3/II SA/Lu 1221/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał zasadność skargi Roberta K. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej w B.-P. z dnia 24 czerwca 2002 r. w przedmiocie kary dyscyplinarnej i na podstawie art. 145 par. 1 pkt 2 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ w związku z art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ stwierdził nieważność zaskarżonego orzeczenia oraz orzeczenia dyscyplinarnego Dyrektora Urzędu Celnego w B.-P. z dnia 29 kwietnia 2002 r., a także - zgodnie z art. 200 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zasądził od Dyrektora Izby Celnej w B.-P. na rzecz Roberta K. dziesięć złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia 24 czerwca 2002 r. nr (...) Dyrektor Izby Celnej w B.-P., po ponownym rozpatrzeniu sprawy dyscyplinarnej wskutek odwołania Roberta K. od orzeczenia dyscyplinarnego Dyrektora Urzędu Celnego w B.-P. nr (...) z dnia 29 kwietnia 2002 r., na podstawie art. 437 par. 1 Kpk w związku z art. 32 i art. 79 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./ utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu orzeczenia organ administracji stwierdził, że orzeczeniem dyscyplinarnym nr (...) z dnia 29 kwietnia 2002 r. Dyrektor Urzędu Celnego w B.-P. uznał Roberta K. winnym zarzucanego mu czynu i na podstawie art. 63 ust. 1 pkt 7, art. 64 ust. 1 i art. 69 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej orzekł o wymierzeniu mu kary wydalenia z tej Służby. W dniu 9 maja 2002 r. ukarany złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, zarzucając liczne naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego oraz błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę orzeczenia. Odnosząc się do zarzutów Dyrektor Izby Celnej wskazał, że jednym z podstawowych zarzutów podniesionych przez Roberta K. jest obraza przepisów prawa materialnego, tj. art. 42 ust. 1 Konstytucji RP, art. 1 par. 1 Kk, art. 4 par. 1 Kk, art. 17 par. 1 pkt 6 Kpk w związku z art. 79 ustawy o Służbie Celnej - przez przyjęcie za podstawę prawną zarzutu opartego na naruszeniu obowiązków służbowych wynikających z przepisów ustawy o Służbie Celnej, a więc regulacji nieistniejącej w dniu popełnienia zarzucanego naruszenia obowiązków służbowych. Ustosunkowując się do tego zarzutu, organ administracji podniósł, że skarżący słusznie zauważa, iż ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej weszła w życie dnia 15 września 1999 r., natomiast w chwili popełnienia czynów, tj. w pierwszej połowie 1996 r., prawa i obowiązki funkcjonariuszy celnych określała ustawa z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych /art. 17/. Jednakże przyjęty za podstawę prawną zarzutu art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej w swoim brzmieniu jest identyczny z art. 17 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych. Oba przepisy mówią o obowiązku rzetelnego, bezstronnego, sprawnego i terminowego wykonywania powierzonych zadań. Tym samym wymienione uchybienie nie miało wpływu na wynik sprawy. Organ administracji powołał się w tym zakresie na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle którego powołanie w rozstrzygnięciu przepisu nieaktualnego, ale regulującego daną kwestię podobnie jak przepis obowiązujący w dniu orzekania, nie uważa się za brak podstawy prawnej, a fakt powołania się przez organ administracji na przepisy niewłaściwe wskazuje na wadliwe działanie organu, ale nie stanowi przesłanki do uznania, iż nastąpiło naruszenie prawa w stopniu istotnym dla rozstrzygnięcia /wyroki NSA: z dnia 8 lutego 1982 r. I SA 1294/82 i z dnia 25 października 1984 r. III SA 671/84 - ONSA 1983 Nr 1 poz. 5 i ONSA 1984 Nr 2 poz. 96/. Odnosząc się do zarzutu, że postępowanie dyscyplinarne powinno być umorzone, ponieważ nastąpiło przedawnienie postępowania dyscyplinarnego w myśl art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej, organ administracji stwierdził, że zgodnie z powołanym przepisem postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie 3 miesięcy od dnia powzięcia wiadomości przez kierownika urzędu o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza celnego ani po upływie jednego roku od popełnienia tego czynu. Według skarżącego, w rozpatrywanej sprawie Dyrektor Urzędu Celnego w B.-P. powziął wiadomość o naruszeniu obowiązków służbowych w 1997 r., o czym świadczy zawiadomienie skierowane do Prokuratury Rejonowej w B.