III SAB/Łd 41/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki po rozpoznaniu 26 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. G. na bezczynność Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. w przedmiocie przekazania pisma postanawia 1. odrzucić skargę; 2. przyznać i nakazać wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat J. P. prowadzącej Kancelarię Adwokacką przy [...] w Ł. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu W. G. W. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na bezczynność Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. w przedmiocie nieprzekazania pisma z 15 lipca 2019 r. właściwemu organowi. W odpowiedzi na skargę Okręgowa Izba Radców Prawnych w Ł. wniosła o jej odrzucenie wskazując, że wniosek skarżącego nie wszczął żadnego postępowania administracyjnego. Skarżący w piśmie z 16 sierpnia 2019 r. zwrócił się do Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. o przyznanie adwokata celem przywrócenia terminów oraz sporządzenia skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego, gdyż ustanowiony pełnomocnik z urzędu w osobie radcy prawnego odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Ł. nie podejmuje żadnych czynności związanych z wyznaczeniem radcy prawnego w oparciu o postanowienie sądu powszechnego o ustanowieniu pełnomocnika. W piśmie z 23 stycznia 2020 r. skarżący stwierdził, że odpowiedź na skargę Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. nie dotyczy sprawy zainicjowanej pismem z 15 lipca 2019 r. Zdaniem skarżącego, jego pismo z 15 lipca 2019 r. powinno zostać przekazane odpowiedniemu organowi celem jego rozpatrzenia. Pismo z 15 lipca 2019 r. stanowiło skargę na nierzetelną i małowiarygodną opinię prawną sporządzoną przez radcę prawnego, która naruszała art. 231 oraz art. 233 k.k. W piśmie z 6 lutego 2020 r. ustanowiony w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego z urzędu oświadczył, że popiera jego skargę. Skarżący podnosi, że Okręgowa Izba Radców Prawnych nie wywiązuje się ze swoich obowiązków. Po uznaniu, że nie jest właściwa do rozpoznania skargi skarżącego, winna ją przekazać właściwemu podmiotowi czego nie uczyniła. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które nie zostały uiszczone ani w części, ani w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest bezczynność Okręgowej Izby Radców Prawnych w Ł. w przedmiocie przekazania zgodnie z właściwością pisma skarżącego z 15 lipca 2019 r. W piśmie tym skarżący zarzucił, że w sprawie o sygn. akt [...] ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu naruszył art. 231 i art. 233 k.k., co doprowadziło do sporządzenia nierzetelnej i małowiarygodnej opinii prawnej. Przed merytorycznym rozpoznaniem skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada z urzędu jej dopuszczalność. Ustala, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do odrzucenia skargi, jakie zostały enumeratywnie wymienione w art. 58 § 1 p.p.s.a. Jednym z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której ona dotyczy, w kognicji sądu administracyjnego. Stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Odrzucenie skargi z tej przyczyny ma miejsce wówczas, gdy skarga dotyczy aktu lub czynności nie objętych zakresem właściwości sądu administracyjnego albo została wniesiona w sprawie wyłączonej z zakresu właściwości tego sądu. W myśl art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: decyzje administracyjne (pkt 1); postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2); postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu (pkt 3); inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a., postępowań określonych w działach IV, V i VI o.p., postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 4); pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających (pkt 4a); akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej (pkt 5); akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (pkt 6); akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego (pkt 7); bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8); bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI o.p., do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9). Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych jest zatem ściśle określony przepisami prawa. Wyznacza go katalog skarg na określone w art. 3 § 2, 2a i 3 p.p.s.a. działania organów administracji publicznej, ich bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Przy czym sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w sprawach skarg na bezczynność jedynie w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. oraz w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1–3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a., postępowań określonych w działach IV, V i VI o.p., postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw oraz postępowań w sprawach pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego wydawanych w indywidualnych sprawach, opinii zabezpieczających i odmowy wydania opinii zabezpieczających. W sprawach ze skarg na bezczynność przedmiotem sądowej kontroli nie jest zatem określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Powyższe determinuje zakres kontroli sądu, sprowadzającej się w tym wypadku do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego lub czynności. Uwzględniając skargę na bezczynność sąd orzeka na podstawie art. 149 p.p.s.a., który określa, że w tym przypadku sąd: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Warunkiem dopuszczalności skargi na bezczynność jest zatem wystąpienie podstawy prawnej do określonego zachowania się organu wobec żądania strony dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Kontrola sądu administracyjnego sprowadza się natomiast do sprawdzenia, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze aktu administracyjnego lub czynności z zakresu administracji publicznej i jest zaskarżalna do tego sądu. Tym samym nie każda sprawa dotycząca bezczynności organu administracji publicznej podlega rozpoznaniu przez sąd administracyjny. Dla organów samorządu zawodowego, nienależących do systemu ustrojowego administracji publicznej, wykonywanie działalności administracyjnej stanowi jedynie margines ich zadań i kompetencji. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 75) enumeratywnie wskazuje przypadki, w których samorząd zawodowy radców prawnych pełni zadania zlecone z zakresu administracji publicznej. W ustawie tej ustawodawca expressis verbis w konkretnych przepisach wskazał zakres kontroli sądów administracyjnych. Kognicję sądów administracyjnych ustawodawca przewidział w następujących przypadkach: zawieszenia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego (art. 28 ust. 7), wpisu na listę radców prawnych i bezczynności w tej sprawie (art. 31 ust. 2b i ust. 3); sprzeciwu Ministra Sprawiedliwości od uchwały o wpisie na listę radców prawnych lub aplikantów radcowskich (art. 312 ust. 2); odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich i bezczynności w tej sprawie (art. 33 ust. 8 i 9); uchwały komisji odwoławczej w sprawie odwołania od wyniku egzaminu radcowskiego (art. 368 ust. 11); skreślenia z listy aplikantów radcowskich (art. 37 ust. 4). Przekazanie zgodnie z właściwością pisma skarżącego zawierającego jego skargę na opinię prawną sporządzoną w sprawie, która toczyła się przed sądem powszechnym, nie mieści się zatem w zakresie wymienionych wyżej przypadków, w których samorząd zawodowy radców prawnych pełni zadania zlecone z zakresu administracji publicznej, a jego działalność jest poddana kontroli sądów administracyjnych. Okręgowa Izba Radców Prawnych nie ma w takiej sytuacji kompetencji do podjęcia działania w którejś z form wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., co do których dopuszczalna byłaby skarga na bezczynność – zgodnie z art. z 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a Konsekwencją powyższego jest brak właściwości sądu administracyjnego w przedmiocie bezczynności Okręgowej Izby Radców Prawnych w tego rodzaju sprawie. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że rozpoznawana sprawa nie jest objęta właściwością sądu administracyjnego i z tej przyczyny wniesiona w niej skarga podlega odrzuceniu na mocy art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Na marginesie sąd zauważa, że w zarządzeniu z 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny w Ł. pouczył skarżącego o tym, że adwokat albo radca prawny ustanowiony dla strony przez sąd może odmówić sporządzenia skargi kasacyjnej, jeżeli byłaby niedopuszczalna lub oczywiście bezzasadna. Pomoc prawa, udzielona stronie zwolnionej od kosztów przez ustanowionego dla niej adwokata albo radcę prawnego, po wydaniu w sprawie orzeczenia przez sąd drugiej instancji, nie oznacza bezwzględnego obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej, jeśli tylko strona wyrazi takie żądanie. Odmowa wniesienia skargi kasacyjnej przez wyznaczonego przez sąd z urzędu pełnomocnika jest równoznaczna ze spełnieniem obowiązku udzielenia stronie pomocy prawnej. Strona może wystąpić do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie innego pełnomocnika. Ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie może natomiast prowadzić do uwzględniania wniosków o wyznaczanie kolejnych pełnomocników w oczekiwaniu, że zostanie sporządzona skarga kasacyjna. W piśmie z 1 lipca 2019 r. radca prawny M. R., wyznaczona pełnomocnikiem skarżącego w sprawie sygn. akt [...] ([...]), również poinformowała skarżącego o tym, że gdyby nie zgodził się z jej opinią, może ustanowić pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata z wyboru lub wystąpić o wyznaczenie innego pełnomocnika. Co więcej, opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego, z którą nie zgadza się skarżący, podlega w tym przypadku ocenie sądu powszechnego – Sądu Apelacyjnego w Ł. Zgodnie z art. 118 § 5 k.p.c. jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony w związku z postępowaniem kasacyjnym lub postępowaniem ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi, jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić na piśmie o tym stronę oraz sąd, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu. Do zawiadomienia adwokat lub radca prawny dołącza sporządzoną przez siebie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi. Opinia nie jest załączana do akt sprawy i nie jest doręczana stronie przeciwnej. Jeżeli opinia, o której mowa w § 5, nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, sąd zawiadamia o tym właściwy organ samorządu zawodowego, do którego należy adwokat lub radca prawny. W takim przypadku właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych wyznaczy innego adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 1173 § 2 stosuje się odpowiednio (art. 118 § 6 k.p.c.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a sąd odrzucił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit c, § 2 pkt 1 i § 4 ust. 1-3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 18). a.k.