III SA/Łd 95/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. z dnia [...] r., nr [...]. Dyrektor Aresztu Śledczego w Ł. decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 2, art. 85 i 90 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej ( j. t. Dz.U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 z późn. zm.) oraz § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 r. w sprawie pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, odmówił plutonowemu T. W. - funkcjonariuszowi Służby Więziennej w Areszcie Śledczym w Ł. pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Organ administracji pierwszej instancji uzasadniając swoją decyzję wyjaśnił, iż zainteresowany w dniu [...] złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie domu mieszkalnego położonego w P. w gminie K. w województwie [...]. Miejscowość ta nie jest miejscowością pełnienia służby, ani miejscowością pobliską w znaczeniu przepisu art. 85 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej. Tym samym nie został spełniony podstawowy warunek wynikający z art. 85 ustawy. Pomoc finansowa nie może być przyznana na uzyskanie jakiegokolwiek lokalu, a jedynie na uzyskanie lokalu w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. T. W. z dniem [...] został przeniesiony z urzędu do pełnienia służby w Areszcie Śledczym w Ł., gdzie złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej. Poprzedni wniosek złożony przez funkcjonariusza w Zakładzie Karnym w Ł. nie został merytorycznie rozpatrzony i nie przyznano mu pomocy finansowej w drodze decyzji administracyjnej. Dyrektor Aresztu Śledczego w Ł. może rozstrzygać jedynie w oparciu o aktualny stan faktyczny, z którego wynika, że pomoc finansowa miała być przeznaczona na nabycie lokalu, który nie jest położony w miejscowości pełnienia służby lub pobliskiej. T. W. odwołał się od decyzji organu I instancji do Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...]. Żądając uchylenia decyzji wyjaśnił, iż w dniu [...], będąc funkcjonariuszem Zakładu Karnego w Ł., złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Wniosek ten nie został rozpatrzony do chwili przeniesienia z urzędu do pełnienia służby w Areszcie Śledczym w Ł. Do momentu przeniesienia wniosek znajdował się w rejestrze jako pierwszy w kolejce do wypłaty pomocy finansowej. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Ł. decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 170 ust. 4, art. 184 ust. 1 w związku z art. 268 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej ( Dz.U. z 2010 r. Nr 79, poz. 523), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji wyjaśnił, ze w dniu [...] weszła w życie ustawa z dnia [...] o Służbie Więziennej. Zgodnie z art. 268 ust. 2 tej ustawy postępowania dotyczące decyzji w sprawach przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego wszczęte i nie zakończone decyzją ostateczną na podstawie ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej prowadzone są na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej. Organ administracji rozstrzyga sprawę biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie rozstrzygnięcia. W myśl art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej funkcjonariuszowi w służbie stałej, który spełnia warunki do przydziału lokalu mieszkalnego, a który lokalu takiego nie otrzymał na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębna nieruchomość, położonych w miejscu pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Na dzień rozstrzygania T. W. jest funkcjonariuszem Aresztu Śledczego w [...] i jego uprawnienia do pomocy finansowej należy ustalać biorąc pod uwagę aktualne miejsce pełnienia służby. Dlatego prawo do pomocy finansowej przysługiwałoby funkcjonariuszowi na uzyskanie lokalu mieszkalnego położonego w Ł. lub miejscowości pobliskiej Ł. Miejscowość, w której funkcjonariusz uzyskał lokal mieszkalny nie jest miejscowością, w której pełni on służbę ani miejscowością pobliską, do której czas dojazdu publicznymi środkami transportu w obie strony nie przekracza dwóch godzin. Wobec tego nie spełnia on warunków uzyskania świadczenia, o które zabiegał. T. W. w dniu [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję organu odwoławczego, żądając jej uchylenia. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że w dniu [...] będąc funkcjonariuszem w służbie stałej w Zakładzie Karnym w Ł. złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. W dniu [...] postanowieniem Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. powiadomiono go, że sprawa przyznania pomocy finansowej nie może być załatwiona w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a. Jednocześnie poinformowany został, że świadczenie zostanie mu przyznane z chwilą uzyskania dalszych środków finansowych na realizację przedmiotowego świadczenia, a wniosek znajduje się w rejestrze jako siódmy w kolejce do wypłaty. W związku z utworzeniem w AŚ w Ł. Grupy Interwencyjnej w dniu [...], decyzją personalną Nr [...] Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w [...], skarżący został przeniesiony z urzędu do pełnienia służby w Areszcie Śledczym w Ł. W dniu [...] pełniąc służbę w Areszcie Śledczym w Ł. dowiedział się o rozdziale środków na pomoc mieszkaniową dla funkcjonariuszy. Mając na uwadze wniosek z dnia [...] wystąpił do Dyrektora Aresztu Śledczego w Ł. o naliczenie i wypłatę świadczenia zgodnie z postanowieniem Dyrektora Zakładu Karnego w Ł. z dnia [...]. Decyzją organu I instancji z [...] odmówiono mu przyznania pomocy na uzyskanie lokalu, gdyż miejscowość Płaskocin nie jest miejscowością pełnienia służby, ani miejscowością pobliską w znaczeniu art. 85 ust. 3 Ustawy o Służbie Więziennej. Organ odwoławczy utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję błędnie przyjął, że pismo z dnia [...] jest pierwszym wnioskiem o udzielenie pomocy mieszkaniowej. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej ( Dz.U. Nr 238, poz. 1578 ze zm.). Sprawa została wszczęta wnioskiem skarżącego z dnia [...]. Organ odwoławczy prawidłowo przyjął, iż zastosowanie znajdują przepisy w/w ustawy z dnia [...]. Zgodnie bowiem z art. 268 ust. 2 tej ustawy postępowania dotyczące decyzji w sprawach lokalu mieszkalnego, przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, przyznania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania albo równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego, wydanych na podstawie ustawy, o której mowa w art. 273, wszczęte i niezakończone decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy są prowadzone na podstawie przepisów niniejszej ustawy. Sprawy dotyczące mieszkań dla funkcjonariuszy zostały uregulowane w rozdziale 18 powołanej ustawy o Służbie Więziennej. Przedmiotem uregulowań rozdziału 18 ustawy, zatytułowanego " Mieszkania funkcjonariuszy", jest zapewnienie funkcjonariuszom w służbie stałej odpowiedniego lokalu mieszkalnego. Chodzi tu bowiem o lokal mieszkalny w miejscowości, w której funkcjonariusz na stałe pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej., a także o lokal o odpowiedniej powierzchni mieszkalnej, a zatem o wielkości uwzględniającej stan rodzinny funkcjonariusza, jego stopień służbowy lub zajmowane stanowisko, normy dodatkowe przysługujące uprawnionym członkom rodziny oraz jednostkowe normy powierzchni mieszkalnej ( art. 170 ust. 1 4 oraz art. 173 ust. 1 – 3 ustawy). Prawo do lokalu mieszkalnego realizuje się przez: 1) przydział lokalu, albo 2) przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, zwanej dalej " pomocą finansową". W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie treść art. 268 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej oraz uregulowań prawnych zawartych w rozdziale 18 tej ustawy wskazuje na tryb administracyjny załatwiania spraw o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Definicja stosunków służbowych wynikająca z art. 217 ust. 2 ustawy w związku z art. 193 oraz rozróżnieniem spraw ze stosunku służbowego od spraw " mieszkaniowych" w przepisie przejściowym art. 268 ust. 1 i 2 uzasadnia kognicję sądu administracyjnego do rozpoznania wniesionej skargi. W myśl art. 184 ust. 1 wymienionej ustawy funkcjonariuszowi w służbie stałej, który spełnia warunki do przydziału lokalu mieszkalnego, a który lokalu tego nie otrzymał na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, położonych w miejscu pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję przyjął, iż uprawnienie do pomocy finansowej należy ustalać z uwzględnieniem aktualnego miejsca pełnienia służby. Wobec tego, skoro skarżący pełni w dacie wydania decyzji służbę w Ł., to nie przysługuje mu pomoc finansowa na zakup lokalu mieszkalnego w miejscowości, która nie jest miejscem obecnie pełnionej służby ani miejscowością pobliską. Powyższe stanowisko nie jest prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały z dnia 29 kwietnia 2009 r. nr OPS 7/08 ( v. System informacji prawnej Lex nr 533391) uznał, iż ocena czy funkcjonariusz spełnia przesłanki do pomocy finansowej powinna uwzględniać stan na dzień wszczęcia postępowania, mimo, że co do zasady rozpatrzenie sprawy administracyjnej następuje według stanu