-P., a postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte dopiero 7 lutego 2001 r. Dyrektor Izby Celnej nie podzielił tego zarzutu, gdyż stosownie do art. 68 ust. 3 wymienionej ustawy, gdy czyn funkcjonariusza celnego zawiera znamiona przestępstwa, wówczas przedawnienie następuje nie wcześniej niż przedawnienie przewidziane w Kodeksie karnym dla tego przestępstwa. Wymieniony przepis nie uzależnia możliwości stosowania terminu przedawnienia od stwierdzenia popełnienia przestępstwa na mocy prawomocnego wyroku sądu, lecz stanowi jedynie, że popełniony czyn musi nosić znamiona przestępstwa. W postępowaniu karnym stwierdzenie takie następuje już na etapie postępowania przygotowawczego. Ponadto zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy o Służbie Celnej skazanie prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo popełnione umyślnie stanowi samoistną przesłankę do ustania stosunku służbowego, bez konieczności wszczynania w takim wypadku postępowania dyscyplinarnego. Ponadto organ administracji wskazał, że Prokuratura Rejonowa w B.-P. w postanowieniu z dnia 7 listopada 2000 r. przedstawiła Robertowi K. zarzut popełnienia przestępstwa określonego w art. 271 par. 1 i 3 Kk. W związku z tym, że przestępstwo z art. 271 par. 1 Kk zagrożone jest karą pozbawienia wolności do lat 5, a z art. 271 par. 3 Kk karą pozbawienia wolności do lat 8, zgodnie zaś z art. 101 par. 1 pkt 3 Kk karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło 10 lat, gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata, Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że przedawnienie postępowania dyscyplinarnego nie nastąpiło. Organ administracji zauważył przy tym, że materiały zebrane w 1997 r. i na początku 1998 r. w Izbie Celnej w B.-P. nie były wystarczające do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec Roberta K. na podstawie ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych. Pisma nr (...) z dnia 31 października 1997 r. i 8 grudnia 1997 r., kierowane do Prokuratury Rejonowej w B.-P., były zawiadomieniami o podejrzeniu popełnienia przestępstwa w "sprawie". Dopiero materiał dowodowy zgromadzony przez Prokuraturę Rejonową oraz przedstawiony w listopadzie 2000 r. zarzut popełnienia przestępstwa z art. 271 par. 1 i 3 Kk pozwoliły na wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Ustosunkowując się do kwestii naruszenia przepisów art. 42 ust. 1 Konstytucji RP, organ administracji wyraził pogląd, że postanowienia tego artykułu dotyczą odpowiedzialności karnej, a nie dyscyplinarnej. Niezależnie od tego, zgodnie z przepisem art. 94 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, dotychczasowe okresy zatrudnienia w administracji celnej traktowane są jako pełnienie służby w rozumieniu przepisów tej ustawy. Jak wynika z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Robert K. niniejsze postępowanie dyscyplinarne w pełni utożsamia z toczącym się równolegle postępowaniem karnym, prowadzonym przez Prokuraturę Rejonową w B.-P., o czyn z art. 271 par. 1 i 3 Kk, w szczególności w zakresie postępowania dowodowego. Postępowanie dyscyplinarne jednak jest postępowaniem szczególnym, które toczy się według zasad określonych w ustawie o Służbie Celnej oraz w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 17 kwietnia 2000 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych /Dz.U. nr 36 poz. 405 ze zm./, z posiłkowym zastosowaniem przepisów Kodeksu postępowania karnego. Jest to postępowanie odrębne, niezależne od postępowania karnego, którego orzeczenie końcowe zapada niezależnie od wyników postępowania karnego. Przesłanką do wydania orzeczenia dyscyplinarnego jest ustalenie naruszenia przez obwinionego obowiązków służbowych na podstawie ustaleń i dowodów zgromadzonych w postępowaniu dyscyplinarnym. Ustosunkowując się do zarzutu obrazy przepisów postępowania - art. 2 par. 2, art. 4, art. 5 par. 2 i art. 9 par. 2 Kpk w związku z art. 79 ustawy o Służbie Celnej - organ administracji stwierdził, iż zebrany w toku postępowania dyscyplinarnego materiał dowodowy wskazuje na naruszenie obowiązków służbowych wynikających z art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej przez poświadczenie faktu wywozu towaru, mimo że towar ten nie opuścił polskiego obszaru celnego. Odnosząc się do argumentów skarżącego, dotyczących dokonania błędnych ustaleń faktycznych ze względu na braki dowodowe w postaci: - nieprzesłuchania kierowców: Andrieja B., Borysa K. i Władimira K., którzy przewozili towar do firm białoruskich, - zaniechania ustaleń dotyczących istnienia firm "C.", "R." i "F." oraz niewyjaśnienia sprzeczności pomiędzy informacjami udzielonymi przez białoruskie instytucje a zeznaniami osób, które kierowały tymi firmami, - zaniechania przesłuchania przedstawicieli firm eksportujących towar do firm białoruskich, organ administracji stwierdził, iż przesłuchanie wymienionych kierowców nie było możliwe, ponieważ dotyczyło obywateli obcego państwa, a organy celne nie mają uprawnień do występowania do stosownych władz państw trzecich w ramach pomocy prawnej o przesłuchanie ich obywateli. Ponowne przesłuchanie osób kierujących firmami "C.", "R." i "F." nie było możliwe, ponieważ urząd celny nie mógł dokonać sprawdzenia i konfrontacji informacji otrzymanych z akt prowadzonego postępowania karnego. Poza tym organ administracji zauważył, że również wniosek o przesłuchanie w charakterze świadka przedstawicieli firm eksportujących towar dla firm białoruskich nie był możliwy do zrealizowania, ponieważ dotyczył firm "A.C. Ltd" z Wysp Bahama, "T.T.C. Ltd" z Wyspy Man w Wielkiej Brytanii oraz "C. Co. Ltd" z Wysp Bahama, a więc firm działających w tzw. "raju podatkowym". Realizacja tego wniosku przez organy celne nie była możliwa, a poza tym dowody te nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Według Dyrektora Izby Celnej braki wskazanych wyżej materiałów dowodowych nie mogą stanowić jedynej przesłanki świadczącej o tym, że towar został wywieziony za granicę, skoro inne okoliczności faktyczne i dowody wskazują, że towar nie opuścił polskiego obszaru celnego. Zdaniem organu administracji, ocena wszystkich zebranych dowodów pozwala na ustalenie, iż nastąpiło zdarzenie polegające na potwierdzeniu czynności, która nie wystąpiła, i tym samym doszło do rażącego naruszenia obowiązków służbowych, a orzeczona kara wydalenia ze służby jest adekwatna do popełnionego czynu. Ponadto uchybienie, jakie miało miejsce w sprawie, dotyczące powołania niewłaściwej podstawy prawnej, nie miało wpływu na wynik sprawy. Na powyższe orzeczenie dyscyplinarne Robert K. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego i zarzucił: 1/ naruszenie prawa materialnego - art. 42 ust. 1 Konstytucji RP, art. 17 par. 1 pkt 6 Kpk w związku z art. 79 ustawy o Służbie Celnej - przez przyjęcie za podstawę prawną zarzutu opartego na naruszeniu obowiązków służbowych wynikających z przepisów ustawy o Służbie Celnej, a więc przepisów nieistniejących w dniu zarzucanego naruszenia obowiązków służbowych, 2/ obrazę przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na prowadzone postępowania i na treść orzeczenia, przez: a/ naruszenie art. 2 par. 2 Kpk w związku z art. 79 ustawy o Służbie Celnej przez przyjęcie i zastosowanie błędnych ustaleń faktycznych, naruszenie art. 5 par. 1 i art. 5 par. 2 Kpk w związku z art. 79 ustawy o Służbie Celnej przez brak udowodnienia winy oraz całkowite pominięcie art. 5 par. 2 Kpk przez rozstrzygnięcie niedąjących się usunąć wątpliwości na niekorzyść obwinionego, b/ naruszenie art. 4 Kpk oraz art. 167 Kpk w związku z art. 79 ustawy o Służbie Celnej przez odstąpienie /bez uzasadnienia/ od przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez skarżącego, c/ naruszenie art. 7 Kpk w związku z art. 79 ustawy o Służbie Celnej przez pominięcie podstawowej zasady, wedle której organ powinien kształtować swoje przekonanie - wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, d/ naruszenie art. 313 par. 4 Kpk w związku z art. 79 ustawy o Służbie Celnej przez brak faktycznego uzasadnienia w postanowieniu o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, e/ naruszenie par. 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 kwietnia 2000 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych. Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonych orzeczeń, ewentualnie o ich uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w B.-P. podtrzymał stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonym orzeczeniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podnieść, że w myśl przepisów art. 1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wskazany obowiązek kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obejmuje także badanie istnienia przesłanek nieważności decyzji bądź aktu administracyjnego. Zgodnie bowiem z przepisem art. 145 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kpa lub w innych przepisach, sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części. Powyższa regulacja znajduje także zastosowanie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia wydane w innym postępowaniu niż uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego i w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - z mocy par. 2 cyt. przepisu. W świetle powyższego należy stwierdzić, że zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne powinno być wyeliminowane z obrotu prawnego, gdyż wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Należy podzielić pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Taki stan rzeczy występuje w niniejszej sprawie. Nie można bowiem zaakceptować poglądu, iż skarżący dopuścił się deliktu dyscyplinarnego, polegającego na naruszeniu obowiązków określonych w art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej /Dz.U. nr 72 poz. 802 ze zm./, skoro ustawa ta nie obowiązywała w dacie popełnienia tego deliktu. Ustawa ta weszła w życie dopiero w dniu 15 września 1999 r., przypisywany zaś skarżącemu czyn miał mieć miejsce w okresie od marca do czerwca 1996 r. Jakkolwiek więc nie ma wątpliwości, iż w świetle przepisu art. 96 ustawy o Służbie Celnej postępowanie dyscyplinarne przeciwko skarżącemu, jako wszczęte po dniu wejścia w życie tej ustawy, powinno toczyć się według jej przepisów, to zasada ta pozostaje bez wpływu na materialnoprawną podstawę odpowiedzialności skarżącego, która nie może być oparta na normie prawnej nieobowiązującej w czasie popełnienia zarzucanego skarżącemu czynu. Należy zauważyć, że w roku 1996 skarżący był mianowanym urzędnikiem administracji celnej, co wynika z aktu mianowania z dnia 17 marca 1994 r., wydanego na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 1983 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków urzędników administracji celnej /Dz.U. nr 5 poz. 34 ze zm./. Skoro więc stosunek pracy ze skarżącym nawiązał się na podstawie aktu mianowania i w roku 1996 ten stan nie uległ zmianie, to do odpowiedzialności dyscyplinarnej skarżącego za czyn popełniony w tym okresie stosuje się przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych /w brzmieniu wówczas obowiązującym - Dz.U. nr 31 poz. 214 ze zm./. W świetle przepisu art. 34 ust. 1 cyt. ustawy urzędnicy państwowi mianowani ponoszą odpowiedzialność porządkową lub dyscyplinarną za naruszenie obowiązków pracownika, przy czym zakres tych obowiązków określony został w przepisach art. 17-19 tej ustawy; w konsekwencji jedynie te przepisy - w okolicznościach sprawy ustalonych przez organ administracji - oraz w szczególności przepis art. 34 ust. 1 cyt. ustawy mogą stanowić materialnoprawną podstawę odpowiedzialności skarżącego za przypisany mu czyn. Odnosząc się w tym zakresie do poglądu wyrażonego w zaskarżonej decyzji, iż art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej w swoim brzmieniu jest identyczny z art. 17 ust. 2 pkt 4 ustawy o pracownikach urzędów państwowych /oba przepisy mówią o obowiązku rzetelnego, bezstronnego, sprawnego i terminowego wykonywania powierzonych zadań/, a tym samym uchybienie w zakresie wadliwego wskazania podstawy prawnej orzeczenia dyscyplinarnego nie miało wpływu na wynik sprawy, zauważyć należy, że pogląd ten jest wadliwy. Jest bowiem oczywiste, że kwalifikacja prawna czynu przyjęta w orzeczeniu dyscyplinarnym, w którym stosuje się zasady orzekania przewidziane w Kodeksie postępowania karnego /art. 413 par. 2 pkt 1 Kpk w związku z art. 79 ustawy o Służbie Celnej/, powinna odpowiadać czynowi przypisanemu obwinionemu. Ta podstawowa zasada postępowania i odpowiedzialności dyscyplinarnej wyklucza - w okolicznościach niniejszej sprawy - oparcie orzeczenia dyscyplinarnego na takiej materialnej podstawie prawnej, która dopiero po dacie dokonania domniemanego deliktu dyscyplinarnego została wprowadzona przez ustawę. W świetle powyższego zarzut skargi w zakresie naruszenia prawa materialnego należało uznać za zasadny, przy czym - wobec rażącego charakteru naruszenia - zachodzi konieczność stwierdzenia nieważności zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego oraz poprzedzającego je orzeczenia dyscyplinarnego Dyrektora Urzędu Celnego w B.-P. z dnia 29 kwietnia 2002 r. /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/. Na marginesie należy podnieść, że stwierdzenie nieważności obu orzeczeń dyscyplinarnych czyni bezprzedmiotowym odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi, które w tym stanie rzeczy nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 2 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ w związku z art. 97 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Orzeczenie (...) o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.