 8 rozporządzenia ekologicznego określa jeden z możliwych do realizacji pakietów, tj. pakiet 8: Trwałe użytki zielone. Natomiast opisany przypadek zastąpienia pakietu 7 realizowanego na gruntach ornych, na których jest uprawiana mieszanka wieloletnia traw albo mieszanka wieloletnia traw z bobowatymi drobnonasiennymi, pakietem 8 został opisany w § 6 ust. 8 rozporządzenia ekologicznego. Jednakże z treści tego przepisu wynika, że zastąpienie ma miejsce wówczas, gdy zobowiązanie jest początkowo realizowane na gruntach ornych, które następnie stają się trwałymi użytkami zielonymi. W sprawie strony taki przypadek nie zachodzi, gdyż przedmiotowe grunty w chwili złożenia wniosku o przyznanie płatności stanowiły trwałe użytki zielone.
Organ podniósł, że z § 10 rozporządzenia ekologicznego również wynika, że płatność do pakietu 7 może być przyznana w sytuacji, gdy w trakcie jego realizacji grunty orne, na których jest uprawiana mieszanka wieloletnia traw albo mieszanka wieloletnia traw z bobowatymi drobnonasiennymi stały się trwałymi użytkami zielonymi. W niniejszej sprawie taki przypadek nie występuje, gdyż sporne grunty w chwili złożenia wniosku o przyznanie płatności stanowiły trwałe użytki zielone.
Organ odwołał się do treści art. 59 ust. 5 rozporządzenia 2021/2116 i wskazał, że przepis ten nie znajduje zastosowania w sprawie, gdyż w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających wystąpienie w gospodarstwie strony przypadków siły wyższej wymienionych w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/2116.
Wymieniony w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/2116 katalog zdarzeń, które mogą stanowić działanie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, ma charakter otwarty. Oznacza to możliwość uznania przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w wyniku indywidualnego rozpatrzenia sprawy innego zdarzenia za przypadek działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. W rozpatrywanej sprawie strona nie uprawdopodobniła wystąpienia żadnej okoliczności, którą można uznać za działanie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności. Z całą pewnością za taką okoliczność nie można uznać niedostateczny brak wiedzy strony na temat warunków i zasad przyznawania płatności, o które się ubiegała oraz brak zachowania należytej staranności przy sporządzaniu wniosku o przyznanie płatności.
Zdaniem organu w sprawie nie zaistniały także przesłanki wymienione w art. 59 ust. 5 lit b) i c) rozporządzenia 2021/2116. Organ podkreślił, że przekazując stronie za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus wstępnie przygotowany wniosek roboczy poinformował stronę o danych dotyczących zgłaszanych do płatności działek referencyjnych, a w szczególności o kwalifikacji występujących na nich użytków rolnych, różnicując je m.in. na grunty orne i trwałe użytki zielone. Gdyby strona zachowała należytą staranność w przygotowaniu wniosku o przyznanie płatności, do którego zobowiązana była do sporządzenia, przy udziale doradcy rolniczego, planu działalności ekologicznej, była w stanie zadeklarować sporne grunty do odpowiednich pakietów.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie:
1) przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i dowolną ocenę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, tj. nieuwzględnienia, że skarżąca nie była świadoma zmiany definicji trwałych użytków zielonych, braku reakcji organu I instancji, który mając świadomość nieprawidłowego złożenia wniosku nie wezwał skarżącej do złożenia wyjaśnień, wieloletniego wykonywania Programów ARIMR;
2) przepisów prawa materialnego mających wpływ na treść orzeczenia, tj.:
a) § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności ekologicznych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 z dnia 16 lipca 2024 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 1072), poprzez jego błędne niezastosowanie w sprawie o przyznanie płatności ekologicznych za 2023 r. w części dotyczącej ustalonej kary, a w decyzji w sprawie o przyznanie płatności ekologicznych za ten rok ustalono dla tego rolnika karę w wysokości, o której mowa w § 30 rozporządzenia zmienianego w § 1, Kierownik Biura Powiatowego ARIMR w Skierniewicach zmienia z urzędu decyzję w sprawie o przyznanie płatności ekologicznych za 2023 r. - w części dotyczącej ustalonej kary z
zastosowaniem § 6 ust. 8 rozporządzenia zmienianego w § 1 w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem oraz § 6 ust. 8a i 8b rozporządzenia zmienianego w § 1, b) art. 72 ust 1 i 2 ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 z dnia 8 lutego 2023 r. w zw. z art. 3 ust 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylenia rozporządzenia (EU) nr 1306/2013, przez jego błędnie niezastosowanie w przedmiotowej sprawie i nieuznanie, że skarżąca pozostawała w błędnym przeświadczeniu co do definicji gruntów zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności ekologicznych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 i nie była świadoma jej kwalifikacji przez ARIMR jako trwałe użytki zielone, co stanowiło przypadek nadzwyczajnych okoliczności.
Pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji I i II instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Łódzkiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łodzi z dnia 1 października 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Skierniewicach z dnia 29 maja 2024 r. w przedmiocie przyznania płatności ekologicznych na rok 2023.
Materialnoprawne przesłanki przyznawania zawnioskowanych płatności na rok 2023 r. określone zostały w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 412 ze zm. - dalej ustawa o Planie Strategicznym), rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności ekologicznych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2023 roku poz. 791 ze zm.).
Zgodnie z art. 41 ustawy o Planie Strategicznym płatności w ramach interwencji związanych ze środowiskiem, klimatem i innych zobowiązań w dziedzinie zarządzania, o których mowa w art. 69 lit. a rozporządzenia 2021/2115, są przyznawane w formie: 1) płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych; 2) płatności ekologicznych; 3) premii z tytułu zalesień, zadrzewień lub systemów rolno-leśnych.
Art. 43 ust. 1 ustawy stanowi, że płatności ekologiczne są przyznawane rolnikowi: 1) za realizację innych zobowiązań w dziedzinie zarządzania, o których mowa w art. 70 ust. 1 rozporządzenia 2021/2115, na użytkach rolnych, na których prowadzi produkcję ekologiczną w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 23 czerwca 2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 1235), zwanych dalej "zobowiązaniami ekologicznymi"; 2) jeżeli posiada nie mniej niż 1 ha użytków rolnych. Wskazany wyżej przepis art. 70 ust. 1 rozporządzenia 2021/2115 stanowi, że państwa członkowskie uwzględniają wśród interwencji przewidzianych w swoich planach strategicznych WPR zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatyczne i mogą w nich uwzględnić inne zobowiązania w dziedzinie zarządzania. Płatności na te zobowiązania przyznawane są na warunkach określonych w niniejszym artykule i doprecyzowanych w planach strategicznych WPR.
Płatności ekologiczne przyznaje się do użytków rolnych będących w posiadaniu rolnika, na których prowadzi produkcję ekologiczną w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 23 czerwca 2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej i realizuje zobowiązanie ekologiczne. Do przyznawania płatności ekologicznych przepisy art. 26 ust. 1 pkt 2 i 3 stosuje się odpowiednio (art. 43 ust. 2 ustawy). W decyzji w sprawie o przyznanie płatności ekologicznych ustala się również obszar gruntów objętych zobowiązaniem ekologicznym (art. 43 ust. 3 ustawy).
Zgodnie z § 1 rozporządzenia ekologicznego, rozporządzenie określa:
1) szczegółowe warunki i szczegółowy tryb przyznawania i wypłaty płatności ekologicznych, o których mowa w art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, zwanych dalej "płatnościami ekologicznymi", w tym: a) szczegółowe wymagania, jakie powinny spełniać wnioski o przyznanie płatności ekologicznych, b) szczegółowe warunki i tryb przyznawania płatności ekologicznych następcy prawnemu podmiotu ubiegającego się o przyznanie tych płatności lub przejmującemu grunty; 2) wysokość kar i sposób ich obliczania, z wyjątkiem kar administracyjnych; 3) stawki płatności ekologicznych.
Płatności ekologiczne przyznaje się rolnikowi, jeżeli:
1) realizuje inne zobowiązania w dziedzinie zarządzania, o których mowa w art. 70 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115, przez 5 lat na użytkach rolnych, na których prowadzi produkcję ekologiczną w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 23 czerwca 2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej (Dz. U. poz. 1370 oraz z 2023 r. poz. 412 i 588), zwane dalej "zobowiązaniem ekologicznym";
2) spełnia warunki przyznania płatności ekologicznych w ramach określonych pakietów wymienionych w rozporządzeniu (§ 2 rozporządzenia).
Natomiast w myśl § 5 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego: zobowiązanie ekologiczne obejmuje użytki rolne: 1) zadeklarowane we wniosku o przyznanie pierwszych płatności ekologicznych w ramach danego pakietu; 2) objęte obszarem zatwierdzonym. Zobowiązanie ekologiczne obejmuje użytki rolne, o których mowa w ust. 1, nawet w przypadku, gdy płatności ekologiczne w ramach pakietów wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 7 i 8 zostały przyznane do mniejszej powierzchni (§ 5 ust. 2). Rolnik realizuje zobowiązanie ekologiczne od dnia 15 marca roku, w którym złożył wniosek o przyznanie pierwszych płatności ekologicznych w ramach danego zobowiązania ekologicznego (§ 5 ust. 3).
Zgodnie z § 10 pkt 1 rozporządzenia ekologicznego płatności ekologiczne są przyznawane do:
1) gruntów ornych - w przypadku pakietów wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3, 5, 7 i 9, z tym że w przypadku gruntów ornych, na których jest prowadzona uprawa konopi włóknistych, płatności ekologiczne są przyznawane, jeżeli do tych gruntów ornych rolnik ubiega się o przyznanie płatności bezpośrednich, o których mowa w art. 20 pkt 1 ustawy o Planie Strategicznym, za ten sam rok, w odniesieniu do którego rolnik ubiega się o przyznanie płatności ekologicznych, i o ile są spełnione warunki przyznania płatności bezpośrednich do tych gruntów;
2) trwałych użytków zielonych - w przypadku:
a) pakietu wymienionego w § 3 ust. 1:
– pkt 8,
– pkt 9 do powierzchni stanowiącej nie więcej niż 20% użytków rolnych objętych zobowiązaniem ekologicznym w ramach tego pakietu,
b) pakietów wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 7 i 9, jeżeli w trakcie realizacji tego pakietu grunty orne, na których jest uprawiana mieszanka wieloletnia traw albo mieszanka wieloletnia traw z bobowatymi drobnonasiennymi, stały się trwałymi użytkami zielonymi.
Jednocześnie wskazać należy, że stosownie do treści § 17 ust. 1 pkt 1-4 wniosek o przyznanie płatności ekologicznych, poza elementami podania określonymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem adresu, zawiera: oświadczenie o: a) działkach referencyjnych, b) sposobie użytkowania działek referencyjnych w ramach zobowiązania ekologicznego, zawierające w szczególności wskazanie: – pakietu realizowanego na danej działce referencyjnej zadeklarowanej do płatności ekologicznych oraz – uprawy lub gatunku rośliny uprawnej, wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, uprawianych na danej działce referencyjnej zadeklarowanej do płatności ekologicznych - w przypadku pakietów wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-7 i 9; oświadczenia oraz informacje, jakie powinny być zawarte we wniosku o przyznanie podstawowego wsparcia dochodów do celów zrównoważoności, o którym mowa w art. 16 ust. 2 lit. a rozporządzenia 2021/2115, wskazane w przepisach ustawy o Planie Strategicznym lub w przepisach wydanych na podstawie art. 70 ust. 1 ustawy o Planie Strategicznym, niewymienione w pkt 1; oświadczenia i zobowiązania rolnika związane z realizacją zobowiązania ekologicznego; informację o załącznikach dołączonych do wniosku.
W myśl § 19 ust. 1 rozporządzenia rolnik wskazuje na działkach referencyjnych deklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ekologicznych powierzchnie, na których realizuje poszczególne pakiety.
Zgodnie z § 30 rozporządzenia ekologicznego w przypadku gdy rolnik ubiega się o przyznanie płatności ekologicznych w ramach danego zobowiązania ekologicznego do powierzchni gruntów, która przekracza obszar zatwierdzony, powierzchnię obszaru zatwierdzonego do tej płatności służącą do ustalenia wysokości tej płatności oraz wysokość kary ustala się w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 70 ust. 1 ustawy o Planie Strategicznym dotyczących przyznawania pomocy, o której mowa w art. 20 pkt 1 lit. a-d ustawy o Planie Strategicznym.
Konsekwencje zawyżenia (przedeklarowania) powierzchni uprawnionej do płatności obszarowej reguluje § 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty podstawowego wsparcia dochodów, płatności redystrybucyjnej, płatności dla młodych rolników, płatności związanych z produkcją do powierzchni upraw i płatności związanych z produkcją do zwierząt, płatności dla małych gospodarstw i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Zgodnie z § 45 ust. 1 ww. rozporządzenia, w przypadku gdy różnica między powierzchnią gruntów, do których rolnik ubiega się o przyznanie danej płatności obszarowej, a obszarem zatwierdzonym do tej płatności wynosi:
1) nie mniej niż 3% i nie więcej niż 20% powierzchni obszaru zatwierdzonego do tej płatności i jest większa niż 0,1 ha, za powierzchnię obszaru zatwierdzonego do tej płatności służącą do ustalenia wysokości tej płatności uznaje się powierzchnię obszaru zatwierdzonego do tej płatności pomniejszoną o dwukrotność tej różnicy;
2) więcej niż 20% i nie więcej niż 50% powierzchni obszaru zatwierdzonego do tej płatności, odmawia się przyznania płatności;
3) więcej niż 50% powierzchni obszaru zatwierdzonego do tej płatności, odmawia się przyznania płatności.
Zgodnie z art. 68 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 2021/2116, system identyfikacji działek rolnych stanowi system informacji geograficznej ustanowiony i regularnie aktualizowany przez państwa członkowskie na podstawie ortoobrazów lotniczych lub satelitarnych przy zastosowaniu jednolitego standardu gwarantującego dokładność co najmniej równą dokładności kartografii w skali 1:5 000.
Powyższe przepisy regulują kwestie związane ze składaniem wniosków przez beneficjentów płatności ekologicznych, w tym elementy wniosku, tj. powierzchnię, w stosunku do której wnioskodawca ubiega się o przyznanie płatności, rodzaj realizowanego na danym gruncie pakietu lub wariantu oraz zobowiązanie do przestrzegania norm i wymogów określonych w przepisach regulujących zasady przyznawania płatności ekologicznych.
Organ administracji ma natomiast uprawnienia do weryfikacji danych podanych przez stronę we wniosku. Organy zobowiązane są do ustalania powierzchni kwalifikującej się do przyznania płatności. Dla ustalenia prawa do otrzymania płatności podstawowe znaczenie ma bowiem rzeczywisty obszar gruntu rolnego, na którym prowadzona jest określona działalność rolnicza (uprawa). Zgodnie z art. 100 ust. 1 ustawy o Planie Strategicznym kontrole administracyjne i kontrole na miejscu są przeprowadzane w zakresie przestrzegania przepisów prawa powszechnie obowiązującego, w tym przepisów dotyczących udzielania zamówień publicznych, spełniania warunków przyznania i wypłaty pomocy i pomocy technicznej oraz zobowiązań związanych z przyznaną pomocą i pomocą techniczną określonych w postanowieniach Planu, wytycznych instytucji zarządzającej, regulaminie naboru wniosków o przyznanie pomocy oraz umowie o przyznaniu pomocy i pomocy technicznej albo decyzji o przyznaniu pomocy. Przy czym, jak stanowi art. 100 ust. 2 ustawy o Planie Strategicznym, kontrole administracyjne są przeprowadzane w odniesieniu do wszystkich wniosków o przyznanie pomocy i pomocy technicznej oraz wniosków o płatność. Zgodnie z art. 100 ust. 3 ustawy kontrole administracyjne wniosków o przyznanie pomocy i pomocy technicznej oraz wniosków o płatność obejmują elementy, których sprawdzenie jest niezbędne w celu przyznania i wypłaty pomocy i pomocy technicznej, a których kontrola jest uzasadniona i możliwa w ramach kontroli administracyjnych, i mogą obejmować w szczególności weryfikację: 1) poprawności i kompletności informacji podanych w tych wnioskach; 2) terminowości złożenia tych wniosków; 3) zgodności z warunkami przyznania i wypłaty pomocy i pomocy technicznej; 4) kwalifikowalności kosztów; 5) racjonalności kosztów; 6) prawidłowości poniesionych kosztów i dokonanych płatności; 7) zrealizowania zobowiązań związanych z przyznaną pomocą i pomocą techniczną. Ustawodawca wskazał również, iż kontrola na miejscu ma na celu sprawdzenie, czy realizacja operacji jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa powszechnie obowiązującego lub czy zostały spełnione warunki przyznania lub wypłaty pomocy lub pomocy technicznej, lub czy są realizowane lub zostały zrealizowane zobowiązania związane z przyznaną pomocą lub pomocą techniczną, które mogą być sprawdzone podczas kontroli na miejscu i nie były przedmiotem kontroli administracyjnej (art. 100 ust. 4 ustawy o Planie Strategicznym).
W świetle powyższego nie może być wątpliwości co do tego, że zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności powierzchnia działek rolnych jest zgodnie z przepisami weryfikowana przez organ w drodze kontroli administracyjnej, która może być uzupełniana przez kontrolę na miejscu. Określenie powierzchni referencyjnej odbywa się na podstawie dostępnych w systemie informatycznym organu możliwie aktualnych zdjęć lotniczych poszczególnych działek, na których można prowadzić wiarygodne pomiary powierzchni i odległości tzw. ortofotomap cyfrowych, informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków oraz informacji z wniosków o przyznanie płatności. Nie budzi przy tym wątpliwości, że ubiegający się o płatności za dany rok jest zobowiązany do podawania danych aktualnych, tj. m.in. korygowania proponowanych we wniosku spersonalizowanym wartości maksymalnego kwalifikowanego obszaru, jeżeli wobec wcześniejszych lat zaszły jakieś zmiany. Bez względu na ten obowiązek, ustalenie przez organy ARiMR powierzchni uprawnionych do płatności odbywa się w oparciu o możliwie aktualne źródła danych.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności ekologicznych na rok 2023 w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 do następujących pakietów: 1) pakiet 1. Uprawy rolnicze na powierzchni 3,58 ha; 2) pakiet 7. Uprawy paszowe na gruntach ornych na powierzchni 17,91 ha; 3) pakiet 8. Trwałe użytki zielone na powierzchni 0,17 ha.
Podczas kontroli administracyjnej organ dokonał weryfikacji zadeklarowanych działek rolnych w ramach pakietu 7. Uprawy paszowe na gruntach ornych pod kątem kwalifikacji do poszczególnych wariantów, z uwzględnieniem § 14 rozporządzenia ekologicznego. Zgodnie z ww. paragrafem wysokość płatności ekologicznych przyznawanych do gruntów w okresie konwersji, na których rolnik realizuje pakiet wymieniony w § 3 ust. 1 pkt 1-8, a do których została mu przyznana pomoc finansowa na podstawie: 1) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. poz. 1809, z późn. zm. 33 ) lub 2)
rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. poz. 262, z późn. zm. 34 ), lub 3) rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. poz. 361, z późn. zm. 35 ), lub 4) rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r. poz. 1784, z późn. zm. 36 ) - ustala się z uwzględnieniem stawek płatności określonych dla tych pakietów, odnoszących się do gruntów z zakończonym okresem konwersji.
Organ ustalił, że płatność wynikająca z rozporządzeń wskazanych w § 14 rozporządzenia ekologicznego w odniesieniu do działek rolnych: A, AB, AD, AE, AJ, AL, B, F, G, I, M, Q, S, U została wypłacona i zakwalifikował je do wariantu 7.2 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji.
Jednocześnie organ administracji ustalił, że dla pozostałych działek rolnych, tj.: AH, O, AM, E, J, X płatność wynikająca z rozporządzeń wymienionych w § 14 rozporządzenia ekologicznego nie została wypłacona, dlatego też przypisano dla nich wariant 7.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji.
Ponadto organ stwierdził, że powierzchnia deklarowana kwalifikowana we wniosku o przyznanie płatności ekologicznych do wariantu 7.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji wyniosła 3,43 ha. Natomiast powierzchnia stwierdzona w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/2116, w ramach Wariant: 7.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji wyniosła 0,57 ha. Zgodnie z § 11 ust. 3 rozporządzenia ekologicznego, przy ustalaniu wysokości płatności ekologicznych uwzględnia się powierzchnię gruntów objętych zobowiązaniem ekologicznym położonych na danej działce referencyjnej, nie większą jednak niż maksymalny kwalifikujący się obszar, o którym mowa w art. 2 ust. 7 lit. a rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/1172. Organ uwzględnił także wyniki potwierdzone przez Jednostkę Certyfikującą.
Dokonane przez organ ustalenia podczas kontroli administracyjnej wykazały, że skarżąca zadeklarował do Wariantu: 7.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji działki, które są sklasyfikowane jako trwale użytki zielone.
W ocenie Sądu, powyższe ustalenia prawidłowo doprowadziły organ do wniosku, że zgodnie z powołany powyżej § 10 pkt 1 rozporządzenia ekologicznego płatność w Pakiecie 7 przysługuje, jeżeli będzie on realizowany na gruntach ornych. Ponadto organ prawidłowo odwołał się do definicji trwałego użytku zielonego zawartej w art. 2 pkt 29 ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, zgodnie z którym trwałym użytkiem zielonym są grunty, które są wykorzystywane do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych rozsiewających się naturalnie (samosiewnych) lub uprawianych (wysiewanych) i które nie były objęte zmianowaniem upraw przez co najmniej pięć lat, przy czym zaoranie, uprawa lub wysiew innego gatunku należącego do traw lub innych zielnych roślin pastewnych po uprawie lub zaoraniu nie powoduje zmiany klasyfikacji danego obszaru jako trwałego użytku zielonego.
Wobec powyższej definicji, za prawidłowe należy uznać stanowisko organu, że skoro skarżąca w okresie 5 lat lub dłużej deklarowała na działkach: AM, E, J, X trawy na gruntach ornych, mieszankę wieloletnią traw, trawę jednoroczną lub TUZ, to nieprzerwane deklarowanie we wniosku o przyznanie płatności traw lub innych pastewnych roślin zielnych przez okres 5 lat powoduje przekształcenie tego obszaru w trwały użytek zielony (tzw. TUZ). Warstwa referencyjna TUZ dla wyżej wymienionych działek została nałożona w 2022 r. i w dniu 26 czerwca 2023 r., tj. w dniu składania wniosku, było udostępniona rolnikowi za pomocą aplikacji eWniosekPlus. Łączna powierzchnia obszaru wykluczonego z płatności wynosi zatem 2,86 ha. Wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych we wniosku do płatności do Wariantu: 7.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji a powierzchnią stwierdzoną wyniosła 100 %.
Jednocześnie organ stwierdził, że powierzchnia deklarowana kwalifikowana we wniosku o przyznanie płatności ekologicznych w ramach Wariantu: 7.2 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji wyniosła 14,48 ha, zaś powierzchnia stwierdzona wyniosła 4,04 ha. Powierzchnia ta została również ustalona w oparciu o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 68 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2021/2116. Podczas kontroli administracyjnej stwierdzono, że rolnik zadeklarował do Wariant: 7.2 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji działki, które są sklasyfikowane jako trwałe użytki zielone. Działki rolne A, AB, AD, AE, AL, B, F, G, I, M, Q, S, U zostały wykluczone z płatności gdyż zostały zadeklarowane na gruntach stanowiących trwałe użytki zielone. Zatem łączna powierzchnia obszaru wykluczonego z płatności wyniosła 10,44 ha.
Prawidłowo zatem organ zastosował powołany powyżej § 45 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w związku z § 30 rozporządzenia ekologicznego, co stanowiło podstawę odmowy przyznania płatności i nałożenia kary do wariantu 7.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji i 7.2 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji.
Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów prawa, tj.
art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., Sąd stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie. Zgodnie z art. 5 ustawy o Planie Strategicznym z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie natomiast z art. 66 ust. 1 i 2 ustawy w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 k.p.a. nie stosuje się.
Ustawodawca tym samym uczynił wyjątek od zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. art. 77 k.p.a., zgodnie z którą organy w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku postępowań z wniosków o przyznanie płatności obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organy nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak jak tego wymaga art. 7 k.p.a. Takie rozłożenie ciężaru dowodu powoduje, że organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy ani z własnej inicjatywy pouczania strony czy informowania jej o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
Z powyższego wynika, że to wnioskodawcę obciąża obowiązek udowodnienia faktu, z którego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. W postępowaniu o przyznanie płatności to nie organ, ale wnioskodawca (posiadacz gruntów) powinien przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W związku z tym zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przez organ przepisów k.p.a. należy uznać za niezasadne. Zgodzić należy się więc z organem, że z dokumentów zgromadzonych w sprawie dotyczących statusu zadeklarowanych a wykluczonych z płatności działek wynikają relewantne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty, a skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o odmiennym stanie rzeczy.
Ugruntowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie płatności ciąży obowiązek, by udzielane informacje były zgodne z rzeczywistością. Za rzetelność danych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada występująca o nie strona. Rozpatrywanie przez organ wniosków o przyznanie płatności odbywa się zatem w systemie bazującym z jednej strony na zaufaniu do informacji zamieszczanych we wniosku o przyznanie płatności, ale z drugiej - na jego odpowiedzialności za ich rzetelność, weryfikowaną przy stosowaniu różnych metod i środków kontroli. Odpowiedzialność za treść merytoryczną wniosku ponosi zatem producent rolny m.in. za skutki zgłoszenia danych niezgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Jak słusznie też przyjmuje się w orzecznictwie uzasadnieniem takiego stanowiska jest wykonywanie przez producenta rolnego swojej działalności zawodowo i na własny rachunek. To zatem skarżąca ponosi odpowiedzialność za zadeklarowanie we wniosku działek, które nie kwalifikują się do płatności. W niniejszej sprawie nie ulega też wątpliwości, że wniosek został podpisany przez skarżącą, zatem to ona ponosi odpowiedzialność za jego treść.
Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 lipca 2024 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności ekologicznych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2024 r. poz. 1072, wskazać należy, że rozporządzenie to weszło w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, tj. 20 lipca 2024 r., z wyjątkiem § 1 pkt 1 lit. d, który wszedł w życie z dniem 15 marca 2025 r.
