I SA/Lu 1017/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący, po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 26.338 zł, należnego od wniesionej skargi zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku tym podał, że gospodarstwo domowe prowadzi razem z konkubiną zamieszkując w należącym do jego matki domu jednorodzinnym. Posiada dwójkę dzieci, które nie mieszkają z nim, gdyż studiują w W.. Zarówno on jak i jego konkubina utrzymują się z wykonywanych prac dorywczych przynoszących łączny dochód w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Skarżący nie posiada żadnego majątku ani przedmiotów wartościowych, jego konkubina posiada natomiast udział ˝ w nieruchomości rolnej o pow. 3.3 ha oraz dwa samochodu osobowe o łącznej wartości około [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że konkubina z którą zamieszkuje odmówiła mu udzielenia informacji odnośnie uzyskanych w 2016 r, dochodów, posiadanych rachunków bankowych, nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania oraz to, że przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli takim jakiego domaga się skarżący (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) jest natomiast wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy na powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. W szczególności nie udzielił informacji dotyczących sytuacji dochodowej i majątkowej jego konkubiny oraz nie wskazał, co stało się z posiadanym przez niego jeszcze w 2011 r. majątkiem, co było niezbędne dla oceny zdolności płatniczych skarżącego. W tym miejscu należy podkreślić, iż z art. 252 §1 p.p.s.a. wynika wprost, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach strony, a także o jej stanie rodzinnym. Pojęcie "stanu majątkowego i dochodów strony" nie jest przy tym tożsame z "jej majątkiem". Zakres tego sformułowania jest bowiem zbliżony do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (utrwalone stanowisko judykatury wyrażone między innymi w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06 lub z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt I GZ 454/13). Oczywistym przy tym jest, że osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie, nie biorą udziału w tym postępowaniu i nie mają obowiązku pokrywania związanych z tym postępowaniem kosztów, jednak informacja o ich sytuacji materialnej i wysokości osiąganych dochodów pozwala na precyzyjne ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i obiektywnych możliwości poniesienia kosztów postępowania. W sprawie bezspornym jest, że skarżący zamieszkuje wspólnie i prowadzi jedno gospodarstwo domowe z E. G.. Co ważne w kontekście przyznania prawa pomocy nie ma przy tym znaczenia, że pomiędzy wyżej wymienionymi nie zachodzi relacja prawna (jak w przypadku małżeństwa) ani też, że nie są oni dla siebie krewnymi czy powinowatymi. Decydujące znaczenie ma natomiast fakt, że skoro razem zamieszkują oraz gospodarują, to prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być bowiem udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują (patrz: uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95, publ. OSNP z 1996 r., nr 16, poz. 240). W tym stanie rzeczy - biorąc pod uwagę wnioski płynące z przywołanego wyżej orzecznictwa NSA - dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego nie było możliwe z pominięciem okoliczności dotyczących stanu majątkowego i dochodów jego konkubiny. Dlatego wezwanie strony do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez udokumentowanie jej dochodów i majątku było uzasadnione. Odpowiadając na to wezwanie skarżący nie tylko nie nadesłał żadnego z wymienionych w wezwaniu dokumentów ale co więcej - oświadczył, że konkubina odmówiła mu udzielenia na ten temat informacji. Takie oświadczenie trudno uznać za wiarygodne. W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, że wnioskodawca nie wykazał w sposób należyty istotnych dla sprawy okoliczności, co uniemożliwia przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Na koniec zauważyć trzeba, że wątpliwości oceniającego budzi wiarygodność oświadczeń strony odnośnie posiadanego majątku, a w istocie całkowitym jego braku. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych sprawy skarżący w 2011 r. był posiadaczem gospodarstwa rolnego o pow. 45 ha, ciągnika rolniczego oraz samochodu terenowego o znacznych wartościach. W złożonym wniosku nie odniósł się w żaden sposób do tych okoliczności. Mając wszystko powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.