I SA/Lu 1043/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 30 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej spadkobiercy p o s t a n a w i a 1. przyznać J. M. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z połowy wpisu od wniesionej skargi; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu 6 sierpnia 2013 r. J. M. wystąpiła do tutejszego Sądu ze skargą na opisaną w sentencji decyzję. Następnie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych wskazując, że nie jest w stanie ich uiścić. Ze złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia o majątku i dochodach skarżącej wynika, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z renty rodzinnej oraz wynagrodzenia za prace ( ½ etatu) w łącznej wysokości 2.102,53 zł brutto miesięcznie. Majątek jej stanowi dom o pow. 80 m2, udział ¾ w prawie własności do nieruchomości rolnej o pow. 2,64 ha oraz samochód osobowy (volkswagen golf z 1996 r.) o wartości 3.000,00 zł. Nie posiada oszczędności, ani innych przedmiotów wartościowych. Skarżąca wskazała, że środki jakimi dysponuje w całości pochłaniane są przez bieżące wydatki (energia elektryczna, woda, gaz, opał podatek od nieruchomości, żywność, odzież, obuwie, środki czystości). Z tej przyczyny nie była też w stanie przygotować się na poniesienie opłat sądowych. Referendarz sądowy rozpoznając przedmiotowy wniosek zważył, co następuje: Intencją wnioskodawczyni jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się zatem do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.". Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, należy zaś rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Mając na uwadze powyższe reguły uznać należało, że wniosek strony zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi. Wskazania wymaga, że na koszty sądowe w badanej sprawie składa się wpis od skargi, który wynosi 500 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącą opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Zestawienie powyższych kosztów, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla skarżącej byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości, tj. 500 zł. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja majątkowa skarżącej nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Nie sposób pominąć, że skarżąca dysponuje stałym dochodem z tytułu renty rodzinnej i umowy o pracę w łącznej wysokości 2.102,53 zł brutto. Ma przy tym zapewnione warunki mieszkaniowe i nie wykazuje żadnych problemów z regulowaniem bieżących zobowiązań i należności, Nie korzysta także z instytucjonalnej pomocy społecznej. Nie bez znaczenie jest również to, że skarżąca posiada udział ¾ w prawie własności do nieruchomości rolnej o pow. 2,64 ha. Wszystko powyższe wskazuje, że wysokość dochodów oraz posiadanego majątku, które mimo, iż nie są wysokie, pozwalają zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść ciężar części kosztów postępowania sądowego, który obecnie ogranicza się do uiszczenia połowy wpisu od skargi. W kontekście wydatków skarżącej pamiętać należy, iż koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej, strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, niepubl.). Uwzględniając zatem to wszystko, w ocenie referendarza sądowego zasadnym jest przyznanie skarżącej prawa pomocy tyle, że nie poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości, a jedynie z połowy wpisu od skargi. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia bowiem ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną skarżącej i zabezpiecza gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu, a jednocześnie nie powoduje przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.