III SAB/Łd 9/10

Dnia 9 sierpnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. N. o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 2 kwietnia 1997 r w sprawie sygn. akt II SAB/Łd 63/96 w przedmiocie bezczynności i niewłaściwego działania różnych organów i osób p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu J. N. przyznania prawa pomocy. III SAB/Łd 9/10 UZASADNIENIE Zarządzeniem z dnia 1 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi pozostawił wniosek J. N. o wyłączenie sędziów Wydziału II i III WSA w Łodzi bez rozpoznania. Na powyższe zarządzenie J. N. złożył zażalenie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 listopada 2010 r. został on wezwany do uiszczenia wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia zażalenia. Na powyższe zarządzenie Przewodniczącego Wydziału J. N. złożył zażalenie, które postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2011 roku zostało oddalone. W odpowiedzi na ponowne wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. W złożonych na urzędowych formularzach PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach J. N. wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jego wynagrodzenie za pracę w wysokości około 3.500 zł. Skarżący jest właścicielem dwóch mieszkań o powierzchni 75m2, oraz 31 m2 posiada także oszczędności w formie lokat bankowych na kwotę około 30.000 zł. Postanowienie z dnia 9 maja 2011 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podniósł, że ponosi duże koszty fundując nagrody pieniężne dla uczestników programu/konkursu dotyczącego ujednolicenia zasad datowania dokumentów. Wskazał, że sam nie udźwignie tych kosztów. Podniósł również, że żądanie kolejnych opłat za kontynuowanie przez Sąd bezprawia wydaje mu się niemoralne, bez względu na wysokość jego dochodów. Wskazał, że jego dochody nie są niskie, ale nie po to pracuje aby finansować bezprawie w Sądzie. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ppsa. Przepis art. 244 tej ustawy, stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 ppsa. Istotne przy tym jest, iż na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. CBOIS). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 ppsa. Zauważyć nadto należy, że zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem istnienia przesłanek we wskazanych przepisach, tj. że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie. Sam skarżący twierdzi, że jego dochody są znaczne. Twierdzenie to w pełni potwierdzają dane zamieszczone w formularzu PPF. Ma stały dochód w wysokości 3 500 zł miesięcznie, jest właścicielem dwóch mieszkań i posiada oszczędności w wysokości 30 tys. zł. Jednocześnie z oświadczenia o stanie rodzinnym wynika, że skarżący pozostaje sam w gospodarstwie domowym. Zupełnie natomiast niezrozumiały jest argument skarżącego, zgodnie z którym skarżący nie jest w stanie sam ponieść kosztów fundowania nagród pieniężnych dla uczestników wskazanego konkursu. Przyjmując taka argumentację należało by dojść do wniosku, że ewentualne zwolnienie z kosztów sądowych pośrednio służyłoby realizacji celu jakim jest ufundowanie nagrody. Oczywiście takie uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może znaleźć aprobaty Sądu. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, nie znajdując przesłanek do przyznania skarżącemu zwolnienia od kosztów postępowania sądowego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.