III SA/Łd 974/16

Dnia 27 marca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w osobie: Sędziego NSA - Janusza Furmanka po rozpoznaniu 27 marca 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] r. znak [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów transportu drogowego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie III SA/Łd 974/16 UZASADNIENIE S. K. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów transportu drogowego. W związku z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi skarżący sformułował wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, przedkładając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy na druku "PPF". Postanowieniem z 17 lutego 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia, referendarz wskazał na sytuację majątkową skarżącego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwoma synami. Skarżący posiada dom o powierzchni 130 m2 o wartości ok. 350.000 zł, dwa samochody – Audi A6 (rok produkcji 2006) i Mercedes Benz (Sprinter, rok produkcji 2002). Żona skarżącego otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.700 zł, zaś skarżący zadeklarował osiąganie dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2.000 zł. Wśród zobowiązań i stałych wydatków skarżący wskazał koszty obsługi kredytów, leasingu samochodów, nauki dzieci, zaległości na rzecz US i karę na rzecz ITD. Z dodatkowych informacji uzyskanych w związku z żądaniem przekazania dodatkowych informacji wynikało, że miesięczne koszty utrzymania domu i rodziny skarżący określił na poziomie 10.500 zł: energia elektryczna – 400 zł, woda – 100 zł, ogrzewanie – 1.800 zł, żywność – 2.000 zł, paliwo i ubezpieczenie samochodów - 900 zł, obsługa kredytu konsumpcyjnego – 1.800 zł, ubranie, leki - 500 zł, korepetycje dzieci - 500 zł, utrzymanie syna na studiach - 2500 zł. W tym stanie faktycznym, referendarz odmówił przyznania prawa pomocy argumentując, że skarżący zadeklarował dochód w gospodarstwie odmowym w kwocie 3.700 zł, tymczasem kwota stałych wydatków na utrzymanie rodziny i domu została przez niego określona na kwotę 10.500 zł. Zdaniem referendarza, nawet jeśli wskazanym wydatkom nie można odmówić charakteru koniecznych, to ich wysokość musi budzić wątpliwości, gdyż nie znajduje ona pokrycia w kwocie deklarowanych dochodów. Wysokość deklarowanych wydatków przekracza kwotę deklarowanych dochodów niemal trzykrotnie. Ponadto referendarz wskazał, że wnioskodawca korzysta z kredytów konsumpcyjnych, a sama okoliczność obsługi kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Zdaniem referendarza, nie można również tracić z pola widzenia tego, że strona posiada znaczny majątek (nieruchomość, samochody), a obroty w prowadzonej przez niego działalności kształtują się na średnim poziomie ok. 200.000 zł miesięcznie. Fakt ten powoduje, że skarżącego nie sposób jest zaliczyć do kręgu osób ubogich, którym winno być przyznane prawo pomocy, czego nie zmienia przedstawienie informacji o wpisaniu na listę dłużników w związku z zaległościami wobec PZU. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw. W uzasadnieniu - odnosząc się do opisanej przez referendarza sytuacji materialnej (posiadanie majątku ruchomego i nieruchomego) - wskazał, że w jego ocenie sam fakt posiadania majątku nie świadczy o możliwości pokrycia kosztów sądowych w sprawie. Zaznaczył, iż prowadzona działalność gospodarcza jest prowadzona na "dużym kredycie", a zobowiązania z leasingów i kredytów pochłaniają w zasadzie wszelkie wolne środki. Podkreślał fakt, że jest dłużnikiem urzędu skarbowego i cały czas boryka się z problemami finansowymi i utrzymaniem minimalnej płynności finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 powoływanej ustawy (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - Komentarz; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). W niniejszej sprawie zgromadzony został materiał mający świadczyć o sytuacji majątkowej skarżącego. W ocenie Sądu słusznie stwierdził referendarz, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie należy uznać, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a zatem wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia trafnie podniósł referendarz, iż wysokość deklarowanych wydatków przekracza kwotę deklarowanych dochodów w gospodarstwie domowym skarżącego niemal trzykrotnie, co może budzić uzasadnione wątpliwości co do wiarygodności faktycznie osiąganych dochodów. Logika oraz doświadczenie życiowe podpowiadają, że osoba, która jak twierdzi nie dysponuje środkami na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, a wydaje środki pieniężne większe niż faktyczne jej dochody, to zasadnym pozostaje pytanie o faktyczne źródło finansowania tych dodatkowych dochodów, które posłużyły na pokrycie tych wydatków. Szczególnie, iż jak wynika to z przedłożonego przez skarżącego oświadczenia, wydatki przekraczają dochody niemal trzykrotnie. Stwierdzić należy, że osoba która posiada środki na pokrycie zwiększonych kosztów wydatków (ponad faktycznie uzyskiwane dochody) w ramach swojego gospodarstwa domowego (m.in. kosztów paliwa do samochodu i rat kredytu, niezależnie od tego, kto je faktycznie finansuje) jest również w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Kwestią wyboru strony pozostaje czy uiści ona koszty sądowe, czy pokryje inne swoje wydatki niezwiązane z koniecznym utrzymaniem. W ocenie sądu, przedmiotowe informacje mogą świadczyć o tym, że skarżący dysponuje bieżącymi środkami pieniężnymi, a przedmiotowe ustalenie nie może pozostać bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo wskazać nakazy na fakt regulowania przez skarżącego rat kredytu konsumpcyjnego, którego rata wynosi 1.800 zł miesięcznie. W tej sytuacji stwierdzić należy, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadał się już wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. NSA stwierdzał, że podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego. Zatem, skoro skarżący reguluje opisywane należności w postaci raty kredytu konsumpcyjnego w kwocie 1.800 zł, to tym bardziej – w ocenie Sądu – jest także w stanie ponieść koszty sądowe w postaci wpisu od skargi w kwocie 450 zł. Zasadnie też zauważył referendarz, iż nie można tracić z pola widzenia tego, że strona skarżąca posiada znaczny majątek (nieruchomość, samochody), a obroty w prowadzonej przez niego działalności kształtują się na średnim poziomie ok. 200.000 zł miesięcznie. Fakt ten powoduje, że skarżącego nie sposób jest zaliczyć do kręgu osób ubogich, którym winno być przyznane prawo pomocy, czego nie zmienia przedstawienie informacji o wpisaniu na listę dłużników w związku z zaległościami wobec PZU. Powyższych ustaleń w żaden sposób nie zmieniają argumenty podnoszone przez skarżącego w uzasadnieniu sprzeciwu. W praktyce nie wnoszą one nowych okoliczności, a jedynie stanowią ppolemikę z ustaleniami i wnioskami z nich wyprowadzonymi przez referendarza. Reasumując, brak jest podstaw do uznania, iż spełnione zostały przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Przy ocenie bowiem możliwości płatniczych wnioskodawcy trzeba pamiętać o tym, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza natomiast konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. e.o.