I SA/Lu 101/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 12 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w kwocie 100 zł zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych. W tym zakresie oświadczył, że jest osobą rozwiedzioną, ma zasądzone alimenty na dwóch synów w kwocie po 500 zł, które płaci co miesiąc. Nie posiada przy tym żadnego majątku, środków pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Zawodo prowadzi działalność gospodarcza w zakresie robót budowlanych i wykończeniowych osiągając z tego tytułu w 2015 r. przychód (opodatkowany stawką 5,5%) w wysokości [...] zł. Jak oświadczył w okresie ostatnich trzech miesięcy nie osiągnął żadnego dochodu. Jednocześnie dodał, że mieszka tam gdzie pracuje, z reguły wynajmując pokój i sam ponosi koszty własnego utrzymania - "sam się utrzymuje". Jak wynika z akt sprawy skarżący w toku postępowania uiścił wpis od skargi w kwocie 100 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizacja uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Podkreślić jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, która nie może jednak rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex nr 75481). Innymi słowy przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej: p.p.s.a. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. To w interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. W przedmiotowej sprawie skarżący zawnioskował o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu go od kosztów sądowych. Jak zaś stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie możliwe jest w sytuacji gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co najistotniejsze użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy na powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie przedstawił w sposób wiarygodny swojej sytuacji dochodowej w jakiej obecnie się znajduje, co jest niezbędne dla oceny jego zdolności płatniczych. Mianowicie z oświadczeń skarżącego wynika, że od trzech miesięcy nie osiąga żadnego dochodu. Nie posiada przy tym żadnego majątku ani przedmiotów wartościowych. Od 2005 r. jest rozwiedziony, zamieszkuje w wynajętych pokojach (tam gdzie wykonuje pracę). Jego była małżonka oraz dzieci zamieszkują w domu należącym do jego matki. Jak wynika z akt sprawy była żona skarżącego jest również jego pełnomocnikiem upoważnionym do odbioru kierowanej do niego korespondencji. Jednocześnie z oświadczeń skarżącego wynika, że każdego miesiąca płaci alimenty w kwocie [...]zł oraz sam się utrzymuje (koszty najmu mieszkania oraz pozostałe związane z codziennym utrzymanie). Przedstawione okoliczności już same w sobie są sprzeczne, co czyni je niewiarygodnymi. Skarżący twierdzi bowiem, że utrzymując się wyłącznie z prowadzonej działalności gospodarczej nie osiągnął w ostatnich trzech miesiącach żadnych dochodów, jednocześnie przedstawił ponoszone przez niego wydatki bez wyjaśnienia źródła ich finansowania (chodzi tu o wydatki na utrzymanie siebie i zapłatę alimentów). Zważywszy na fakt, że skarżący nie zadeklarował żadnych oszczędności, aktualnym pozostaje pytanie o źródło finansowania jego wydatków. Podsumowując w ocenie referendarza sądowego stwierdzić należy, że składane przez skarżącego oświadczenia są sprzeczne, niepełne i niespójne co do jego sytuacji majątkowej i finansowej. To zaś skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Dla porządku należy dodać, że skarżący uiścił wpis od skargi w wysokości 100 zł, co pozwala na przyjęcie tezy, że wnioskodawca lub jego rodzina dysponują także środkami umożliwiającymi uiszczenie opłaty kancelaryjnej w takiej samej wysokości. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.