I SA/Lu 1038/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi T. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące [...] r. - w zakresie sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia [...] r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia [...] r. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trzema córkami w wieku [...], [...] i [...]lat. Rodzina utrzymuje się z dochodów małżonki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Skarżący nie posiada natomiast żadnego dochodu ani majątku. Jego małżonka, z którą ma zawartą umowę rozdzielności majątkowej jest natomiast właścicielem domu, mieszkania, gruntów rolnych o pow. [...] ha, ciągników siodłowych i naczepy. Dodatkowo podał, że małżonka spłaca kredyt mieszkaniowy z miesięczną wysokością raty [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń skarżący złożył deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres czerwiec-grudzień [...] r. z tytułu prowadzonej przez małżonkę skarżącego działalności gospodarczej oraz jej zeznania podatkowe za [...] i [...] rok. Jednocześnie wskazał, że z uwagi na rozdzielność majątkową małżonka odmówiła mu udostępnienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz podania składników posiadanego przez nią majątku (nieruchomości i rzeczy ruchome). Postanowieniem z dnia [...]r. Referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Od postanowienia Referendarza sądowego skarżący złożył sprzeciw argumentując, że wykazana przez niego sytuacja daje podstawę do zwolnienia go od wpisu od skargi. W jego ocenie sytuacja materialna żony nie ma wpływu na jego sytuację finansową – małżonkowie mają rozdzielność majątkową, żona nie ma żadnego obowiązku wykazywać mu swoich dochodów ani też pomagać. Trudno byłoby oczekiwać, aby uiszczała za niego wpis. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie referendarza sądowego, jest prawidłowe. Skarżący wnioskował o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Pamiętać również należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony (która wynika z treści art. 199 P.p.s.a.). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz – co istotne w rozpatrywanej sprawie - pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżący do takiego grona osób nie należy. Należy bowiem zwrócić uwagę, że odnośnie do pozostawania w rozdzielności majątkowej stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788; dalej: kro), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 kro małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Innymi słowy na małżonkach spoczywa ciężar wzajemnej pomocy i alimentacji, w tym także obowiązek ponoszenia kosztów postępowania w sytuacji, gdy jeden z małżonków nie jest w stanie pokryć ich z własnego majątku. Oznacza to, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia żony wnioskodawcy z obowiązku pomocy finansowej, a udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym jest niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 ppsa, zgodnie z którym oświadczenie strony powinno zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. W odniesieniu do niniejszej sprawy należy mieć na uwadze, iż małżonka podatnika posiada dom, mieszkanie, pole, ciągniki siodłowe, naczepę. Spłaca kredyt związany z zakupem mieszkania (rata [...] zł) i nie wynika z wniosku ani dodatkowych oświadczeń aby zalegała z płatnościami. W ocenie sądu nie mamy do czynienia w tej sytuacji z osobą ubogą, która, aby zrealizować prawo do sądu, wymaga wsparcia od innych obywateli. Na uwagę zasługuje też kwestia, że ani z wniosku PPF ani z jakichkolwiek dodatkowych materiałów dostarczonych sądowi nie wynika, że skarżący będący osobą młodą i zdolną do pracy (bo o żadnych przyczynach niemożności podjęcia przez niego pracy strona we wniosku nie informuje) nie podejmuje prób zdobycia środków na opłacenie zainicjowanego przez siebie postępowania sądowoadmnistracyjnego. Z wniosku nie wynika dlaczego skarżący (poza byciem Prezesem zarządu spółki bez wynagrodzenia) nie podejmuje pracy zarobkowej, co pozwoliłoby poprawić sytuację finansową jego rodziny oraz umożliwiłoby poniesienie kosztów sądowych. Skoro skarżący takiej pracy nie podejmuje, tym bardziej nie można oczekiwać, że inni podatnicy, współobywatele, są w związku z tym obowiązani pokryć koszty postępowania za stronę. Niezależnie od powyższego wskazać też należy, że gdyby nawet Sąd podjął próbę oceny możliwości finansowych w oparciu o te dane (dość fragmentaryczne), które przedstawił skarżący i na tej podstawie próbował ustalić możliwości finansowe skarżącego, to ocena ta i tak doprowadziłaby do wniosku, że prawo pomocy, ze względów przedstawionych powyżej, nie powinno być skarżącemu przyznane. Konkludując przyjąć należało, że sytuacji tak przedstawionej przez skarżącego nie można uznać za spójną, pełną i nie budzącą wątpliwości, co prowadzi do oceny, iż strona nie wykazała w sposób wiarygodny i rzetelny, że nie może ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1- § 3 P.p.s.a., sąd postanowił jak w sentencji.