III SA/Łd 955/12

Dnia 22 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędzia NSA Janusz Nowacki Protokolant sekr. sąd. Dominika Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2013 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] 2. przyznaje adwokatowi M. K. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym skarżącemu i kwotę powyższą nakazuje wypłacić adwokatowi M. K. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. III SA/Łd 955/12 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r. , nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. S. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny: Wnioskiem z dnia 3 października 2011 r. J. S. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 6.2010 r. - 05.2011 r. wraz z odsetkami; z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 07.2010 r. - 05.2011 r. wraz odsetkami oraz z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres 06.2010 r. – 05. 2011 r. wraz z odsetkami. Wnioskodawca w tym samym dniu ustanowił pełnomocnika w osobie A. Ł.. Decyzją z dnia [...] r. , nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. S. umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Decyzja została przesłana na adres wnioskodawcy i doręczona mu dnia 2 stycznia 2012 r. , w trybie art. 44 § 1 pkt 1 kpa. W dniu 10 stycznia 2012 r. wnioskodawca osobiście w aktach sprawy pokwitował odbiór decyzji W dniu 24 stycznia 2012 r. pełnomocnik strony A. Ł. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ( odwołanie od decyzji nr [...]). W dniu 20 marca 2012r. strona wniosła o przesyłanie korespondencji bezpośrednio na jej adres z uwagi na wyjazd pełnomocnika – A. Ł.. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja stała się ostateczna. W dniu 25 maja 2012 r. J. S. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadniając wniosek pełnomocnik wskazał, że uchybienie terminu nastąpiło z powodu złego stanu zdrowia wnioskodawcy, który w lipcu 2008 r. przeszedł udar mózgu. W jego następstwie wnioskodawca przestał mówić, czytać oraz liczyć. Nie był również zdolny do rozumienia mowy i pisma i miał zaburzenia osobowości. Także jego obecny stan zdrowia nie pozwala na samodzielne funkcjonowanie, gdyż nie zawsze wystarczająco dobrze orientuje się w otaczającej rzeczywistości. W postępowaniu toczącym się z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek J. S. ustanowił pełnomocnika, który nie był jednak pełnomocnikiem profesjonalnym i nie był zorientowany w obowiązujących przepisach prawa. We wniosku podkreślono, że decyzję o odmowie umorzenia zaległości wnioskodawca odebrał osobiście w siedzibie ZUS w Ł. w dniu 11 stycznia 2012 r. i był przekonany, że od tej daty płynie 14 dniowy termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ( wniosek został złożony w dniu 24 stycznia 2012 r.) Decyzją z dnia [...] r., otrzymaną dnia 11 kwietnia 2012 r. organ stwierdził uchybienie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku. W dniu 17 maja 2012 r. wnioskodawca skontaktował się z profesjonalnym pełnomocnikiem i zapoznał go ze sprawą. Reasumując pełnomocnik wskazał, iż co prawda w dacie, kiedy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy winien być składany wnioskodawca nie uległ nagłemu wypadkowi. Niemniej jednak przebieg choroby i trwające nadal skutki udaru pozwalają uznać, iż strona uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu. Pełnomocnik zaznaczył, że strona nie miała możliwości wcześniejszego skorzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika, bowiem sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych zajmuje się niewielu prawników. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Powołując przepis art. 58 § 1 kpa. organ stwierdził, iż strona nie uprawdopodobniła braku winy w niedopełnieniu czynności w zakreślonym terminie. Organ wskazał, iż w okresie pomiędzy doręczeniem decyzji, a złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona podejmowała czynności w sprawie, min. złożyła w dniu 24 stycznia 2012 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz odebrała w dniu 11 kwietnia 2012 r. decyzję o stwierdzeniu uchybienia terminu. Na tym etapie nie uprawdopodobniła, aby przyczyna uchybienia terminu była inna niż błędne obliczenie terminu. J. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Zarzucił niewszechstronne rozpoznanie sprawy i zebranego materiału dowodowego, które skutkowało odmową przywrócenia terminu do złożenia wniosku ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając skarżący przyznał, że pomimo dwukrotnego awizowania nie odebrał przesyłki zawierającej decyzję z dnia [...] r. o odmowie umorzenia zaległych składek. Odebrał ją dopiero w dniu 11 stycznia 2012 r. w siedzibie ZUS. W ocenie skarżącego okolicznością braku winy w uchybieniu terminu nie jest sama choroba, lecz jej następstwa. Podniósł, że często zapada w stany depresyjne, nie wychodzi z domu, ma myśli samobójcze. Zdarza mu się okresowo tracić pamięć, nie myśleć logicznie i nie rozumieć kierowanych do niego słów czy informacji. Uszkodzenie mózgu spowodowało, iż funkcjonuje w odwróconym rytmie snu i czuwania, co uniemożliwia załatwianie zwykłych spraw życia codziennego. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 955/12 Referendarz sądowy umorzył postępowanie sądowe w zakresie dotyczącym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 poz. 270 ) [dalej ustawa p.p.s.a.] Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a., decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Treść powyższych przepisów wskazuje, że sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów prawa materialnego i procesowego, jeśli mogły mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Rozpoznając skargę w tak zakreślonych granicach Sąd doszedł do przekonania, ze skargę należy uwzględnić, ale z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione. Przedmiotem skargi w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Prezesa ZUS odmawiające J. S. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przywrócenie terminu jest instytucją procesową, która ma celu ochronę jednostki przed skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę Zastosowanie tej instytucji procesowej jest możliwe tylko wówczas, gdy nastąpiło uchybienie terminu do dokonania określonej czynności przez stronę. Zatem przed przystąpieniem do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu organ zawsze ma obowiązek wyjaśnić, czy termin do dokonania danej czynności rozpoczął bieg i czy rzeczywiście upłynął. W rozpatrywanej sprawie skarżącemu na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( jt. Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.) przysługiwało prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego. Zaznaczyć także należy, że stosownie do art. 83 b ust. 1 jeżeli przepisy kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych wypadkach wydaje decyzję. Ponadto, zgodnie z art. 123 tej ustawy, w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z powyższych przepisów wynika, że do oceny prawidłowości doręczenia decyzji i oceny kiedy rozpoczyna się, a kiedy kończy bieg terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, mają zastosowanie przepisy K.p.a. W rozpatrywanej sprawie przyjęto, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. odmawiająca J. S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami została doręczona skarżącemu ( przez awizo) w dniu 2 stycznia 2012 r. W związku z tym bieg 14 dniowego terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpoczął się 3 stycznia 2012 r. i upłynął 16 stycznia 2012 r. Organ zupełnie pominął fakt, że skarżący składając w dniu 3 października 2011 r. wniosek o umorzenie należności ustanowił równocześnie pełnomocnika w osobie A. Ł.. Mimo ustanowienia pełnomocnika, wszystkie pisma w toku postępowania kierowane były bezpośrednio do wnioskodawcy. Również do wnioskodawcy przesłana została decyzja ZUS z dnia [...] r. Zgodne z art. 40 § 2 zd. 1 k.p.a. jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. /../ . Doręczenie jest czynnością materialno-techniczną wywołującą określony skutek w postaci otwarcia terminu do wniesienia odwołania ( w rozpoznawanej sprawie – wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Ocena terminowości wniesienia tego środka może być dokonana wyłącznie w przypadku niebudzącego wątpliwości skutecznego doręczenia decyzji. Wymaga to od organu zbadania, czy przesyłka została doręczona zgodnie z wymogami wskazanymi w rozdziale 8 Działu I K.p.a... W orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że od chwili ustanowienia pełnomocnika, o czym organ administracyjny powinien być powiadomiony, strona działa za jego pośrednictwem z pełnym skutkiem prawnym, a wobec tego również wszystkie pisma doręcza się pełnomocnikowi, a nie stronie. Przepis art. 40 § 2 k.p.a. "nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy administracyjne prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszelkich pism procesowych, a w tym orzeczeń (decyzji i postanowień ), pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie" – postanowienie SN z 09.09.1993 r. III ARN45/93 (OSNCP 1994,nr 5, poz. 112) (patrz B. Adamiak, J. Borkowski. K.p.a. – Komentarz Wyd.11, str. 247). Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach pominięcie przez organ administracji pełnomocnika strony jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu administracyjnym i uzasadnia wznowienie postępowania na zasadzie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.. Stanowisko to należy odnieść w pełni do doręczeń i stwierdzić, że termin do dokonania czynności procesowej przez stronę, która ustanowiła sobie pełnomocnika, rozpoczyna swój bieg dopiero od dnia doręczenia pełnomocnikowi rozstrzygnięcia w sprawie. Okoliczność, że rozstrzygnięcie to zostało doręczone samej stronie nie ma wpływu na rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia np. środka zaskarżenia, gdyż doręczenie w takiej sytuacji pisma tylko stronie jest bezskuteczne. (patrz. Wyrok NSA z 10.02. 1987 r. SA/Wr 875/86 – ONSA 1987 nr 1 poz. 13, postanowienie SN z 6.04. 2000 r. III RN 157/99 – OSNP 2001, nr 3 poz. 61) Ponieważ w rozpatrywanej sprawie decyzja Prezesa ZUS z [...] r. została doręczona skarżącemu z pominięciem jego pełnomocnika mimo, iż pełnomocnictwo dla A. Ł. zostało załączone do wniosku wszczynającego postępowanie, uznać należało, że doręczenie tej decyzji samemu skarżącemu nie wywołało żadnych skutków prawnych. Nie rozpoczął się wobec tego bieg terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc skarżący nie mógł uchybić temu terminowi, o czym organ rozstrzygnął w decyzji z dnia [...] r. Nr [...] . Za niezgodną z prawem należy w takiej sytuacji uznać decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, będącą przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, skoro termin ten nie rozpoczął swojego biegu. W tej sytuacji wszystkie zarzuty dotyczące prawidłowości rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu i spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 58 § 1 i 2 k.p.a. nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b i c w zw. z art. 135 ustawy p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. stwierdzającą uchybienie terminu do złożenia przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien ustalić czy A. Ł. jest nadal pełnomocnikiem skarżącego, gdyż nie jest jasne czy jego pismo z 20 marca 2012 r. z wnioskiem o przesyłanie korespondencji na jego adres w związku z wyjazdem pełnomocnika, dotyczy sytuacji przejściowej czy stanowi odwołanie pełnomocnictwa, czy może skarżący ma innego pełnomocnika, czy też obecnie działa już przed organem osobiście. W zależności o wyniku tych ustaleń organ dokona prawidłowego doręczenia decyzji z dnia [...] r. Orzeczenie w pkt 2 wyroku wydano na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). e.o.