I SA/Lu 10/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska - Kręcisz Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 listopada 2023 r. znak SKO.41/6199/P/2023 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi P. P. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. W dniu 29 września 2023 r. do Burmistrza Bełżyc wpłynął wiosek A. W. (zastępowanej przez pełnomocnika – ojca [...]) o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Uzasadniając to żądanie wnioskodawca wyjaśnił, iż do złożenia wniosku niezbędne były faktury na zakup paliwa, które były w posiadaniu córki. Ta natomiast od początku sierpnia przebywa w szpitalu, gdzie nie był możliwy z nią kontakt telefoniczny. Dopiero po osobistej wizycie w szpitalu uzyskał informację o miejscu przechowywania tych faktur i niezwłocznie dokonał złożenia niniejszego wniosku. Do wniosku dołączono wniosek o zwrot podatku akcyzowego wraz z fakturami VAT za okres od 1 lutego 2023 r. do 31 lipca 2023 r., pismo Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Lublinie z/s Elizówka o liczbie dużych jednostek (DJP) bydła w gospodarstwie strony, formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomocy w rolnictwie lub rybołówstwie inną niż pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie, kartę informacyjną A. W. ze Szpitala [...] Postanowieniem z 24 października 2023 r. Burmistrz Bełżyc odmówił A. W. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że wynikający z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolne (Dz.U. z 2023 r. poz. 359 ze zm. – dalej jako: "ustawa"), termin do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego ma charakter terminu materialnoprawnego i tym samym nie podlega on przywróceniu. W roku 2023 wniosek o zwrot podatku akcyzowego można złożyć w dwóch terminach od 1 lutego do 28 lutego oraz od 1 lipca do 31 lipca. Dalej odnosząc treść art. 58 § 1 i 2 k.p.a. do stanu sprawy stwierdził, że nie zaistniała przesłanka do przywrócenia terminu. Pomimo bowiem pobytu strony w szpitalu, jej pełnomocnik w ustawowo określonym terminie miał możliwość złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego na podstawie pełnomocnictwa z 29 czerwca 2020 r. Uchybienie terminu nastąpiło zatem z winy strony, ponieważ sporządzone pełnomocnictwo upoważnia do reprezentowania jej w załatwianiu spraw urzędowych, sądowych oraz w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, bankach i we wszystkich urzędach gminnych, wojewódzkich i w starostwie powiatowym. W terminie prawem przewidzianym zażalenie na powyższe postanowienie złożyła A. W., podnosząc zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.p.a. poprzez nie przywrócenie stronie terminu dotyczącego zwrotu podatku akcyzowego, pomimo wykazania, że do uchybienia terminu doszło z przyczyn niezależnych od strony. W uzasadnieniu zażalenia przedstawiono argumentację na poparcie sformułowanego zarzutu. Wskazując na powyższe wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot przedmiotowego podatku akcyzowego. Postanowieniem z 22 listopada 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. uchyliło w całości zaskarżone postanowienie Burmistrza Bełżyc i umorzyło (jako bezprzedmiotowe) w całości postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Kolegium przytoczyło treść przepisów ustawy wskazując, że zwrot podatku akcyzowanego następuje na wniosek producenta rolnego składany w terminach od 1 lutego do ostatniego dnia lutego i od 1 sierpnia do dnia 31 sierpnia danego roku. W sprawie nie jest sporne, że wniosek o zwrot podatku został złożony 14 września 2023 r. zatem z uchybieniem terminu. Kolegium podkreśliło jednak, że termin do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego ma charakter terminu materialnoprawnego, co oznacza, że uchybienie terminowi materialnemu wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. W takim przypadku stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, nie ma zatem przedmiotu postępowania administracyjnego, postępowanie nie może być wszczęte, a wszczęte - jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu. Do materialnoprawnego terminu z art. 6 ust. 1 ustawy nie ma bowiem zastosowania art. 58 k.p.a. Określona w tym przepisie instytucja przywracania uchybionych terminów odnosi się bowiem wyłącznie do terminów procesowych. Burmistrz Bełżyc trafnie zauważył, że termin na złożenie wniosku o zwrot podatku akcyzowego ma charakter terminu materialnoprawnego i nie podlega on przywróceniu. Jednakże konsekwencją takiej oceny powinno być wydanie rozstrzygnięcia (postanowienia) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu na złożenie wniosku o zwrot podatku akcyzowego na podstawie regulacji z art. 61a § 1 kpa w związku z art. 2 ustawy (odmowa wszczęcia postępowania z "innej uzasadnionej przyczyny" tj. brak w przepisach prawa podstawy do rozpatrzenia tej treści żądania w trybie postępowania administracyjnego), bez oceny czy wystąpiły przesłanki do jego przywrócenia na postawie art. 58 § 1 i 2 k.p.a. Gdyby bowiem nawet