I SA/Lu 1051/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości podatkowej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 27 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę D. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości podatkowej. Po otrzymaniu odpisu ww. wyroku wraz z uzasadnieniem skarżący reprezentowany przez adwokata z wyboru wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Ze złożonego na tę okoliczność wniosku oraz nadesłanych wyjaśnień wynika, że skarżący jest osobą bezrobotną, nie osiągającą żadnych dochodów. Nie jest jednak zarejestrowany jako osoba bezrobotną z uwagi na zawieszona działalność gospodarczą. Obecnie mieszka u rodziców którzy w całości ponoszą koszty jego utrzymania. Również koszty ustanowienie adwokata z wyboru oraz spłaty kredytu zaciągniętego na zakup samochodu dla skarżącego (Smart fortwo rok prod. 2008) w miesięcznej wysokości 937,77 zł ponosi matka skarżącego. Skarżący nie korzysta ze wsparcia organów pomocy społecznej. Z deklaracji podatkowej skarżącego za rok 2013 (PIT – 36) wynika, iż w roku tym skarżący osiągnął przychód w kwocie 95.665,74 zł, przy kosztach jego uzyskania wynoszących 172.425,89 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez środków do życia i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W niniejszej sprawie skarżący wnosi o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Warunki jakie powinien spełnić by skorzystać z tego prawa określa art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając z tej perspektywy wniosek strony, uwzględniwszy jednocześnie powyższe uwagi teoretyczne, referendarz sądowy nie znalazł podstaw do uznania go za zasadny. Mianowicie - w jego ocenie – ocena zdolności płatniczych strony nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Warto przy tym odnotować, że koszty niniejszego postępowania sądowego ograniczają się wyłącznie do wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł. Są zatem zdecydowanie niższe niż poniesione dotychczas przez skarżącego. Jak bowiem wynika z akt sprawy skarżący uiścił samodzielnie wpis od skargi w wysokości 500 zł oraz opłatę kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł, bez konieczności ubiegania się o zwolnienie od tych obowiązków. Skarżący poniósł również koszty postępowania związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika celem sporządzenia skargi kasacyjnej od wydanego orzeczenia. Powyższe skutkuje uznaniem, że skarżący mimo zadeklarowanego braku dochodów, jest w stanie znaleźć źródło poniesienia wymienionych wyżej wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Bez znaczenia przy tym jest, iż koszty związane z postępowaniem sądowym jak i utrzymaniem skarżącego ponoszą jego rodzice. W sprawie nie może być wątpliwości, że skarżący pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż to oni ponoszą w całości koszty jego utrzymania. Okoliczność ta oznacza konieczność uwzględnienia również ich zdolności finansowej. Osoby wspólnie prowadzące gospodarstwo domowe mają bowiem obowiązek wzajemnej pomocy rozciągający się na prowadzone z ich udziałem sprawy przed organami administracji publicznej i sądami. Błędne zatem jest przekonanie wnioskodawcy, że dla przyznania prawa pomocy istotne jest tylko materialne położenie strony wnoszącej skargę. Relatywizując w art. 246 § 1 p.p.s.a. kwestię zdolności majątkowej strony do kosztów utrzymania nie tylko wnioskodawcy, ale i jego rodziny, ustawodawca wskazał na konieczność uwzględnienia domowników, nie tylko oceniając poziom wydatków, ale także poziom dochodów. Ponadto podnieść należy, że jeśli chodzi o kwestię posiadania przez skarżącego samochodu osobowego o znacznej wartości wyjaśnić należy, iż nie można uznać za niezbędny koszt utrzymania wydatków związanych z jego zakupem (spłata rat kredytowych) i eksploatacją (naprawy, ubezpieczenie, zakup paliwa itp.). Wskazać bowiem należy, że o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Innymi słowy niedopuszczalnym jest by skarżący spłacał inne ciążące na nim zobowiązania (np. wobec banków), a jednocześnie żądał by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Konkludując, wyjątkowość instytucji prawa pomocy oznacza, że jeśli wnioskodawca ma możliwość - bądź we własnym zakresie, bądź przy pomocy osób bliskich, zwłaszcza tych pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym - poniesienia kosztów postępowania, koszty te nie powinny być przerzucane na budżet państwa, a w konsekwencji na ogół obywateli. W ocenie referendarza sądowego skarżący takowe możliwości posiada. Na marginesie należy zaznaczyć, iż w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny, przysługuje stronie skarżącej od organu, zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego (art. 203 pkt 1 p.p.s.a.). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.