istniejącego w dniu wydania decyzji. Należy mieć bowiem na uwadze, ze wnioski o pomoc finansową rozpatrywane są według kolejności ich składania ( § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 r. w sprawie pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego Dz.U. Nr 132, poz. 1235). Realizacja przedmiotowego uprawnienia zależy przede wszystkim od tego, czy funkcjonariusz występując o pomoc finansową ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej, natomiast drugorzędne znaczenie ma data rozpatrzenia żądania, która w sposób oczywisty zależy od ilości wniosków złożonych przez inne osoby oraz wysokości posiadanych przez organ środków finansowych. Decydujące znaczenie ma bowiem sytuacja finansowa funkcjonariusza składającego wniosek o przyznanie świadczenia. Pomoc finansowa przysługuje wówczas, gdy zgłaszając roszczenie nie miał on zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych w miejscowości pełnienia służby lub pobliskiej. Jakkolwiek w powołanej uchwale dokonano wykładni przepisów poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej ( Dz.U. z 2002 r., Nr 207, poz. 1761 ze zm.), to omówiona wyżej kwestia ustalania istnienia przesłanek do pomocy finansowej na dzień wszczęcia postępowania pozostaje aktualna pod rządami obecnie obowiązującej ustawy o Służbie Więziennej. Przepis art. 184 ust. 1 tej ustawy , podobnie jak będący przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego w uchwale nr I OPS 7/08 artykuł 90 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej z 1996 r., przewiduje uprawnienie funkcjonariusza w służbie stałej do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Zgodnie z obecnie obowiązującym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2010 r. w sprawie przyznawania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego funkcjonariuszowi Służby Więziennej - § 2 ust. 4 ( Dz.U. Nr 132, poz. 1235) rozpatrzenie wniosków o przyznanie pomocy także następuje w kolejności ich składania, zgodnie z rejestrem prowadzony przez jednostkę organizacyjną Służby Więziennej. Podobnie zatem, jak w okresie obowiązywania ustawy o Służbie Więziennej z 1996 r., także obecnie data rozpatrzenia wniosku zależy od ilości wniosków złożonych przez innych funkcjonariuszy oraz wysokości posiadanych przez organ środków finansowych. Skarżący złożył wniosek o pomoc finansową w dniu [...]. Wniosek rozpoznano po upływie niemal 3 lat. W tym czasie wniosek znajdował się w rejestrze wniosków, prowadzonym przez jednostkę organizacyjną Służby Więziennej. W sprawie nie jest sporne, iż w dniach rozpoznawania wniosku przez organy administracji obu instancji skarżący pełnił służbę w Areszcie Śledczym w Ł., a zakupiony lokal mieszkalny nie znajduje się w miejscowości pobliskiej w rozumieniu art. 170 ust. 4 ustawy o Służbie Więziennej. W zaistniałej sytuacji organy zobowiązane były ustalić przesłanki przyznania pomocy na dzień złożenia wniosku. W szczególności należało wyjaśnić, czy skarżący zgłaszając roszczenie spełniał warunki do przydziału lokalu mieszkalnego i takiego lokalu nie otrzymał na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale. Nie zasługuje na akceptację stanowisko prezentowane przez organy obu instancji, iż funkcjonariusza obciążać powinny negatywne skutki długotrwałego rozpoznawania wniosku i przeniesienia go z urzędu do pełnienia służby w miejscowości odległej od miejsca dotychczasowego zatrudnienia. Skarżący nie miał żadnego wpływu na terminowość rozpoznawania wniosku. Ponadto z akt administracyjnych nie wynika , by występował o przeniesienie go do pełnienia służby w Areszcie Śledczym w Ł. Organy administracji przed wydaniem decyzji nie zbadały i nie wyjaśniły okoliczności sprawy. Nie ustaliły, czy w dniu składania wniosku skarżący spełniał warunki konieczne do przyznania mu pomocy finansowej. Nie podjęły się także wyjaśnienia, czy pozbawienie pomocy finansowej funkcjonariusza oczekującego kilka lat na realizację wniosku, z przyczyn od niego niezależnych, leży w interesie społecznym. Organy obu instancji naruszyły zatem przepisy art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ administracji rozpoznając ponownie sprawę zbada, czy w dacie składania wniosku, to jest w dniu 23 listopada 2007 r., istniały przewidziane w ustawie z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą uznając to za niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. Z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji bezprzedmiotowe stało się orzekanie w trybie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sprawie wykonania zaskarżonej decyzji. B.A.