te przesłanki zostały przez stronę spełnione to i tak nie byłoby prawnie możliwe przywrócenie tego terminu właśnie z uwagi na jego materialnoprawny charakter. Kolegium dodało, że termin materialnoprawny może być przywrócony gdy przepisy szczególne przewidują taką możliwość. W rozpoznawanej sprawie nie występuje jednak taka sytuacja. Brak bowiem odpowiednich rozwiązań w powyższym zakresie w ustawie. Skoro zatem Burmistrz nie wydał postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego tylko badał spełnienie warunków do jego przywrócenia pomimo braku takiej możliwości, to zaskarżone postanowienie należało uchylić w całości, a postępowanie w tym przedmiocie umorzyć jako bezprzedmiotowe. W tej sytuacji wszelkie okoliczności podniesione zarówno we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego jak również w zażaleniu dotyczące w szczególności stanu zdrowia, pobytu w szpitalu wnioskodawcy, braku wiedzy pełnomocnika o miejscu przechowywania faktur czy też utrudnionego kontaktu pełnomocnika z wnioskodawcą, będące przyczyną złożenia wniosku po terminie, choć niewątpliwie ważne z punku widzenia sprawnego funkcjonowania i załatwiania bieżących spraw wnioskodawcy, nie mają jednak prawnego znaczenia dla merytorycznego rozpoznania prośby o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego i w konsekwencji wydania postanowienia o przywróceniu tego terminu zgodnie z żądaniem. Na postanowienie Kolegium A. W. (zastępowana przez pełnomocnika - ojca [...]) wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie podnosząc zarzut naruszenia: - art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uchylenie postanowienia Burmistrza i umorzenie postępowania w sytuacji gdy organy powinny mieć na uwadze dobro obywatela, a zatem powinno umożliwić przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego; - art. 9 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niepoinformowanie strony o zmianie terminu do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego w sytuacji gdy termin ten został zmieniony, był inny niż w roku poprzednim. Wskazując na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umożliwienie złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej argumentował, że córka ma problemy zdrowotne, często przebywa w szpitalu, ma zaniki pamięci. Gdy chciał złożyć wniosek w lipcu to odmówiono jego przyjęcie, bo nie wiedziano, od kiedy wnioski będą przyjmowane. W związku z tym oddał faktury córce która je schował i zamknęła na klucz, po czym pod koniec lipca trafiła do szpitala gdzie przebywała do końca października 2023 r. Przez większość czasu nie mogła sobie przypomnieć gdzie położyła te faktury, dopiero później przypomniała sobie gdzie one są. Zaraz potem faktury te wraz z wnioskiem zostały złożone do organu, gdzie dowiedział się, że jest już za późno. Jego zdaniem nie doszło zatem do zawinionego działania strony. Za zdarzenie odpowiedzialność ponoszą pracownicy organu, którzy błędnie poinformowali go o terminie złożenia wniosku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymując dotychczasowe stanowisko wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Mając na uwadze art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej. Jest to kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Jest to jedyne kryterium sądowej kontroli, jakiej poddane zostały rozstrzygnięcia organów administracji na skutek wniesionej skargi. W ocenie Sądu organ administracji rozpoznając przedmiotową sprawę wydał prawidłowe rozstrzygnięcie pozostające w zgodzie z przepisami prawa, a zatem skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. W pierwszej kolejności - w kontekście stanowiska skarżącej prezentowanego w toku postępowania - podkreślenia wymaga, że istotą sprawy jest możliwość przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Istotą nie jest zatem - jak to pojmuje skarżąca - ocena przyczyn z których wynikało przedmiotowe opóźnienie w złożeniu wniosku, lecz w istocie sama możliwość takiej oceny. Rozpocząć należ od wskazania, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy wójt, burmistrz (prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia gruntów będących w posiadaniu lub współposiadaniu producenta rolnego przyznaje, na wniosek tego producenta, w drodze decyzji, zwrot podatku. Wniosek ten zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy składa się w terminach od dnia 1 lutego do ostatniego dnia lutego i od dnia 1 sierpnia do dnia 31 sierpnia danego roku. Bezsporne zatem jest, że możliwość zwrotu podatku akcyzowego uzależniona jest m.in. od tego czy podmiot uprawniony zwróci się z tym żądaniem w określonym terminie. Przyjęto bowiem zasadę, iż wnioski mogą być składane wyłącznie w ściśle określonym terminie. Jak istotną kwestią w procedurze administracyjnej są terminy dokonywania czynności procesowych przez strony, nie trzeba wyjaśniać. Wystarczy wskazać, że uchybienia terminu stanowią jedną z najbardziej powszechnych wadliwości przy prowadzeniu spraw przez strony. Zazwyczaj konsekwencje tego są niebagatelne, nieuchronne i nieodwracalne, czego przykładem jest niniejsza sprawa. Wyjaśnianie tej kwestii należy rozpocząć od wskazania, że generalnie terminy dzielimy na materialne i procesowe. Taki podział terminów wprowadziła nauka prawa opierając go zasadniczo na kryterium zamieszczenia normy prawnej, wyznaczającej termin w ustawie materialnej lub ustawie procesowej, jednak ze względu na fakt, że ustawodawca nie przestrzega w systemie prawnym rozdziału regulacji prawnej materialnej i regulacji procesowej, nie jest to wystarczające kryterium dla rozróżnienia tych terminów. W doktrynie przyjmuje się, że terminem materialnym jest okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotu w formie autorytatywnej konkretyzacji norm prawa materialnego lub bezpośrednio z mocy prawa. Terminem procesowym jest zaś okres do dokonania czynności procesowej przez podmioty postępowania. Uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym lub wywołuje skutek prawny materialnej trwałości ukształtowanych praw przez wyłączenie dopuszczalności uchylenia (zmiany) decyzji lub wyłączenie dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Co najważniejsze, jedynie w przypadku terminów procesowych możliwe jest uchronienie się przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu czynności procesowej poprzez wniosek o jego przywrócenie. Termin do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego, czyli o przyznanie danej osobie uprawnień, jest natomiast terminem prawa materialnego. Oznacza to, że tylko w sytuacji, kiedy wniosek zostanie złożony w określonym terminie może nastąpić ukształtowanie prawa w postaci dokonania autorytatywnej konkretyzacji normy prawa materialnego w oparciu o art. 5 ust. 1 omawianej ustawy. W analizowanym przypadku została zatem wyłączona możliwość stosowania instytucji procesowej przywrócenia terminu z k.p.a., ponieważ ma ona wyłącznie zastosowanie do terminów procesowych. W tym zatem kluczowym dla sprawy zakresie wykładnia prawa dokonana przez organ odwoławczy jest prawidłowa. Konsekwencją powyższego ustalenia jest brak możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 58 § 1 k.p.a., który stanowił podstawę rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Przepis ten określa kumulatywne przesłanki pozytywnego rozstrzygnięcie wniosku o przywrócenie terminu. Interpretując powołany przepis a contrario stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie o odmowie przywrócenia terminu procesowego może zapaść w ściśle określonych przypadkach, mianowicie, gdy organ administracji stwierdzi: istnienie winy zainteresowanego w uchybieniu terminu; niedochowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu; niedopełnienie wraz z wnioskiem tej czynności, dla której był ustanowiony przywracany termin. Wykluczone jest zatem wydanie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu na podstawie art. 58 k.p.a. w sytuacji, gdy przedmiotem wniosku jest przywrócenie terminu materialnego. Organ pierwszej instancji, mimo że dokonał prawidłowej kwalifikacji terminu, którego przywrócenia skarżąca żądała, wydał błędne rozstrzygnięcie. W niniejszej sprawie, organ ten winien wydać postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu na złożenie wniosku o zwrot podatku akcyzowego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 2 ustawy (odmowa wszczęcia postępowania z innej uzasadnionej przyczyny, tj. brak w przepisach prawa podstawy do rozpatrzenia tej treści żądania w trybie postępowania administracyjnego), bez oceny czy wystąpiły przesłanki do jego przywrócenia na postawie art. 58 § 1 i 2 k.p.a. Podsumowując, przewidziana w art. 58 i 59 k.p.a. instytucja przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności w ramach toczącego się postępowania administracyjnego, ma zastosowanie wyłącznie do terminów prawa procesowego i nie ma zastosowania do terminów prawa materialnego, którym to terminem jest termin na złożenie wniosku o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku nie mogło być zatem zakończone rozstrzygnięciem co do istoty tego wniosku, bo takie rozstrzygnięcie nie jest dopuszczalne. Bez znaczenia są zatem podnoszone argumenty mające usprawiedliwiać winę strony w uchybieniu terminu. Kwestie te z podanych względów nie mogły być w ogóle analizowane, czego dopuścił się organ pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji odmawiające przywrócenia terminu nie mogło być w ogóle wydane w odniesieniu do terminu prawa materialnego. W takiej sytuacji, prawidłowo organ zaskarżonym postanowieniem uchylił w całości postanowienie organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie z wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Organ odwoławczy nie naruszył zatem ani wskazanych w skardze przepisów k.p.a. ani innych, które miały w sprawie zastosowanie. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi. Sprawę rozpoznano w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na co pozwalał przepis art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.