III SAB/Łd 33/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. K. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 11 sierpnia 2015r. o wzruszenie prawomocnych decyzji określających zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne p o s t a n a w i a: 1) odrzucić skargę; 2) zwrócić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz skarżącej –B. K. kwotę 100 (sto) złotych, uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi, zaksięgowaną w dniu 12 października 2016r., pod poz. 4607. B.K. Decyzją z dnia (...), nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając m.in. na podstawie art. 83 ust. 1, art. 32, art. 23, art. 17 – 22, art. 46 i art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm.) określił B. K. zadłużenie za okres od stycznia 2010r. do sierpnia 2011r. w łącznej kwocie 9 115,15 zł. obejmujące składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i koszty egzekucyjne. Postanowieniem z dnia 11 października 2012r., sygn. akt VIII U 3007/12 Sąd Okręgowy w Ł. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił odwołanie od wskazanej powyżej decyzji. Z uwagi na zmniejszenie wysokości kosztów egzekucyjnych, decyzją z dnia (...), nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych zmienił decyzję z dnia (...) określającą B. K. zadłużenie za okres od stycznia 2010r. do sierpnia 2011r. w łącznej kwocie 9 115,15 zł. obejmujące składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i koszty egzekucyjne i ustalił zadłużenie na kwotę 9 050,45 zł. W dniu 17 sierpnia 2015r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek B. K. z dnia 11 sierpnia 2015r. o "ponowne przeanalizowanie sprawy, dotyczącej stosowania przez ZUS I Oddział w Ł. wielokierunkowych działań egzekucyjnych". Na podstawie art. 154, art. 155 i art. 156 K.p.a. wniosła o wzruszenie wydanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. prawomocnych decyzji określających zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, tj. z dnia (...), nr (...) oraz z dnia (...), nr (...). W oparciu natomiast o treść art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2014r., poz. 1619 ze zm.) wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie wystawionych przez ZUS I Oddział w Ł. szczegółowo wymienionych tytułów wykonawczych, a ponadto o usunięcie z obrotu prawnego wszelkich wniosków, decyzji oraz tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład od roku 2010, ponieważ zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości, a tym samym z mocy prawa są nieważne. Wycofania hipoteki przymusowej założonej na skutek wniosku ZUS I Oddział w Ł. z 26 października 2011 r. złożonego do Sądu Rejonowego w Ł. XVI Wydział Ksiąg Wieczystych w związku z decyzją nr (...) z dnia (...) i wydanie niezależnej od powyższego i samodzielnej decyzji potwierdzającej, że firma o skróconej nazwie A zarejestrowana od września 2001r., a następnie wyrejestrowana z ewidencji działalności gospodarczej w związku z jej likwidacją, na podstawie złożonych do ZUS I Oddział w Ł. w dniu 28 września 2001r. dokumentów wyrejestrowujących z ubezpieczeń społecznych jako płatnika składek i osobę ubezpieczoną została: 1) wyrejestrowana z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS – z datą jej wyrejestrowania, 2) nastąpiła aktualizacja danych, 3) zostały usunięte z obrotu prawnego wszelkie tytuły wykonawcze i skorygowane wszystkie dokumenty zawierające naliczenia tzw. zaległości składkowe i to zarówno z dokumentacji osobowej, jak i elektronicznej. W dniu 10 października 2016r. (data wpływu pisma do organu) skarżąca złożyła zażalenie na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skierowane do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wniosku z dnia 11 sierpnia 2015r. Zarzucając naruszenie art. 35 § 1 i 3 oraz art. 158 § 1 i art. 104 § 1 K.p.a. poprzez przewlekłość postępowania i nierozstrzygnięcie sprawy, wniosła o wyznaczenie organowi dodatkowego terminu załatwienia sprawy i wyjaśnienie przyczyn niezałatwienia sprawy w terminie. W dniu 10 października 2016r. (data wpływu pisma do organu) skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wniosku z dnia 11 sierpnia 2015r. Wskazując na naruszenie art. 35 § 1 i 3 oraz art. 158 § 1 i art. 104 § 1 K.p.a. poprzez przewlekłość postępowania i nierozstrzygnięcie sprawy, wniosła o wyznaczenie organowi dodatkowego terminu załatwienia sprawy, wyjaśnienie przyczyn i osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, podjęcie środków zapobiegających naruszaniu terminów załatwiania spraw oraz stwierdzenie, że niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa i pociągnięcie do odpowiedzialności porządkowej lub dyscyplinarnej osób winnych zaniedbania. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o odrzucenie skargi lub jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu, albowiem jej wniesienie jest niedopuszczalne. Zgodnie z treścią art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.)- dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne, 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i wówczas stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd administracyjny bada w pierwszej kolejności jej dopuszczalność. Jednym zaś z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której ona dotyczy w kognicji sądu administracyjnego. Stosownie bowiem do treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego skarga podlega odrzuceniu. Bezczynność organów, o której mowa w cyt. art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. podlega kontroli sądu administracyjnego jedynie w takim przypadku, gdy organ nie podejmuje czynności, czy też nie wydaje orzeczenia, które mogłyby być zaskarżone do sądu administracyjnego. Innymi słowy nie każda bezczynność organu może być przedmiotem skargi. Jeżeli określona aktywność organu nie podlega kognicji sądu administracyjnego, to kontroli sądowoadministracyjnej nie będzie podlegać bezczynność organu w tym zakresie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 963 ze zm.)- dalej u.s.u.s., Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Stosownie natomiast do treści art. 83 ust. 2 u.s.u.s., która to ustawa zawiera uregulowania szczególne w stosunku do p.p.s.a., od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. powszechnego. Stosownie natomiast do regulacji zawartej w art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego, sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznawania zgodnie z art. 2 K.p.c. powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, czy Sądu Najwyższego. Sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy dotyczące: ubezpieczeń społecznych; emerytur i rent; innych świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; świadczeń odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą wojskową albo służbą w Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego oraz Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (art. 476 § 2 K.p.c). Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie, a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (art. 476 § 3 K.p.c.). Wyjątki natomiast co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały w sposób enumeratywny ustalone w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W tym kontekście należy także wyjaśnić, że art. 83a ust. 2 u.s.u.s., stanowi, że decyzje ostateczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu (sądu powszechnego), mogą być z urzędu przez ZUS uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. To, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych stosuje przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. może zmienić, uchylić lub unieważnić decyzje na zasadach określonych w tym Kodeksie), nie zmienia zasady, że decyzje wydawane na podstawie art. 83a ust. 2 w/w ustawy, są decyzjami z zakresu ubezpieczeń społecznych, a nie z zakresu administracji publicznej. Nie można z tego przepisu wyprowadzać wniosku, że skoro przepis nie wskazuje wyraźnie, że od decyzji wydanej na podstawie tego przepisu przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu powszechnego, to tym samym zainteresowanemu przysługuje skarga na taką decyzję do sądu administracyjnego. Przedmiotem niniejszej skargi jest bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 11 sierpnia 2015r. o wzruszenie prawomocnych decyzji, tj. decyzji z dnia (...) oraz z dnia (...) określających zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne i koszty egzekucyjne. Podstawę prawną decyzji stanowił m.in. art. 83 ust. 1 i art. 83a ust. 1 u.s.u.s. Od decyzji zgodnie z zawartym w nich pouczeniem skarżącej przysługiwało prawo wniesienia odwołania do Sądu Okręgowego w Ł. VII Wydział Ubezpieczeń Społecznych. Uznać zatem należy, że w omawianej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stronie przysługiwało odwołanie do właściwego sądu powszechnego na zasadzie art. 83 ust. 2 u.s.u.s. oraz w przypadku niewydania przez organ emerytalny decyzji - na zasadzie art. 83 ust. 3 tej ustawy. Skoro więc w tych sprawach nie jest właściwy sąd administracyjny, to skarga na bezczynność organu wniesiona przez skarżącą do sądu administracyjnego jest niedopuszczalna, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Należy bowiem podkreślić, że stosownie do przepisu art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a., skarga na bezczynność organu do sądu administracyjnego przysługuje w sprawach, w których organ administracji publicznej wydaje rozstrzygnięcie, które może być zaskarżone do sądu administracyjnego. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę, jako niedopuszczalną. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. B.K.