III SA/Łd 97/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant: Asystent sędziego Paweł Pijewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2011 r. sprawy ze skargi A Spółki jawnej w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz A Spółki jawnej w S. kwotę 357,- (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. A spółka jawna z siedzibą w S. wnioskiem z dnia [...] r. oraz wnioskiem z dnia [...] r. wystąpiła do Dyrektora Izby Celnej w Ł. o zmianę w trybie art. 17 oraz 157 a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ze zm.) – dalej u.p.e.a., postanowienia o zabezpieczeniu i zwolnienie spod zajęcia zabezpieczającego dwóch samochodów ciężarowo – osobowych [...; samochodu [...]; naczepy [...] oraz 5 sztuk dystrybutorów paliwa. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniono, że spółka zamierza sprzedać ww. ruchomości za cenę wynikającą z aktualnej rynkowej wartości, a kwoty uzyskane ze sprzedaży zostaną przekazane na rachunek bankowy organu Dyrektor Izby Celnej w Ł. pismem z dnia [...] r. skierował do pełnomocnika spółki pismo, w którym wyjaśnił, że zgodnie z art. 13 u.p.e.a. organ egzekucyjny może zwolnić zajęte składniki majątku po spełnieniu przez zobowiązanego łącznie trzech warunków: złożenia wniosku o zwolnienie, wykazania ważnego interesu zobowiązanego, uzyskania przez zobowiązanego zgody wierzyciela na zwolnienie. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie, z uwagi na fakt, ze prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczy zaległości określonych w decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej wierzycielem, zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej jest Naczelnik Urzędu Celnego Pierwszego w Ł. W związku z powyższym Dyrektor Izby Celnej w Ł.wezwał do uzupełnienia złożonego wniosku o zgodę wierzyciela oraz wykazanie ważnego interesu zobowiązanego. Pouczył spółkę, że niezłożenie w terminie 14 dni wskazanych dokumentów będzie skutkowało rozpoznaniem sprawy w oparciu o materiał znajdujący się w aktach sprawy, którymi dysponuje organ egzekucyjny. Postanowieniem z dnia [...] wydanym na podstawie art. 17 w związku z art. 13 u.p.e.a. Dyrektor Izby Celnej w Ł. odmówił A spółce jawnej z siedzibą w S. zwolnienia spod zajęcia dwóch samochodów ciężarowo – osobowych [...]; samochodu [...]; naczepy [...]oraz 5 sztuk dystrybutorów paliwa. Jako przyczynę nieuwzględnienia wniosku o zwolnienie spod zajęcia samochodów organ wskazał nieprzedłożenie przez spółkę dokumentów wymienionych w piśmie z dnia [...] W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik spółki zarzucił naruszenie przepisu art. 13 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż zmiana przedmiotu zajętego w postępowaniu zabezpieczającym, a następnie w postępowaniu egzekucyjnym na ekwiwalent pieniężny wymaga zgody wierzyciela oraz ważnego interesu zobowiązanego. Zarzucił ponadto nieuwzględnienie przy wydawaniu orzeczenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 października 2009 r., sygn. akt III SA/Łd 382/09. Podniósł również, iż za niezasadne przyjąć należy stanowisko organu egzekucyjnego zgodnie, z którym sprzedaż trzech środków transportu, wymienionych we wnioskach, w drodze licytacji publicznej pozwoli na uzyskanie wyższej kwoty pieniężnej, niż kwota zaproponowana przez spółkę. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji; wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dale K.p.a., art. 17 § 1 oraz art. 18 u.p.e.a., umorzył postępowanie odwoławcze prowadzone w związku z zażaleniem na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...]. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, iż z pisma Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] r. wynika, że w toku postępowania egzekucyjnego skierowanego do skarżącej spółki, w dniu [...] r. dokonano sprzedaży w trybie licytacji dwóch samochodów ciężarowo – osobowych [...]oraz samochodu [...]. W dniu [...] r. w trybie licytacji dokonano sprzedaży naczepy ciężarowej [...]. Natomiast 5 sztuk zajętych dystrybutorów paliwa zostało sprzedanych z przeznaczeniem na surowce wtórne w dniu [...] r. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. wobec sprzedaży w trakcie postępowania odwoławczego przedmiotowych ruchomości zaistniała przesłanka do uznania bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. Jeżeli bowiem postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej zobligowany jest do wydania rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania. A wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a i art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., polegające na bezpodstawnym umorzeniu postępowania odwoławczego mimo braku ku temu przesłanek; art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. w zw. z art. 105 K.p.a., art. 15 K.p.a., art. 18 u.p.e.a. oraz art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej polegające na bezpodstawnym umorzeniem postanowienia odwoławczego i w konsekwencji pozbawienie spółki prawa do rozpatrzenia sprawy przez dwie instancje; art. 8 K.p.a. w zw. z art. 17 § 3 u.p.e.a. polegające na naruszeniu zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów podatkowych i prowadzenie postępowania zażaleniowego przez 10 miesięcy, bez wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia, czekając na sprzedaż zajętych ruchomości w postępowaniu egzekucyjnym. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania. Uzasadniając skargę pełnomocnik spółki podniósł, iż bezprzedmiotowość postępowania zachodzi wówczas, gdy w sposób oczywisty organ podatkowy stwierdził brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W niniejszej sprawie strona jest zainteresowana zbadaniem legalności wydanego postanowienia, zwłaszcza wobec wyrządzenia szkody przez wykonanie nieostatecznej decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł.z dnia [...] r. poprzez uzyskanie kwoty niższej w postępowaniu egzekucyjnym niż sprzedaż przedmiotowych ruchomości za cenę zaproponowaną przez skarżącego. Organ odwoławczy zobowiązany jest uwzględnić stan sprawy istniejący w chwili podjęcia postępowania objętego zażaleniem. Kontrola instancyjna postanowienia o odmowie zwolnienia spod egzekucji polegać powinna na zbadaniu, czy istniały przesłanki do wydania takiego postanowienia. Należy zatem dokonać ponownej kontroli merytorycznej. Umorzenie postępowania jest formalnym zakończeniem sprawy. Zaskarżona decyzja zapadła zatem z obrazą art. 105 K.p.a. W ocenie pełnomocnika spółki przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego winny być tak interpretowane, aby pozwalały na kontrolę działań organów w jak najszerszym zakresie. Błędna wykładnia art. 138 § 1 pkt 3 i art. 105 § 1 K.p.a. doprowadziły Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. do umorzenia postępowania, mimo braku ku temu przesłanek oraz pozbawienia strony prawa do dwóch instancji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł.w wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając swoje stanowisko stwierdził, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie było podstaw do merytorycznego rozpatrzenia zarzutów podniesionych w zażaleniu na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł.z dnia [..] r. Należy bowiem zauważyć, iż po złożeniu przez spółkę zażalenia organ egzekucyjny dokonał sprzedaży w trybie licytacji przedmiotowych nieruchomości. Zaistniała zatem przesłanka uzasadniająca uznanie bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. Organ wskazał, że co do zasady, wynikającej z art. 15 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego), organ administracji publicznej orzekający w postępowaniu odwoławczym nie może ograniczać się wyłącznie do kontroli decyzji (postanowienia) wydanej przez organ pierwszej instancji, lecz jest zobowiązany do ponownego rozpoznania sprawy i jej rozstrzygnięcia. Jednocześnie organ odwoławczy ma obowiązek uwzględnienia zmian stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji (postanowienia) przez organ pierwszej instancji. Niedopuszczalne jest zatem wydanie merytorycznego orzeczenia w przedmiocie wniosku o zwolnienie spod egzekucji składnika majątku zobowiązanej spółki, w sytuacji gdy z zajętej rzeczy przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż tej rzeczy. Wniosek o zwolnienie spod egzekucji rzeczy lub praw majątkowych, które nie podlegają zajęciu jest bezprzedmiotowy, zaś postępowanie wszczęte wskutek wniesienia ww. wniosku podlega umorzeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami (patrz J.P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo Lexis Nexis, Warszawa 2004, str. 197). W niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. umorzył postępowanie odwoławcze prowadzone w związku z zażaleniem na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] r. o odmowie "A spółce jawnej z siedzibą w S. zwolnienia spod zajęcia dwóch samochodów ciężarowo – osobowych [...]; samochodu [...]; naczepy [...] oraz 5 sztuk dystrybutorów paliwa. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonego postanowienia we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że zostało ono wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 138 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze. Natomiast przepis art. 144 K.p.a. stanowi, iż do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Wniesienie odwołania (zażalenia) obliguje organ drugiej instancji do ponownego rozpatrzenia sprawy (od nowa) i wydania rozstrzygnięcia merytorycznego (co do istoty sprawy) albo utrzymującego w mocy decyzję pierwszej instancji - art. 138 § 1 pkt 1 (jeżeli się zgadza ze stanowiskiem organu I instancji), albo uchylającego decyzję pierwszej instancji (jeżeli nie zgadza się ze stanowiskiem organu I instancji) na zasadach określonych w art. 138 § 1 pkt 2 lub § 2 k.p.a. Kodeks nie określa przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego. Skoro art. 138 § 1 pkt 3 nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, to w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości mając na uwadze treść art. 105 § 1 K.p.a. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że postępowanie odwoławcze może być umorzone (art. 138 § 1 pkt 3), kiedy strona cofnie odwołanie (art. 137 k.p.a.) lub odwołanie zostało wniesione przez osobę, która nie była uczestnikiem postępowania przed organem pierwszej instancji i nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. A zatem umorzenie postępowania odwoławczego może nastąpić jedynie w dwóch przypadkach, tj. gdy strona postępowania cofnie odwołanie (zażalenie) bądź w toku postępowania organ odwoławczy ustali, że wnoszący odwołanie nie jest stroną w sprawie. Wymienione powyżej okoliczności wypełniają przesłankę bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 28 marca 2003 r., sygn. akt II SA 1432/01, LEX nr 157627, wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 2003/09). Natomiast wystąpienie jakiejkolwiek innej przesłanki bezprzedmiotowości postępowania pierwszej instancji nie stanowi podstawy do wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego. Ustalenie istnienia takiej innej przesłanki stwarza po stronie organu odwoławczego obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jego umorzenie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine K.p.a., ponieważ nie będzie wtedy podstaw do rozstrzygnięcia co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej wpływ na wynik sprawy (por. B.Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 521). Zdaniem Sądu, postępowanie odwoławcze w niniejszej sprawie nie było bezprzedmiotowe z przyczyn zarówno podmiotowych, jak i przedmiotowych. Poza sporem pozostaje okoliczność, że spółka jest stroną przedmiotowego postępowania, a więc była uprawniona do wniesienia zażalenia. A zatem na dzień wydania zaskarżonego postanowienia istniał uprawniony podmiot do wniesienia zażalenia (skarżący) i takie zażalenie złożył, a postanowienie organu I instancji pozostawało w obrocie prawnym. Bezsporne pozostaje również, iż po wniesieniu zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] r. w sprawie odmowy A spółce jawnej z siedzibą w S. zwolnienia spod zajęcia przedmiotowych ruchomości nie wystąpiła żadna z dwóch przesłanek skutkująca umorzeniem postępowania odwoławczego. Skarżąca spółka była bowiem stroną postępowania i nie cofnęła wniesionego zażalenia. Z powyższych względów należy wskazać, że Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. nie był uprawniony do wydania rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania odwoławczego. Z tych też względów za zasadny należało uznać zarzut skargi co do naruszenia przepisu art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. poprzez błędną wykładnię i zastosowanie. Prawo do wnoszenia odwołań (zażaleń) - art. 127-140 k.p.a. - jest rozwinięciem wyrażonej w art. 15 K.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Cechy charakterystyczne systemu instancyjnego sprowadzić można, po pierwsze, do totalności, co oznacza, że każde rozstrzygnięcie może być skontrolowane; po drugie, do wnioskowości, czyli sytuacji, w której tylko wskutek inicjatywy uprawnionego podmiotu (strony lub osoby działającej na prawach strony) może zostać uruchomione postępowanie przed organem wyższej instancji; po trzecie, inicjatywa uprawnionego podmiotu ma prowadzić do procesowego sposobu rozpoznania sprawy. Innymi słowy, z zasady dwuinstancyjności wynika, co słusznie podkreślono w skardze, że strona ma prawo do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zainicjowanej swoim odwołaniem (zażaleniem). Bezpodstawne umorzenie postępowania odwoławczego stanowi w istocie naruszenie powyższej zasady. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu umorzenie postępowania odwoławczego przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. nastąpiło z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że poprzez umorzenie postępowania odwoławczego organ naruszył przepis postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, uzasadniający uchylenie zaskarżonego postanowienia. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy obowiązany będzie ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego przewlekłości postępowania wskazać należy, że postępowanie przed organem odwoławczym toczyło się z przekroczeniem terminów, o których mowa w art. 35 K.p.a. Jednakże jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, o każdym niezałatwieniu sprawy w terminie, jak również o przyczynie zwłoki strona skarżąca była informowana w trybie określonym w art. 36 K.p.a. Jeżeli zatem w ocenie skarżącej spółki toczące się z jej wniosku postępowanie było prowadzone w sposób przewlekły, przysługiwało jej prawo wniesienia zażalenia do organu administracji publicznej wyższego stopnia na podstawie art. 37 § 1 K.p.a. Z akt sprawy nie wynika, aby strona takie zażalenie złożyła. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. t.p.