I SA/Lu 1050/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. sp. z o.o. z siedzibą w T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. sp. z o.o. z siedzibą w T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za okres od sierpnia 2010 r. do grudnia 2011 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.181 zł pełnomocnik skarżącej spółki złożył wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku spółka wskazała, że posiada kapitał zakładowy o wartości [...] zł, wartość środków trwałych spółki wynosi [...] zł zaś wysokość straty z działalności gospodarczej za ostatni rok obrotowy to [...] zł. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu wynika również, że spółka na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku nie posiadała na rachunku bankowym żadnych środków pieniężnych. Spółka dodała, że zapłatę kosztów sądowych uniemożliwia również wszczęcie egzekucji administracyjnej w zakresie należności stanowiących przedmiot sporu w niniejszej sprawie. W ocenie spółki okoliczności te wskazują na to, że spółka nie posiada żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania, co uzasadnia jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego spółka do wniosku dołączyła: zeznanie podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2015, sprawozdanie finansowe spółki za 2015 r., raporty kasowe za okres ostatnich 5 miesięcy, deklaracje dla podatku od towarów i usług za miesiące od lipca do grudnia 2016 r., umowę spółki, wyciąg z rachunku bankowego oraz zaświadczenie wskazujące wysokość zaległości podatkowych spółki. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2016.718 ze zm.) - powoływana dalej jako "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednym z wyjątków od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, oznaczająca w istocie przerzucenie kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. Dlatego też instytucja ta może być stosowana jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy to strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w p.p.s.a. Mianowicie, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym, gdy wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania czy też dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Zatem to na stronie spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w określonym zakresie. Jednocześnie dodania wymaga, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Dodania również wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu. Oceniając sytuację materialną spółki w oparciu o dostępne dokumenty i oświadczenia należało dojść do wniosku, że spółka w żaden sposób nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozpocząć należy od wskazania, że skarżąca jest podmiotem gospodarczym prowadzącym działalność gospodarczą od wielu lat. W dniu 6 sierpnia 2010 r. spółka została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. Z przedłożonej informacji z KRS z dnia 30 listopada 2016 r. nie wynika, iżby wobec spółki było prowadzone postępowanie upadłościowe, układowe, czy likwidacyjne. Ponadto z przedłożonych dokumentów wynika, że spółka w trakcie prowadzonego postępowania osiągała przychody z prowadzonej działalności, a tym samym miałamożliwość zdobycia środków niezbędnych do prowadzenia postępowania sądowego. Mianowicie, jak wynika z akt sprawy spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie [...]zł. Przedmiotem jej działalności jest handel hurtowy i detaliczny wyrobami z kamienia naturalnego (marmuru) i aglomarmuru oraz usługi w zakresie obróbki i montażu sprzedawanych wyrobów. Spółka prowadzi sprzedaż w kilku punktach handlowych. Na dzień 31 grudnia 2015 r. spółka posiadała aktywa trwałe o wartości [...] zł i aktywa obrotowe o wartości [...] zł w tym należności krótkoterminowe na kwotę [...]zł. W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że przez pojęcie "środki" o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć nie tylko środki finansowe gromadzone na rachunkach bankowych, lecz również wartość środków trwałych, a także wysokość kapitału zakładowego. Innymi słowy "brak środków" na pokrycie niezbędnych kosztów nie ogranicza się tylko do braku środków finansowych, ale odnosi się do ogólnej sytuacji majątkowej podmiotu ubiegającego się o przyznanie ulgi w postaci prawa pomocy. Pod pojęciem stanu majątkowego należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11). Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę spełnienia tej przesłanki. Nie można również pominąć, że opodatkowany przychód spółki za 2015 r. wyniósł [...] zł. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że bez znaczenia jest, że bilans za 2015 r. wskazał niewielki w stosunku do przychodów dochód w kwocie [...]zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Już samo to nie pozwala przyjąć, że spółka nie ma i nie miała możliwość opłacenia wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Zdolność finansowe strony wynika nie tylko z przywołanych wyżej dokumentów, lecz również deklaracji podatkowych VAT – 7 i raportów kasowych. Mianowicie z deklaracji tych wynika, że spółka wykazuje regularnie obrót. Spółka dokonała dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwoty: w lipcu 2016 r. - [...] zł, w sierpniu 2016 r. - [...] zł, we wrześniu 2016 r. - [...] zł, w październiku 2016 r. - [...] zł, w listopadzie 2016 r. – [...] zł oraz grudniu 2016 r. - [...] zł. Ze wszystkich tych danych jednoznacznie wynika, że strona osiągała i w dalszym ciągu osiąga obroty, które jednocześnie posiadają cechę regularności i stabilności. Co prawda dane ze wskazanych deklaracji VAT nie wskazują na wysokość dochodów uzyskiwanych przez spółkę, lecz właśnie na sam fakt prowadzenia przez nią działalności gospodarczej znacznych rozmiarów oraz osiągania obrotów, będących jej udziałem. Również analiza raportów kasowych spółki prowadzi do tożsamych wniosków. Z ich treści wynika, że łączna kwota wydatków, jest w całości pokrywana wpływami. Spółka natomiast jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Ponadto wskazać należy, że w aktualnym orzecznictwie przesądzony jest pogląd, że skarżąca, działająca w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, może pokryć koszty sądowe przez żądanie dopłat od wspólników (patrz. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, LEX nr 1422842). W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Brak takich działań ze strony udziałowców spółki (na co wbrew twierdzeniom pełnomocnika spółki zezwala § 12 umowy spółki) w żaden sposób nie uzasadnia udzielenia przez państwo spółce bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Z tych samych względów na korzyść spółki nie przemawia argument o prowadzonych wobec niej postępowań egzekucyjnych. Mimo że pośrednio może to świadczyć o problemach z bieżącym regulowaniem zobowiązań, na przeszkodzie do przyznania im pierwszeństwa względem kosztów sądowych stoi faktyczne kontynuowanie działalności gospodarczej (brak jej zawieszenia, bądź ogłoszenia upadłości). Działalność ta z definicji nastawiona jest na osiąganie korzyści (zysków) – w przypadku spółki z o.o. na rzecz jej udziałowców i trudno uznać, że nie obejmuje ich jakiekolwiek związane z tym ryzyko. Dlatego też w przypadku wystąpienia problemów finansowych i uznaniu o dalszym prowadzeniu działalności, to właśnie na wspólnikach spółki ciąży powinność zapewnienia jej na to niezbędnych środków (np. poprzez dopłaty, podwyższenie kapitału zakładowego). Rozciąga się to na całokształt działań danego podmiotu, nie wyłączając z tego prowadzonych de facto także we własnym interesie postępowań sądowych, co podmioty gospodarcze powinny przewidywać i zabezpieczyć na to środki. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez stronę środki są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie.