III SA/Łd 930/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata M W o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie ze skargi kasacyjnej A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 930/12 w sprawie z skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł z dnia[...] r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu postanawia: przyznać adwokatowi M W, prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł, przy ul. K [...] kwotę 492 (czterysta dziewięćdziesiąt dwa) złote, zawierającą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej A Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej i nakazać wypłacenie powyższej kwoty adwokatowi M W z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wyrokiem z dnia 7 czerwca 2013 r., wydanym w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł z dnia[...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu oraz przyznał adwokatowi M W kwotę 984 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku pełnomocnik skarżącej spółki wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym zasądzenie nieopłaconych w części ani w całości kosztów zastępstwa adwokackiego wykonywanego z urzędu, obejmujących należny podatek od towarów i usług. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt I GSK 1392/13 oddalił skargę kasacyjną skarżącej spółki od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 czerwca 2013 r. oraz zasądził od skarżącej spółki na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Ł kwotę 1 000 zł tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Pełnomocnik skarżącej spółki nie uczestniczył w rozprawie (k. 208 akt sądowych – protokół rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym z dnia 24 lipca 2014 r.). Postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. referendarz sądowy przyznał adwokatowi M W kwotę 492 zł, zawierającą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej spółce, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. W sprzeciwie od tego postanowienia adwokat M W zarzucił, że referendarz sądowy ograniczając drastycznie wysokość wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu do 1/3 stawki minimalnej określonej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2013 r., poz. 461), pominął okoliczność, że Naczelny Sąd Administracyjny przyznał pełnomocnikowi organu wynagrodzenie w kwocie 1 000 zł (bez podatku VAT) pomimo wielości tożsamych spraw. Procentowa redukcja wynagrodzenia minimalnego pełnomocnika z urzędu w postanowieniu referendarza sądowego wyniosła 66,7 %, zaś pełnomocnika organu w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego 47,5 %. W ocenie wnioskodawcy brak jest podstaw do procentowego różnicowania wynagrodzenia pełnomocnika organu i pełnomocnika skarżącej spółki ustanowionego z urzędu, skoro w obu przypadkach podstawą miarkowania przyznanych kosztów była wielość tożsamych spraw. Zarówno radcowie prawni, adwokaci, prokuratorzy, sędziowie i referendarze sądowi w praktyce, w większości spotykają się ze sprawami o powtarzających się stanach faktycznych i prawnych. Dlatego nie jest niczym dziwnym ani nagannym wykorzystywanie w nich raz wypracowanych formuł i tekstów. Tym samym wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej spółki w tej sprawie, tak jak wynagrodzenie pełnomocnika organu winno wynosić 62,5 % stawki minimalnej, tj. kwotę 750 zł powiększoną o należny podatek VAT, czyli łącznie 922,50 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 258 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od wydawanych przez referendarza sądowego postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia (art. 259 § 1 p.p.s.a.). W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 zd. 1 p.p.s.a.). Wojewódzki sąd administracyjny nie dokonuje zatem merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. W razie jego skutecznego wniesienia zaskarżone postanowienie automatycznie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu musi zostać rozpoznana przez sąd (zob. H. Knysiak-Molczyk [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Tadeusz Woś (red.), Warszawa 2005, s. 654). Odniesienie się do zarzutów sprzeciwu i dokonanie oceny wadliwości postanowienia referendarza sądowego nie jest celowe, skoro w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie to, a wraz z nim jego argumentacja upadają, zaś sam wniosek pełnomocnika z urzędu podlega rozpoznaniu przez sąd w świetle przesłanek warunkujących jego uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Wprowadzenie w tym przepisie zewnętrznego odesłania do odrębnych przepisów oznacza, że art. 250 p.p.s.a. nie stanowi uregulowania pełnego. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokata reguluje wskazane wyżej rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia sformułowano zasadę, że zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Na tle powyżej powołanych przepisów w orzecznictwie sądów administracyjnych i literaturze przedmiotu sformułowano kilka wniosków. Po pierwsze, przyjmuje się, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. postanowienie NSA z 21 października 2010 r., II FSK 83/09, postanowienie NSA z 8 stycznia 2010 r., I FSK 1648/08, postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93; postanowienie NSA z 18 października 2007 r., II FZ 515/07, wyrok WSA w Białymstoku z 28 lutego 2008 r., II SA/Bk 835/07 oraz S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 316-317). Po drugie, orzecznictwo przyjmuje, że przepis art. 250 p.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (por. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2010 r., II FZ 143/10). Wręcz przeciwnie sąd ma uprawnienie i obowiązek ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Przykładowo sądy administracyjne odmawiają przyznania pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z tytułu popierania wniesionej skargi (por. postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2012 r., II OZ 214/12) czy z tytułu zapoznania się z aktami sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 25 października 2011 r., I OZ 790/11). Po trzecie, poprzez przyznanie pomocy prawnej Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Dokonując ustalenia wysokości wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu sąd ma również na uwadze, że pełnomocnikowi będącemu adwokatem przyznaje się wynagrodzenie za świadczoną z urzędu nieopłaconą pomoc prawną w postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie § 19 pkt 1 rozporządzenia. Przepis ten stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę za czynności adwokackie w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych. Określona w nim stawka stanowi maksymalną (nie zaś minimalną) wysokość opłaty (por. wyrok WSA w z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 375/12; wyrok NSA z dnia 7 lipca 2009 r., II FSK 371/08, publ. www.cbois.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, ustalając koszty pomocy prawnej udzielonej skarżącej spółce z urzędu, na etapie postępowania kasacyjnego sąd dokonał ich miarkowania. Sąd wziął bowiem pod uwagę okoliczność, że wprawdzie pełnomocnik skarżącej spółki sporządził i wniósł skargę kasacyjną od wyroku sądu I instancji, lecz nie brał udziału w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Adwokat M W został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu skarżącej spółki w kilkudziesięciu sprawach zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, w których stan faktyczny i prawny jest prawie identyczny, jak w niniejszej sprawie. Wszystkie te sprawy dotyczą określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego pojazdu. Analiza skarg kasacyjnych prowadzi do wniosku, że każda kolejna skarga kasacyjna była powtórzeniem (powieleniem) argumentacji zawartej w pierwszej wniesionej skardze kasacyjnej. Okoliczności te uzasadniają przyznanie adwokatowi M W wynagrodzenia w kwocie 400 zł, podwyższonego o właściwą stawkę podatku od towarów i usług, stanowiącą 1/3 stawki określonej w § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b cytowanego rozporządzenia. W myśl § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a powołanego rozporządzenia, stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna – stawkę obliczoną na podstawie § 6 tego rozporządzenia, w którym to przepisie w pkt 5 stawkę minimalna przy wartości przedmiotu sprawy w przedziale 10 000 – 50 000 zł (wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie wynosiła 18 497 zł) określono na 2 400 zł. Natomiast zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej stawka ta wynosi 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, nie mniej jednak niż 120 zł. Ponadto należy zauważyć, że brak jest podstaw, aby orzekając w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej spółce z urzędu, sąd brał pod uwagę wysokości wynagrodzenia zasądzonego przez Naczelny Sąd Administracyjny pełnomocnikowi Dyrektora Izby Celnej. Przede wszystkim trzeba zwrócić uwagę, że inna była podstawa zasądzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącej spółki na rzecz organu administracji. Naczelny Sąd Administracyjny kierował się w tym zakresie określoną w art. 203 i art. 204 p.p.s.a. zasadą finansowej odpowiedzialności za wynik postępowania (zasadą rezultatu), która ograniczona jest wyłącznie do niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego poniesionych przez stronę wygrywającą (w tym wypadku organ administracji). W myśl art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w razie oddalenia skargi kasacyjnej strona, która wniosła skargę kasacyjną, obowiązana jest zwrócić niezbędne koszty postępowania kasacyjnego poniesione przez organ – jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. O tym, co stanowi niezbędny koszt postępowania strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego oraz rzecznika patentowego), rozstrzyga art. 205 § 2 p.p.s.a. Niezbędnym kosztem postępowania kasacyjnego jest zgodnie z tym przepisem: wynagrodzenie pełnomocnika, nie wyższe jednak niż stawki określone w odrębnych przepisach, wydatki jednego pełnomocnika, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Jednocześnie w art. 207 pkt 2 p.p.s.a. ustawodawca wprowadził rozwiązanie, umożliwiające sądowi w sytuacjach szczególnie uzasadnionych odejście od stosowania reguły odpowiedzialności za wynik postępowania kasacyjnego wynikającej z art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Sąd na podstawie tego przepisu działa w sposób uznaniowy, dokonując na tle konkretnej sprawy oceny, czy występują w niej szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów w całości lub w części. Z możliwości takiej Naczelny Sąd Administracyjny zresztą skorzystał w niniejszej sprawie, obciążając skarżącą spółkę jedynie częścią kosztów postępowania kasacyjnego poniesionych przez organ administracji na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny, uzasadniając miarkowanie tych kosztów poprzez wskazanie na tożsamość spraw, odniósł się do nakładu pracy poniesionego przez tego pełnomocnika. Przedmiotem rozważań sądu w tym zakresie nie były i nie mogły natomiast być kwestie związane z wynagrodzeniem należnym wnioskodawcy z tytułu udzielonej z urzędu pomocy prawnej skarżącej spółce, które obciąża Skarb Państwa. Jak już wyżej wskazano, orzekając w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego, sąd – jako dysponent środków publicznych – opiera się na autonomicznie określonych przesłankach i każdorazowo dokonuje oceny charakteru sprawy. Sąd uwzględnia przy tym rzeczywisty nakład pracy danego pełnomocnika i podjęte przez niego czynności w danej sprawie. W związku powyższym przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi organu administracji publicznej nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania wynagrodzenia w tej samej wysokości procentowej, czy też ułamkowej pełnomocnikowi strony przeciwnej wyznaczonemu z urzędu. Z powyższych względów, sąd na podstawie art. 250 p.p.s.a., § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a i pkt 2 lit. b, § 6 pkt 5, § 2 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzekł jak w postanowieniu. k.p.