III SAB/Łd 22/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza K. w przedmiocie wniosku o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, zamknięcie księgi wieczystej i założenie nowej księgi wieczystej postanawia odrzucić skargę. B.K. H. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza K. w sprawie wniosku skarżącej, M. M. i M. A. z dnia 17 grudnia 2013 r. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła, że Burmistrz K. nie podjął działań, które wyjaśniłyby sprawę przejęcia gruntów. Nie dokonano zwrotu gruntu i nie uregulowano treści księgi wieczystej. Dla gruntów tych istnieją podwójne księgi wieczyste, gdyż "na przejęty grunt" założono nowe księgi wieczyste. W dniu 14 kwietnia 2015 r. Burmistrz K. wszczął postępowanie w sprawie odtworzenia wykazu nieruchomości. Jedyną czynnością jaką podjął Burmistrz K. było wezwanie współwłaścicieli do złożenia oświadczeń, czy nie są w posiadaniu wykazu przejętych nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy we wniosku z dnia 20 lutego 1993 r. T. A. zwrócił się do Burmistrza K. o wykreślenie z księgi wieczystej nr (...) części nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa decyzją z dnia 6 marca 1980 r. o powierzchni 10 146 m2, nr 1634/1 i 1972 od ul. A do ul. B. T. A. wskazał, że zmianę stanu prawnego ujawniono tylko w ewidencji gruntów. Nie dokonano zmiany w księdze wieczystej, w której w dalszym ciągu jest ujawniony jako właściciel 1,57 ha. Zachodzi rozbieżność pomiędzy księgą wieczystą a rzeczywistym stanem gruntu. Spadek po T. A., zmarłym w dniu 29 sierpnia 2013 r., nabyli M. M., M. A. i skarżąca. We wniosku z dnia 17 grudnia 2013 r. skarżąca, M. M. i M. A. zwrócili się do Burmistrza K. o złożenie do sądu wieczystoksięgowego wniosku o zamknięcie księgi wieczystej (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. XIX Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w B. oraz o założenie nowej księgi wieczystej dla tej części nieruchomości T. A., która nie została przejęta na własność Państwa. W odpowiedzi na skargę Burmistrz K. wniósł o jej odrzucenie z uwagi na uchybienie terminu do wniesienia skargi, ewentualnie o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przed merytorycznym rozpoznaniem skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada z urzędu jej dopuszczalność. Ustala, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do odrzucenia skargi, jakie zostały wymienione enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Jednym z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której ona dotyczy, w kognicji sądu administracyjnego, o czym stanowi art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Odrzucenie skargi z tej przyczyny ma miejsce w szczególności wówczas, gdy skarga dotyczy aktu lub czynności nie objętych zakresem właściwości sądu administracyjnego albo została wniesiona w sprawie wyłączonej z zakresu właściwości tego sądu. Zdaniem sądu wniesiona w niniejszej sprawie skarga podlega odrzuceniu, ponieważ dotyczy sprawy, która nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r., poz. 1647 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Działalność administracji publicznej, która może być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego charakteryzuje się ściśle określonymi cechami. Powinna być efektem działania organu jako jednego z ogniw struktury organizacyjnej administracji publicznej, dysponującego tzw. imperium, czyli prawem wykonywania zwierzchniej władzy w imieniu państwa, występującego w konkretnym stosunku prawnym w pozycji nadrzędnej wobec strony postępowania administracyjnego oraz działającego w ściśle określonych formach prawnych i w granicach przyznanych mu kompetencji. Zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych określa art. 3 § 2 p.p.s.a. W myśl art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: decyzje administracyjne (pkt 1); postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2); postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu (pkt 3); inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego k.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI o.p. (pkt 4); pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach (pkt 4a); akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej (pkt 5); akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (pkt 6); akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego (pkt 7); bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8); bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI o.p. oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9). Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę oraz rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, jak też spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej (art. 3 § 3, art. 4 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a., w przypadku skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania jest ona dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia, pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego, inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Warunkiem dopuszczalności skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania jest istnienie podstawy prawnej do określonego zachowania się organu. W rozpoznawanej sprawie Burmistrz Ko. nie był i nie jest uprawniony do wydania żadnego z wymienionych aktów administracyjnych. Żądanie skarżącej, aby Burmistrz K. złożył do sądu wieczystoksięgowego wniosek o zamknięcie księgi wieczystej i o założenie nowej księgi wieczystej dla nieruchomości, nawiązujące do wniosku jej ojca z dnia 20 lutego 1993 r., którego przedmiotem było w istocie doprowadzenie do zgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, nie jest sprawą z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, lecz z zakresu prawa cywilnego. Roszczenia sformułowane w tych wnioskach nie mają waloru publicznoprawnego, lecz cywilnoprawny. Rozstrzyganie sporów co do prawa własności nie należy do kompetencji organów administracyjnych, lecz do drogi sądowej jako sporów dotyczących stosunków cywilnych (art. 2 § 1 k.p.c.). Księgi wieczyste prowadzą i dokonują w nich wpisów sądy rejonowe – sądy powszechne, a nie organy administracji czy sądy administracyjne. Gdy wystąpi niezgodność między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym może być ona skorygowana na dwa sposoby: jednoetapowo – w trybie postępowania wieczystoksięgowego (art. 6261 i n. k.p.c. w zw. z art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 707 z późn. zm., zwanej dalej u.k.w.h.) lub dwuetapowo – najpierw w trybie postępowania procesowego (art. 10 ust. 1 u.k.w.h.), a następnie postępowania wieczystoksięgowego (art. 6261 i n. k.p.c. w zw. z art. 31 ust. 2 u.k.w.h.). Przy czym wszczęcie postępowania na podstawie art. 10 ust. 1 u.k.w.h. będzie uzasadnione wówczas, gdy sprawa dotycząca praw ujawnionych w księdze wieczystej będzie przekraczała zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego określonej w art. 6268 § 2 k.p.c., zgodnie z którym, rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku, dołączonych do niego dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Usunięcie rozbieżności między stanem nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej i jej rzeczywistym stanem prawnym jest dopuszczalne tylko na drodze powództwa z art. 10 u.k.w.h. Interes prawny w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ma zawsze osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia. Osoba błędnie wpisana do księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości, która twierdzi, że właścicielem nie jest, ma legitymację czynną do wytoczenia powództwa o uzgodnienie księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym przez wykreślenie wpisu jej prawa własności i wpisanie rzeczywistego właściciela (tak SN w orz. z 24 września 2003 r., III CKN 512/03, Biul. SN 7-8/04, s. 42). W tego rodzaju sprawach kognicja sądu obejmuje ustalenie rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości. W wyniku uwzględnienia żądania pozwu następuje obalenie domniemania z art. 3 u.k.w.h. i ujawnienie w księdze wieczystej aktualnego stanu prawnego. Podstawą wpisu jest wyrok uwzględniający powództwo, którego merytorycznej zasadności sąd wieczystoksięgowy nie może badać, a jedynie stwierdza prawomocność i zachowanie wymagań określonych w art. 31 ust. 2 u.k.w.h. Postępowania dotyczące zakładania księgi wieczystej i jej zamykania unormowane są w § 103-111 i § 127-129 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 listopada 2013 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym (Dz.U. poz. 1411 z późn. zm.), wydanego na podstawie art. 251 ust. 2 u.k.w.h. W przypadku zgłoszenia żądania o charakterze cywilnoprawnym nie dochodzi do wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61 § 3 k.p.a. Po stronie organu nie powstaje wówczas obowiązek wydania aktu lub czynności, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., jak również podjęcia innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V, VI o.p. oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W związku z tym nie jest dopuszczalna skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku żądań tego rodzaju, jak sformułowane w wymienionych wyżej wnioskach. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a sąd orzekł, jak w postanowieniu. B.K.