Zgodnie z § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia, do przyznawania płatności ekologicznych, o których mowa w art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027, w sprawach objętych postępowaniami: 1) wszczętymi przed dniem 15 marca 2024 r. i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, 2) zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie przepisów dotychczasowych, w przypadku gdy zostały wznowione po dniu 14 marca 2024 r. - stosuje się przepisy rozporządzenia zmienianego w § 1 (w brzmieniu z dnia 9 września 2023 r., Dz. U. poz. 791 i 1830), z wyłączeniem § 6 ust. 9, który stosuje się w brzmieniu nadanym w § 1 pkt 1 lit. c niniejszego rozporządzenia.
W niniejszej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności ekologicznej w dniu 25 czerwca 2023 r. i na dzień wejścia w życie ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 lipca 2024 r., tj. na dzień 20 lipca 2024 r. w sprawie nie została wydana ostateczna decyzja. W tym stanie rzeczy w stosunku do skarżącej zastosowanie miał § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia zmieniającego z dnia 16 lipca 2024 r. oraz przepisy rozporządzenia zmienianego w § 1 (w brzmieniu z dnia 9 września 2023 r., Dz. U. poz. 791 i 1830).
Wobec powyższego, w stosunku do skarżącej w niniejszej sprawie nie miał zastosowania § 3 pkt 2 rozporządzenia zmieniającego z dnia 16 lipca 2024 r., który dotyczy zmiany z urzędu decyzji przez kierownika biura powiatowego ARiMR.
W ocenie Sądu nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 72 ust 1 i 2 ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 z dnia 8 lutego 2023 r. w zw. z art. 3 ust 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116. Zgodnie z art. 72 ust. 1 ustawy o Planie Strategicznym kierownik biura powiatowego Agencji jest właściwy w sprawach uznawania przypadków działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/2116. Uznanie danego przypadku za działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/2116, albo odmowa takiego uznania następuje w decyzji w sprawie o przyznanie pomocy, o której mowa w art. 20 pkt 1-5, na wniosek złożony niezwłocznie po wystąpieniu siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/2116 (ust. 2 art. 72). Natomiast w myśl art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/2116 dla celów finansowania WPR, zarządzania nią i monitorowania jej siła wyższa i nadzwyczajne okoliczności mogą zostać uznane w szczególności w następujących przypadkach: a) poważna klęska żywiołowa lub poważne zdarzenie pogodowe powodujące duże szkody w gospodarstwie; b) zniszczenie budynków inwentarskich w gospodarstwie w wyniku wypadku; c) ognisko choroby epizootycznej, choroby roślin lub obecność agrofaga roślin dotykające, cały inwentarz żywy lub uprawy należące do beneficjenta lub część tego inwentarza lub upraw; d) wywłaszczenie całości lub dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku; e) śmierć beneficjenta; f) długoterminowa niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu.
Wymieniony w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/2116 katalog zdarzeń, które mogą stanowić działanie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych, ma wprawdzie charakter otwarty. Jednak organy prawidłowo uznały, że w rozpatrywanej sprawie strona nie uprawdopodobniła wystąpienia żadnej okoliczności, którą można uznać za działanie siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.
Zdaniem Sądu, za taką okoliczność nie można uznać braku wiedzy strony co do warunków i zasad przyznawania płatności ekologicznej, o którą się ubiegała oraz braku zachowania należytej staranności przy sporządzaniu wniosku o przyznanie płatności. Strona za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus otrzymała wstępnie przygotowany przez organ wniosek roboczy o danych dotyczących zgłaszanych do płatności działek referencyjnych, a w szczególności o kwalifikacji występujących na nich użytków rolnych, różnicując je m.in. na grunty orne i trwałe użytki zielone.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, w szczególności nie została wydana z naruszeniem wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego i materialnego. Wobec tego, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
eg
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło