III SAB/Łd 36/12

Dnia 15 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2013 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. Z. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wydania decyzji korygującej decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] p o s t a n a w i a: odrzucić skargę. Decyzją z dnia [...], znak; [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 oraz art. 66 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2005r., nr 31, poz. 267 ze zm.) i art. 14 ust. 1 pkt 2, art. 83 i art. 84 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r., nr 11, poz. 74 z późn. zm.), odmówił S. Z. prawa do zasiłku chorobowego i zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za okres od 22 kwietnia 2006 roku do 4 października 2006 roku; od 2 lutego 2007 roku do 14 maja 2007 roku; od 18 czerwca 2007 roku do 31 lipca 2007 roku; od 3 września 2007 roku do 8 października 2007 roku; od 4 marca 2008 roku do 21 maja 2008 roku; od 17 czerwca 2008 do 22 września 2008 roku w kwocie 16.237,89 zł oraz odsetek w wysokości 3.614,33 zł. W piśmie opatrzonym datą "28 sierpnia 2012 roku" skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym na podstawie wskazanej powyżej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], S. Z. wniósł o "przedstawienie całkowitego rozliczenia zajętych na podstawie tej decyzji środków zgodnie z wyliczonymi w decyzji okresami rzekomego niepodlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej z uwagi na opłacenie składki za kwiecień 2006 roku w niepełnej wysokości". Wniósł również o przedstawienie jakie kwoty poszczególnych zasiłków chorobowych wymienionych w decyzji z dnia [...] stanowią wyliczoną sumę 19.852,22 zł i wystawienie zaświadczenia o wysokości wyegzekwowanych należności w okresie od czerwca 2009 roku do chwili obecnej. W piśmie z dnia 26 września 2012 roku, stanowiącym odpowiedź na powyższe pismo, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż decyzją z dnia [...] S. Z. został zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za wskazane okresy w łącznej kwocie 16.237,89 zł i odsetek za zwłokę w wysokości 3.614, 33 zł. Łączna kwota przypadająca do zwrotu wyniosła więc 19.852, 22 zł. Z uwagi na nieuregulowanie wskazanych należności, na podstawie wskazanej powyżej decyzji zostały wystawione w dniu 21 marca 2011 roku dwa tytułu wykonawcze. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyegzekwowano kwotę 2801,84 zł, którą zaksięgowano w następujący sposób: na poczet należności głównej – 1717,00 odsetki -809,80 i koszty upomnienia w kwocie -8,80. Do uregulowania pozostała kwota należności 14112,38 zł wraz z należnymi odsetkami liczonymi do dnia zapłaty i kosztami upomnienia. W dniu 26 października 2012 roku S. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. Zarzucając naruszenie art. 35 i art. 36 k.p.a. wniósł o "przymuszenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji korygującej decyzję z dnia [...] w trybie natychmiastowym". W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wskazując, że nie zachodzą żadne przesłanki wynikające z art. 83a ust. 1 i 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do wydania decyzji. Zarządzeniem sędziego z dnia 8 lutego 2013r. skarga na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wydaniu postanowienia o zawieszeniu prowadzonej egzekucji, została wyłączona do odrębnego postępowania i jest prowadzona pod numerem III SAB/Łd 3/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu, albowiem jej wniesienie jest niedopuszczalne. Zakres właściwości rzeczowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyznaczają przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012r., poz 270) –zwaną dalej- p.p.s.a. Zgodnie z art. 3 p.p.s.a. kontrola obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4a. Katalog skarg na określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. działania organów administracji publicznej lub ich bezczynność, rozszerzają przepisy ustaw szczególnych, które przewidują sądową kontrolę. Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych wyznacza katalog skarg na określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. działania organów administracji publicznej lub ich bezczynność. Katalog ten rozszerzają przepisy ustaw szczególnych, które przewidują kontrolę tego sądu w sprawach nieprzewidzianych w art. 3 § 2 p.p.s.a. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd administracyjny bada w pierwszej kolejności jej dopuszczalność. Jednym zaś z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której ona dotyczy w kognicji sądu administracyjnego. Stosownie bowiem do treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego skarga podlega odrzuceniu. Bezczynność organów, o której mowa we wspominanym art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. podlega kontroli sądu administracyjnego jedynie w takim przypadku, gdy organ nie podejmuje czynności, czy też nie wydaje orzeczenia, które mogłyby być zaskarżone do sądu administracyjnego. Innymi słowy nie każda bezczynność organu może być przedmiotem skargi. Jeżeli określona aktywność organu nie podlegała kognicji sądu administracyjnego to i kontroli sądowoadministracyjnej nie będzie podlegać bezczynność organu w tym zakresie. Podkreślić w tym miejscu wymaga, iż nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) zostały poddane przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Istnieją bowiem od tej zasady wyjątki mające swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej. Zgodnie z treścią art. 180 § 1 k.p.a, w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Ustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm.)- dalej u.s.u.s. w art. 83 ust. 1 stanowi, że Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania uprawnień do świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. W myśl art. 83 ust. 2 u.s.u.s, od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Stosownie natomiast do regulacji zawartej w art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego, sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznania, stosownie do przepisu art. 2 tego kodeksu powołane są sądy powszechne, chyba że przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy dotyczące ubezpieczeń społecznych, emerytur i rent, a także sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie (art. 476 § 2 i 3 K.p.c.). Wyjątki natomiast co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały w sposób enumeratywny ustalone w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z powyższych przepisów wynika więc, że decyzje organów rentowych podlegają co do zasady weryfikacji przez sądy powszechne z wyjątkiem spraw wskazanych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Tylko w tak wąskim zakresie, ustalonym w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna. W tym kontekście należy także interpretować art. 83a ust. 2 u.s.u.s., który stanowi, że decyzje ostateczne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu (sądu powszechnego), mogą być z urzędu przez ZUS uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. To, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych stosuje przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (może zmienić, uchylić lub unieważnić decyzje na zasadach określonych w tym Kodeksie), nie wpływa na właściwość sądu rozpoznającego środki odwoławcze od tak wydanych decyzji. Nie można z tego przepisu wyprowadzać wniosku, że skoro przepis nie wskazuje wyraźnie, że od decyzji wydanej na podstawie tego przepisu przysługuje zainteresowanemu odwołanie do właściwego sądu powszechnego, to tym samym zainteresowanemu przysługuje skarga na taką decyzję do sądu administracyjnego. Gdyby ustawodawca zamierzał wyłączyć kognicję sądu powszechnego w sprawach ubezpieczeniowych, uregulowałby to wprost, tak jak uczynił to w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Takiego wyłączenia art. 83 a u.s.u.s. nie zawiera, co powoduje konieczność stosowania zasady ogólnej przewidzianej w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Zasada spójności systemu prawa i racjonalności przepisów nakazuje stosować, w braku odmiennych uregulowań, ten sam tryb zaskarżenia, a więc albo tylko do sądu powszechnego, albo wyłącznie do sądu administracyjnego. Nie do przyjęcia jest zatem wykładnia, zgodnie którą rozstrzygnięcie dotyczącego tego samego stosunku prawnego wydawane w trybie zwykłym poddane byłoby kontroli sądu powszechnego, a w trybie nadzwyczajnym do sądu administracyjnego. Takie stanowisko potwierdza uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011r. sygn. I UZP 3/10. W niniejszej sprawie skarżący domagał się wydania decyzji korygującej ostateczną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] odmawiającą przyznania zasiłku chorobowego i zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego. Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz art. 14 ust. 1 pkt 2, art. 83 i art. 84 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych. Od decyzji zgodnie z zawartym w niej pouczeniem skarżącemu przysługiwało prawo wniesienia odwołania do Sądu Rejonowego Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. Przenosząc więc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, której istota sprowadza się do żądania skorygowania (zmiany) ostatecznej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] odmawiającej przyznania zasiłku chorobowego i zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego, uznać należy brak kognicji sądu administracyjnego. W konsekwencji spod kognicji sądu administracyjnego wyłączona jest również kwestia bezczynności organu w omawianej sprawie. Przypomnieć bowiem należy, że stosownie do przepisu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., skarga na bezczynność organu do sądu administracyjnego przysługuje tylko w tych sprawach, w których organ administracji publicznej wydaje rozstrzygnięcie, które może być zaskarżone do sądu administracyjnego. Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a, Sąd skargę odrzucił jako niedopuszczalną. W sprawie skargi na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wydania postanowienia o zawieszeniu prowadzonej egzekucji zostanie wydane odrębne orzeczenie. a.ł.