I SA/Lu 1009/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Małgorzata Fita, SO del. Monika Kazubińska-Kręcisz, Protokolant Starszy asystent sędziego Karolina Orłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 lutego 2015r. sprawy ze skargi E. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]. nr [...]; II. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz E. S. kwotę 357 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej (organ lub organ nadzoru) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej (organ egzekucyjny) z dnia [...], mocą którego organ egzekucyjny postanowił odmówić wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów złożonych przez E. S., dotyczących prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 1 lipca 2014 r. o numerach od [...] do [....]. W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ wyjaśnił, że E. S. nie była uprawniona do złożenia zarzutów, dotyczących prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Powyższe skutkować musiało odmową wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów złożonych przez E. S. przy zastosowaniu art. 61a § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2013.267 ze zm. - k.p.a.) w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2014.1619. ze zm. - u.p.e.a.). Podstawą wystawienia tych tytułów wykonawczych była decyzja w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za poszczególne miesięczne okresy rozliczeniowe 2003 r. i 2004 r. Adresatem tej decyzji był wyłącznie A. S., mąż E. S. i tylko on, jak motywował organ, ma status zobowiązanego w rozpatrywanym postępowaniu egzekucyjnym, w którym E. S. złożyła zarzuty. Zdaniem organu, zarzut uprawniony jest złożyć wyłącznie zobowiązany, co wynika z treści art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Z kolei w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. ustawodawca zdefiniował kto jest stroną zobowiązaną w postępowaniu egzekucyjnym i z tej definicji wynika, że małżonek zobowiązanego nie może zostać uznany również za zobowiązanego. W dalszej kolejności organ zauważył, że na mocy art. 29 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2012.749 ze zm. – o.p.) podatnik pozostający w związku małżeńskim odpowiada za podatki wynikające ze zobowiązań podatkowych swoim majątkiem osobistym oraz majątkiem wspólnym z małżonkiem. Wobec tego organ egzekucyjny jest uprawniony skierować egzekucję do majątku wspólnego małżonków S. Jednakże możliwość prowadzenia egzekucji z majątku małżeńskiego zobowiązanego i jego małżonka - stosownie do treści art. 27c u.p.e.a. - jest uwarunkowana koniecznością wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków. Taka też sytuacja, w ocenie organu, ma miejsce w nin. sprawie, bowiem tytuły wykonawcze zostały wystawione również na E. S., żonę zobowiązanego, przy czym nie jest ona stroną postępowania egzekucyjnego jako zobowiązana. Stroną postępowania egzekucyjnego jest wyłącznie zobowiązany, a więc mąż E. S., adresat decyzji wymiarowej, na podstawie której wystawione zostały ww. tytuły wykonawcze. E. S. ponosi tylko majątkową odpowiedzialność za egzekwowane podatki męża na zasadzie art. 29 § 1 o.p. Okoliczność, że tytuły wykonawcze zostały wystawione na oboje małżonków na podstawie art. 27c u.p.e.a. nie oznacza jeszcze, że małżonka zobowiązanego ma takie same uprawnienia w postępowaniu egzekucyjnym jak zobowiązany. E. S. (skarżąca) złożyła skargę na powyższe postanowienie organu. Zarzuciła naruszenie: - art. 33 pkt 1, 3, 4, 7, 10 oraz art. 27c i art. 18 u.p.e.a., polegające na zakwestionowaniu jej uprawnienia do zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, skierowanego do majątku objętego wspólnością małżeńską jej i A. S.; - art. 61a § 1 k.p.a. przez uznanie, że nie jest stroną postępowania egzekucyjnego, w konsekwencji nie ma uprawnienia do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia tego postępowania. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca argumentowała, że jej prawo do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego należy wyprowadzać z takiej wykładni art. 27c u.p.e.a., która będzie respektowała zasadę zawartą w art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483). W jej ocenie, stanowisko organu pozbawia małżonka zobowiązanego jakiejkolwiek ochrony prawnej w sytuacji, gdy egzekucja skierowana jest do majątku wspólnego małżonków i tym samym ingeruje przecież w sferę praw nie tylko samego zobowiązanego, ale także jego małżonka. Zdaniem skarżącej, unormowanie zawarte w art. 27c u.p.e.a. ma zastosowanie właśnie wówczas, gdy tylko jeden z małżonków jest stroną zobowiązaną, a organ egzekucyjny kieruje egzekucję do majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Wówczas oboje małżonkowie mają prawo składać środki zaskarżenia przewidziane w u.p.e.a., w tym zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W przekonaniu skarżącej, nie można zaakceptować sytuacji, w której małżonkowi zobowiązanego nie przysługują żadne środki ochrony prawnej w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego małżonków Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko przestawione w zaskarżonym postanowieniu. Podkreślał, że małżonek zobowiązanego odpowiada wyłącznie na zasadach z art. 29 § 1 o.p., a więc nie staje się zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 w zw. z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Wobec tego, w obowiązującym stanie prawnym, skarżąca nie jest uprawniona do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, co ma taki skutek, że należało odmówić wszczęcia postępowania w tej sprawie przy odpowiednim zastosowaniu art. 61a § 1 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Stosownie do treści art. 27c u.p.e.a. jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Unormowanie to nie jest odczytywane w sposób jednolity. Zarysowały się dwa stanowiska prawne. Zgodnie z jednym nurtem zapatrywań, każde prowadzenie egzekucji przeciwko zobowiązanemu z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków. Z kolei według drugiego poglądu, w sytuacji, w której egzekucja skierowana zostanie do składników majątkowych objętych zakresem stosowania art. 29 § 1 o.p., nie jest uzasadnione wystawienie tytułu wykonawczego na podstawie art. 27c u.p.e.a., co jest wywodzone z wykładni gramatycznej art. 27c u.p.e.a. Podkreśla się bowiem, że z gramatycznej wykładni wymienionego przepisu wynika jego szerszy zakres niż określone w ustawie Ordynacja podatkowa zasady odpowiedzialności majątkowej za zobowiązania podatkowe podatnika pozostającego w związku małżeńskim. Zwraca się przy tym uwagę, że art. 27c u.p.e.a. stanowi o majątku odrębnym zobowiązanego, o majątku wspólnym małżonków oraz o majątku odrębnym małżonka zobowiązanego (por. szerzej w tej materii Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, red. R. Hauser, A. Skoczylas, C.H.BECK, wyd. 7., do art. 27c). W świetle powyższego należy więc stwierdzić, że odpowiedź na pytanie czy zarzuty składa zobowiązany czy też małżonek zobowiązanego, który sam nie jest stroną zobowiązaną w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a., przynosi treść tytułów wykonawczych, na podstawie których wszczęto postępowanie egzekucyjne. Przechodząc zatem do treści tytułów wykonawczych, które stały się podstawą wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego w analizowanej sprawie należy zauważyć, że w części A tych tytułów wykonawczych, w których podawane są dane personalne zobowiązanego, w poz. 9 - rodzaj zobowiązanego, zaznaczono kwadrat 1 dotyczący małżeństwa. Zgodnie z pouczeniem zawartym w formularzu tytułów wykonawczych w poz. 9 zakreśla się kwadrat nr 1, jeżeli wystawia się tytuł wykonawczy na wspólne zobowiązanie małżonków (por. odnośnik 2 przy poz. 9 kwadrat 1). Z kolei w poz. 10 części A omawianych tytułów wykonawczych wyjaśniono, że jeżeli w poz. 9 zaznaczono kwadrat nr 1, wpisuje się dane dowolnie wybranego współmałżonka. Następnie w części N tych tytułów wykonawczych, w której podaje się dane identyfikujące małżonka, znajdujemy pouczenie, zgodnie z którym w tej części wpisuje się dane współmałżonka osoby wymienionej w poz. 10, jeżeli w poz. 9 zakreślono kwadrat nr 1. Wobec tego z treści tych tytułów wykonawczych wynika, że zostały one wystawione na oboje małżonków S., jako zobowiązanych z tytułu ich wspólnego zobowiązania. Skoro tak, to w świetle treści powyższych tytułów wykonawczych, każdy z nich ma status zobowiązanego i w konsekwencji jest uprawniony do samodzielnego złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Odmienne stanowisko organu przyjmujące, że E. S. nie jest stroną zobowiązaną w analizowanym postępowaniu egzekucyjnym, pozostaje w sprzeczności z treścią wystawionych i realizowanych tytułów wykonawczych. Wbrew wywodom organu, z tych tytułów wykonawczych nie wynika bowiem, że E. S. odpowiada tylko jako małżonek zobowiązanego i z wyłączeniem jej majątku odrębnego. Przeciwnie, z treści omawianych tytułów wykonawczych wynika, że obejmują one wspólne zobowiązanie małżonków. W efekcie treść analizowanych tytułów wykonawczych, odczytywana w powiązaniu z art. 27c u.p.e.a. oznacza, że egzekucja na ich podstawie może zostać skierowana nie tylko do majątku wspólnego małżonków, ale też do majątku odrębnego E. S., która przecież, jak twierdzi organ, nie jest stroną zobowiązaną. Należy zatem dojść do wniosku, że stanowisko organu, przyjęte u podstaw kontrolowanego postanowienia, nie odpowiada treści tytułów wykonawczych, realizowanych w ramach postępowania egzekucyjnego, w którym E. S. złożyła zarzuty. Nadto, jeśli wynika z nich, że E. S. również ma status zobowiązanej, a więc strony postępowania egzekucyjnego, to konsekwentnie należy jej przyznać uprawnienie/legitymację do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o takiej treści. Natomiast zagadnienie czy tytuły wykonawcze zostały wystawione prawidłowo (w rozumieniu zgodności z prawem) nie podlega rozstrzygnięciu na etapie kontroli odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów dotyczących prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Kwestia ta może podlegać przesądzeniu dopiero w wyniku merytorycznego rozpatrzenia zarzutów, jeśli spełniają one wszystkie wymagania formalne i co do terminu. Co więcej, nie można zapominać, że prawidłowość wystawienia tytułów wykonawczych podlega badaniu przez organ egzekucyjny z urzędu. Jest to bowiem obowiązek tego organu określony w art. 29 § 1, § 2 oraz w art. 59 § 1 u.p.e.a. (w zależności od etapu postępowania egzekucyjnego). Podsumowując, jeśli wierzyciel, który jest jednocześnie organem egzekucyjnym, wystawił tytuły wykonawcze w ten sposób, że obojgu małżonkom S. przyznał status zobowiązanych z tytułu wspólnego zobowiązania małżonków, to konsekwencją takiej treści tytułów wykonawczych jest to, że każdy z tych małżonków jest stroną zobowiązaną, samodzielnie uprawnioną do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na zasadzie art. 27 § 1 pkt 9 w zw. z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Dla dopełnienia oceny prawnej należy odnotować, że rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów u.p.e.a. (Dz.U.2001.137.1541 ze zm.), które stosownie do § 5 ust. 2 określało wzór tytułu wykonawczego dla dochodzenia należności pieniężnych, zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz.U.2014.650). Powyższe organ egzekucyjny powinien mieć w polu widzenia. Z tych względów zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu egzekucyjnego podlegały uchyleniu na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c przy zastosowaniu art. 135 i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy.