III SO/Łd 3/16

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. B. i Z. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia oddalić wniosek R.A. III SO/Łd 3/16 Uzasadnienie W dniu 8 marca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęło pismo, w którym jego autorzy (F. B. i Z. B.) wnosili o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym. Do pisma powyższego załączono formularz wniosku na druku "PPF", w którym jednakże jako wnioskodawcę wskazano jedynie F. B. Mając jednakże na uwadze, iż pismo przewodnie do tego wniosku wprost wskazywało, iż jego autorzy występują razem i razem oczekują przyznania prawa pomocy oraz mając na uwadze fakt, iż w formularzu wskazano dane i opisani stan majątkowym obojga małżonków, referendarz uznał, iż w tym przypadku faktycznie wnioskodawcami pozostają oboje małżonkowie. Z formularza wniosku wynika, że wnioskodawcy domagali się przyznania im prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podali w szczególności, że wnoszą o ustanowienie adwokata celem przygotowania skargi do sądu administracyjnego. Jak przy tym wyjaśniał F. B., "w krótkim czasie otrzyma postanowienie z Samorządowego Kolegium Odwoławczego". W zakresie swojej sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej kwocie 3.094,74 zł. Są właścicielami domu o powierzchni 90 m2 oraz działki o powierzchni 2.100 m2. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: W punkcie wyjścia rozważań nad zasadnością wniosku należy wskazać, że wnioskodawcy w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie potwierdzili faktu zakończenia prowadzonego przez organy administracji postępowania ostatecznym rozstrzygnięciem, od którego przysługiwałaby skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Przeciwnie, z treści wniosku i jego uzasadnienia należy wnioskować, iż postępowanie to nadal jest prowadzone, bowiem F. B. wprost wskazuje we wniosku, iż "w krótkim czasie otrzyma postanowienie z Samorządowego Kolegium Odwoławczego". Ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., 270, ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi] normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których stosuje się jego przepisy z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne), a w rozdziale trzecim działu V zostały uregulowane kwestie dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych. Prawo pomocy, zdefiniowane w art. 239 pkt 4 tej ustawy jako prawo do pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie określonym w prawomocnym postanowieniu o przyznaniu tego prawa, stanowi uprawnienie strony do zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat - wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrotu wydatków - art. 211 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (art. 244 powoływanej ustawy), o które może ubiegać się strona niemająca dostatecznych środków umożliwiających jej prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym (art. 246 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Przepisy procesowe o przyznaniu prawa pomocy stanowią wyraz realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) podmiotom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Z przedstawionych regulacji wynika zatem jednoznacznie, że przyznanie prawa pomocy ma służyć zapewnieniu stronie możliwości realizacji jej praw w postępowaniu przed sądem, a nie przed jakimkolwiek innym organem, w tym przed organem administracji. Na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie można bowiem rozstrzygać – przy braku wyraźnej ku temu podstawy – o prawach podmiotu uczestniczącego w innym niż sądowe postępowaniu. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zatem z jednej strony dany podmiot jest uprawniony do uruchomienia sądowoadministracyjnej kontroli orzeczeń wydanych przez organy administracji, z drugiej strony już przed wszczęciem postępowania jest uprawniony także do domagania się przyznania mu prawa pomocy. Należy jednak podkreślić, że dopóki ostateczny akt administracyjny nie zostanie wydany, dopóty nie istnieje przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej. Zarazem dopiero z tą chwilą podmiot składający wniosek będzie mógł wykazać istnienie związku pomiędzy chronionym przez ustawy interesem prawnym a aktem lub czynnością organu administracji publicznej, który ten interes narusza. Dopiero istnienie tego związku pozwoli traktować stronę wnioskującą jako potencjalną stronę postępowania sądowoadministracyjnego, a tylko podmiotom o takim statusie przysługuje uprawnienie do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy. Kwestia ta nie może być jednak oceniona przed wydaniem rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej, a w takiej sytuacji nie można mówić o powstaniu prawa do sądowej kontroli orzeczenia, co jest niezbędnym warunkiem uruchomienia postępowania o przyznanie prawa pomocy. Jak z powyższego wynika, przyznanie prawa pomocy jest ściśle związane ze sprawą sądowoadministracyjną, skoro ma ono zapewnić stronie możliwość prowadzenia sprawy przed sądem. Tym samym nie może ono obejmować wydatków, jakie zmuszona byłaby ponosić strona w postępowaniu administracyjnym, w tym związanych z ustanowieniem fachowego pełnomocnika w tym postępowaniu. Wynika to jednoznacznie ze zdefiniowania istoty tej instytucji zawartej w art. 239 pkt 4 ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, która ma służyć zapewnieniu osobie znajdującej się w ciężkiej sytuacji materialnej możliwości obrony jej praw przed sądem. Ponieważ prawo to może zaktualizować się dopiero po wydaniu ostatecznego aktu administracyjnego lub czynności organu administracji, to w okolicznościach faktycznych sprawy, z uwagi na brak wydania takiego orzeczenia, nie istnieją podstawy do uwzględnienia wniosku. Wystąpienie wyżej wskazanej negatywnej przesłanki przyznania prawa pomocy powoduje bezprzedmiotowość dalszych rozważań co do sytuacji materialnej strony w kontekście przesłanek określonych w art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dodatkowo należy wskazać, że w takiej sytuacji faktycznej nie istnieje również możliwość oceny wysokości kosztów, jakie strona zmuszona byłaby ponieść w postępowaniu sądowym, a zatem i z tego powodu nie jest możliwa ocena zasadności wniosku. Trzeba też zauważyć, iż odmowa przyznania prawa pomocy, która w niniejszej sprawie następuje z przyczyn formalnych, bez badania przesłanek określonych w art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie pozbawia wnioskodawców prawa do złożenia wniosku o przyznanie mu prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym po wydaniu ostatecznego rozstrzygnięcia przez organy administracji. Mając na względzie przedstawioną powyżej argumentację, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 3 i pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniosek należało oddalić. R.A.